Η Αιδηψός μετέφερε τις εμπειρίες της σε ποιήματα και τα έκανε δυνατά σουξέ – Βρεθήκαμε στο «Μέλισμα ΙΙΙ» της Λυρικής

Το ρολόι πλησιάζει τις 19:30. Οι μουσικοί παίρνουν τις θέσεις τους, τα φώτα στην Αίθουσα Πολλαπλών Χρήσεων του Γυμνασίου Λουτρών Αιδηψού χαμηλώνουν και οι προβολείς στρέφονται στη σκηνή. Ακούγονται οι πρώτες νότες. Τέσσερα παιδιά εμφανίζονται. Τρία κορίτσια και ένα αγόρι. Το ένα κορίτσι κρατά μια ρετρό βαλίτσα και πολλά διάφανα μπαλόνια. Κάτω από τη σκηνή, μια γυναικεία παρουσία τα καθοδηγεί με τις κινήσεις της. Λίγο αργότερα, η ομάδα μεγαλώνει. Κι άλλοι συμμετέχοντες μπαίνουν στον χώρο και παίρνουν τις θέσεις τους. Οι πρώτες φωνές απλώνονται στην αίθουσα και το «Μέλισμα ΙΙΙ» αρχίζει σιγά - σιγά να ξεδιπλώνεται μπροστά μας.

Γύρω από αυτή την πρώτη εικόνα, το κοινό έχει καθίσει σχεδόν σε σχήμα Π, αγκαλιάζοντας τον χώρο. Η ορχήστρα βρίσκεται πολύ κοντά στους θεατές, σε έναν μικρό κύκλο. Η απόσταση ανάμεσα σε όσους παίζουν μουσική, όσους τραγουδούν και όσους παρακολουθούν είναι ελάχιστη. Από την αρχή καταλαβαίνεις ότι εδώ η σκηνή δεν περιορίζεται μόνο στο υπερυψωμένο σημείο της αίθουσας. Οι συμμετέχοντες κινούνται ανάμεσα στους θεατές, τραγουδούν λίγα μέτρα μακριά τους, αλλάζουν θέσεις και εμφανίζονται κάθε φορά από διαφορετικά σημεία. Έτσι, ο χώρος αλλάζει συνεχώς και μαζί του αλλάζουν και οι εικόνες που δημιουργούνται μπροστά μας.

Στο κέντρο όλων αυτών βρίσκονται οι άνθρωποι του τόπου. Παιδιά, έφηβοι και ενήλικες που στέκονται μπροστά σε συγγενείς, φίλους, γείτονες, γνωστούς και αγνώστους και παρουσιάζουν κάτι που λίγους μήνες νωρίτερα υπήρχε μόνο ως σκέψη ή ως μερικές λέξεις πάνω σε μια λευκή σελίδα. Ο καθένας έχει φέρει μαζί του κάτι προσωπικό. Γι’ αυτό και το αποτέλεσμα αποκτά από πολύ νωρίς μια αλήθεια που δύσκολα κατασκευάζεται. Οι συμμετέχοντες χαμογελούν, κοιτάζονται μεταξύ τους, συγκεντρώνονται πριν από ένα δύσκολο σημείο και αφήνονται στη μουσική. Κι αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο όμορφα στοιχεία του «Μελίσματος ΙΙΙ». Φαίνεται ότι χαίρονται πραγματικά που βρίσκονται εκεί. Γιατί τίποτα από όσα παρουσιάζουν δεν τους δόθηκε απλώς έτοιμο. Έγραψαν, δοκίμασαν, τραγούδησαν και άκουσαν ο ένας τον άλλον, μέχρι οι σκέψεις και τα βιώματά τους να πάρουν τη μορφή ενός κοινού έργου. Γι’ αυτό και ένα σόλο, μια απαγγελία, μια μικρή κίνηση ή ακόμη και ένα βλέμμα προς τους υπόλοιπους αποκτούν διαφορετικό βάρος. Πίσω από όλα αυτά βρίσκεται μια διαδρομή μηνών που έφερε κοντά ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και αφετηριών.

Από εκεί ξεκινά και το ενδιαφέρον του ίδιου του προγράμματος. Το «Μέλισμα» βρίσκεται στη Βόρεια Εύβοια από το 2022 και κάθε κύκλος του στρέφεται σε μια διαφορετική πλευρά του τόπου και των ανθρώπων του. Ο πρώτος γεννήθηκε στον απόηχο των καταστροφικών πυρκαγιών του 2021 και οδήγησε στην παράσταση «Τόπος Ατελείωτος». Ο δεύτερος επικεντρώθηκε στη μνήμη, την παράδοση και την πολιτισμική ταυτότητα της περιοχής, καταλήγοντας στην περιπατητική μουσικοθεατρική παράσταση «Στη Γη των Κρίνων». Στον τρίτο και τελευταίο κύκλο, στο επίκεντρο βρέθηκε η ποίηση και από αυτή γεννήθηκαν τα «Ύδατα: Μελωδίες από τις πηγές των ατμών». Τρεις διαφορετικές διαδρομές, με κοινό σημείο αναφοράς τη Βόρεια Εύβοια και τους κατοίκους της.

Η βροχή άλλαξε τον χώρο και έφερε τους ανθρώπους ακόμη πιο κοντά

Η παράσταση είχε αρχικά σχεδιαστεί για το Κύμα, στα Λουτρά Αιδηψού. Η πρόγνωση για πιθανή βροχόπτωση ανάγκασε την Εθνική Λυρική Σκηνή να μεταφέρει τη βραδιά σε κλειστό χώρο. Μαζί με την αλλαγή του μέρους χάθηκε, φυσικά, και η αρχική εικόνα που είχε σχεδιαστεί. Η θάλασσα, ο παραλιακός πεζόδρομος, η αίσθηση μιας ανοιχτής γιορτής δίπλα στο νερό. Στη θέση τους ήρθαν οι ψηλοί τοίχοι ενός σχολικού κτιρίου, μεγάλα παράθυρα, προβολείς, καλώδια, μικρόφωνα και καρέκλες. Κι όμως, αυτή η αναγκαστική αλλαγή δημιούργησε κάτι πολύ ενδιαφέρον. Έβλεπες τα πρόσωπα. Τις ματιές πριν από ένα σόλο. Την αγωνία ενός παιδιού λίγα δευτερόλεπτα πριν αρχίσει να τραγουδά. Ένα χαμόγελο ανακούφισης όταν ολοκληρωνόταν ένα δύσκολο μέρος. Μικρές στιγμές που σε έναν μεγαλύτερο ή ανοιχτό χώρο ίσως χάνονταν.

Ο τρίτος κύκλος του «Μελίσματος» ξεκίνησε την άνοιξη του 2026, με τα πρώτα εργαστήρια ποίησης και μουσικής να πραγματοποιούνται στα τέλη Μαρτίου σε Ιστιαία και Αιδηψό. Ακολούθησαν νέες συναντήσεις τον Απρίλιο, καθώς και εργαστήρια με μαθητές και μαθήτριες σε σχολεία της περιοχής. Στο κομμάτι της ποίησης, οι συμμετέχοντες δούλεψαν πάνω στην ανάγνωση και κυρίως στη γραφή, αναζητώντας τρόπους να μεταφέρουν στο χαρτί εικόνες, συναισθήματα και προσωπικά βιώματα. Στο μουσικό μέρος ήρθαν σε επαφή με την πολυφωνία, το τραγούδι και διαφορετικούς τρόπους χρήσης της φωνής. Η διαδικασία συνεχίστηκε για μήνες, με τις συναντήσεις να λειτουργούν κάθε φορά σαν ένα ακόμη βήμα προς αυτό που τελικά παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο.

Καθοριστικό ρόλο στα εργαστήρια δημιουργικής γραφής και στη δραματουργική ανάπτυξη των κειμένων είχε ο Θωμάς Τσαλαπάτης. Η πρώτη ύλη βρισκόταν ήδη γύρω τους. Η Αιδηψός, τα νερά της, η φύση, οι άνθρωποι, οι οικογενειακές και προσωπικές αναμνήσεις, οι αποχωρισμοί, οι έρωτες, οι φόβοι, τα όνειρα και όσα ο καθένας ήθελε να καταγράψει. Και εδώ βρίσκεται μια βασική ιδιαιτερότητα των «Υδάτων». Τα ποιήματα που αποτέλεσαν τη βάση της παράστασης δεν γράφτηκαν από επαγγελματίες στιχουργούς για να εξυπηρετήσουν μια έτοιμη ιδέα. Προηγήθηκε η γραφή μέσα στα εργαστήρια, ακολούθησε η επεξεργασία τους και στη συνέχεια ο Μιχάλης Καλογεράκης ανέλαβε να τα μελοποιήσει. Έτσι, κείμενα που ξεκίνησαν ως προσωπικές καταγραφές, απέκτησαν ρυθμό, μελωδία και φωνή. 

Η Δανάη Στεργίου κρατούσε την ομάδα ενωμένη

Μετά την πρώτη εμφάνιση των τεσσάρων παιδιών, η εικόνα αρχίζει να μεγαλώνει. Στην αίθουσα μπαίνουν και οι ενήλικες, από διαφορετικά σημεία του χώρου. Δεν παίρνουν απλώς μια μόνιμη θέση, όπως θα έκανε μια συνηθισμένη χορωδία. Περπατούν ανάμεσα στους θεατές και κάθε φορά σχηματίζουν μια διαφορετική εικόνα μέσα στην αίθουσα. Στο τρίτο τραγούδι, ο Παντελής Καλογεράκης βρίσκεται μαζί με τους ενήλικες, που καθώς τραγουδούν, προχωρούν αργά προς τους μουσικούς. Στη συνέχεια αποχωρεί και επανέρχεται στη σκηνή σε διαφορετικά σημεία της παράστασης, ενώ ο Μιχάλης Καλογεράκης τραγουδά μαζί με την ομάδα. Σχεδόν όλοι οι συμμετέχοντες αποκτούν κάποια στιγμή τον δικό τους χώρο, ερμηνεύοντας ένα από τα μελοποιημένα ποιήματα, με τους υπόλοιπους να τους πλαισιώνουν με δεύτερες φωνές. Εκεί φαίνονται και οι διαφορετικές προσωπικότητες της ομάδας. Άλλοι τραγουδούν με άνεση, άλλοι με περισσότερο άγχος και προσοχή. Αυτή ακριβώς η διαφορετικότητα δίνει στην παράσταση τον ανθρώπινο χαρακτήρα της. Το ζητούμενο δεν είναι η τεχνική τελειότητα, αλλά να ακουστεί κάθε φωνή.

Και για να μπορέσει μια ομάδα με παιδιά και ενήλικες διαφορετικών ηλικιών και διαφορετικής μουσικής κατάρτισης να λειτουργήσει με τέτοια συνοχή, ο ρόλος της Δανάης Στεργίου είναι καθοριστικός. Από τη θέση της παρακολουθεί συνεχώς τους πάντες. Δίνει τις εισόδους, κρατά τον ρυθμό, επαναφέρει την προσοχή όπου χρειάζεται και προετοιμάζει κάθε επόμενο πέρασμα. Πολλά βλέμματα στρέφονται προς το μέρος της λίγο πριν ξεκινήσει ένα τραγούδι ή μια καινούργια φωνή. Μια μικρή κίνηση του χεριού της αρκεί για να δώσει το σύνθημα, ενώ ένα βλέμμα της λειτουργεί συχνά ως επιβεβαίωση για όποιον βρίσκεται εκείνη τη στιγμή μπροστά. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και ο τρόπος με τον οποίο η γνώση της νοηματικής περνά στις κινήσεις της ομάδας. Στοιχεία της ενσωματώνονται στο κινησιολογικό μέρος της παράστασης, με αποτέλεσμα η διεύθυνση της χορωδίας να γίνεται σε ορισμένες στιγμές μέρος της σκηνικής παρουσίας. Δεν βρίσκεται απλώς απέναντι από τους συμμετέχοντες για να τους κρατά στον χρόνο. Επικοινωνεί μαζί τους συνεχώς και τους βοηθά να αισθάνονται ασφαλείς μέσα σε όσα καλούνται να κάνουν. 

Το χαμόγελο περηφάνειας του Μιχάλη Καλογεράκη

Υπήρχε μια μικρή εικόνα που έλεγε πολλά για τη σχέση που είχε δημιουργηθεί μέσα σε αυτούς τους μήνες. Ο Μιχάλης Καλογεράκης παρακολουθούσε συχνά τους συμμετέχοντες την ώρα που τραγουδούσαν ή έπαιζαν κάποιο όργανο. Τους κοιτούσε και χαμογελούσε με μια εμφανή περηφάνια, αφήνοντας το βλέμμα να μένει πάνω τους. Τα Καλογεράκια παρέμεναν παρόντες, τραγουδούσαν και συμμετείχαν ενεργά, δίχως να επισκιάζουν τους κατοίκους που αποτελούσαν τον πραγματικό πυρήνα της βραδιάς. Το ίδιο ίσχυε συνολικά για την καλλιτεχνική ομάδα. Οι ενορχηστρώσεις του Φάνη Ζαχόπουλου, η σκηνοθεσία του Μάριου Κακουλλή, η διεύθυνση της Δανάης Στεργίου, η επεξεργασία των κειμένων από τον Θωμά Τσαλαπάτη, οι φωτισμοί της Ελένης Χούμου και η ηχοληψία του Κώστα Χαϊκάλη έφτιαχναν το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι φωνές των κατοίκων μπορούσαν να έρθουν μπροστά.

Καθώς η βραδιά πλησίαζε στο τέλος της, η συγκίνηση ήταν έντονη. Για το κοινό ολοκληρωνόταν μια μουσική παράσταση. Για όσους βρίσκονταν στη σκηνή, έκλεινε μια πορεία μηνών. Κι όμως, η εικόνα που έμενε πιο δυνατά ήταν εκείνη της νέας γενιάς. Όσοι είχαν ανοίξει το πρόγραμμα και όσοι προστέθηκαν στην πορεία στάθηκαν δίπλα στους μεγαλύτερους με ισότιμη παρουσία, τραγούδησαν και πήραν τον δικό τους χώρο.

Στο φινάλε, το μήνυμα έγινε ακόμη πιο καθαρό. Το βλέμμα στράφηκε σε αυτούς που έρχονται μετά. Ίσως αυτή να ήταν και η ουσία του «Μελίσματος ΙΙΙ». Ένας τόπος κουβαλά τις μνήμες, τις πληγές και τις ιστορίες του, αλλά προχωρά μέσα από εκείνους που θα τις συνεχίσουν. Και φεύγοντας από την Αιδηψό, αυτή ήταν η εικόνα που έμενε πιο έντονα. Νέες φωνές να τραγουδούν πως το αύριο τους ανήκει.