Εκλογική περιφέρεια αποδήμων, επιστολική ψήφος και άλλα ζητήματα

Με αφορμή τη δημόσια διαδικτιακή διαβούλευση μέχρι τις 16 Φεβρουαρίου 2026, του σχεδίου νόμου της κυβέρνησης για τη δημιουργία τριεδρικής περιφέρειας απόδημου Ελληνισμού, αλλά και για την καθιέρωση της επιστολικής ψήφου στις βουλευτικές εκλογές, για τους Έλληνες πολίτες που κατοικούν στο εξωτερικό, ας προσπαθήσουμε να κουβεντιάσουμε επί της ουσίας, επαναφέροντας στη δημόσια συζήτηση ξανά, ορισμένες βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν μια αναβαθμισμένη σχέση της Ελλάδας με τον εξωελλαδικό Ελληνισμό.

Κατ’ αρχάς, όποια κυβερνητική στόχευση και αν εξυπηρετεί η νομοθετική πρωτοβουλία για τη δημιουργία περιφέρειας αποδήμων, το γεγονός πως αναγνωρίζεται ότι οι Έλληνες πολίτες που ζουν στο εξωτερικό είναι μέρος και της πολιτικής κοινότητας του Ελληνισμού, με δικαίωμα εκπροσώπησης στη Βουλή, δηλαδή συγκροτούν και μια πολιτική και ιδεολογική κοινότητα, πέρα από πολιτισμική, γλωσσική και θρησκευτική κοινότητα, αυτό το γεγονός αποτελεί θετική εξέλιξη.

Επίσης, η επιστολική ψήφος θα επιτρέψει σε περισσότερους Έλληνες πολίτες που ζουν στο εξωτερικό να συμμετάσχουν στις εθνικές βουλευτικές εκλογές.

Η συμμετοχή των τριών προτεινόμενων βουλευτών από το εξωτερικό, σε μια Βουλή που αποτελείται από 300 μέλη, αντιπροσωπεύει το 1% των εδρών.

Οι Έλληνες πολίτες του εξωτερικού, ψήφισαν για πρώτη φορά με αυτοπρόσωπη παρουσία στα Προξενεία, στις βουλευτικές εκλογές του Μάη του 2023. Από τους περίπου 22.900 εκλογείς που εγγράφηκαν στον ειδικό κατάλογο, τα κριτήρια συμμετοχής ήταν ιδιαίτερα περιοριστικά, ψήφισαν τελικά μόνο 18.200. Αυτό, αντιπροσώπευε περίπου το 0,3% του συνόλου των ψηφοφόρων τότε, που μόλις είχαν ξεπεράσει τα 6 εκατομμύρια.

Δεδομένου ότι 20.000 από τους εγγεγραμμένους εκλογείς ζούσαν στην Ευρώπη, και 16.000 από τις 18.200 απόδημους ψηφοφόρους προέρχονταν από την Ευρώπη, δηλαδή σχεδόν το 90%, είναι λογικό να υποθέσουμε ότι και οι τρεις βουλευτές/τριες που θα εκλεγούν στο μέλλον θα είναι από την Ευρώπη. Τα άτομα αυτά θα εκλεγούν κυρίως με τις ψήφους των νέων μεταναστών και μεταναστριών της δεκαετίας της οικονομικής κρίσης. Εκτός και αν, φυσικά, τα ελληνικά πολιτικά κόμματα ενθαρρύνουν τους ψηφοφόρους τους να ψηφίσουν διαφορετικά και οι ψηφοφόροι «πειθαρχήσουν»…

Οι «παλιές», μεγάλες, γεωγραφικά και χρονικά απόμακρες ελληνικές διασπορικές κοινότητες που ζουν στις ΗΠΑ, την Αυστραλία και στον Καναδά για παράδειγμα, ανεξάρτητα από τα μεγέθη τους και την όποια ενδεχόμενη πολιτική, οικονομική και άλλη επιρροή μπορεί να έχουν στις χώρες τους, δεν έχουν καμία πιθανότητα να εκλέξουν το δικό τους εκπρόσωπο. Ενδεικτικά αναφέρω ότι μόνο 169 Έλληνες πολίτες που ζουν στην Αυστραλία, εγγράφηκαν για να ψηφίσουν στις βουλευτικές εκλογές του 2023, και μόνο 125 εμφανίστηκαν για να ψηφίσουν, τελικά. Ενώ το εκτιμώμενο μέγεθος των Ελλήνων πολιτών πρώτης γενιάς που ζουν στην Αυστραλία, ηλικιωμένοι και νεομετανάστες, ανέρχεται σε πολλές δεκάδες χιλιάδες και οι ελληνικής καταγωγής Αυστραλοί πολίτες ανέρχονται σε 420.000 άτομα.

Στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Ιούνιο του 2024, όπου επιτρεπόταν η επιστολική ψήφος και τα κριτήρια εγγραφής στο εχετικό ειδικό εκλογικό κατάλογο απλοποιήθηκαν, 50.200 Έλληνες πολίτες του εξωτερικού εγγράφηκαν για να ψηφίσουν, ενώ τελικά το δικαίωμα το άσκησαν 36.650 άτομα.

Είναι λοιπόν λογικό να υποθέσουμε ότι, μετά από μια εκστρατεία ενημέρωσης, οι εν δυνάμει, ψηφοφόροι του εξωτερικού θα ανέρχονται σε περίπου 50.000 άτομα. Δηλαδή, στις βουλευτικές εκλογές θα συμμετάσχουν μερικές δεκάδες χιλιάδες και όχι μερικές εκατοντάδες χιλιάδες εκλογείς, όπως φοβόταν όταν άρχισε η συζήτηση για την ψήφο των αποδήμων, σχεδόν όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης, καθώς και η πλειοψηφία των ελληνικών ΜΜΕ, αλλά και των εκλογέων της Ελλάδας.

Υποθέτω πως και η κυβέρνηση Μητσοτάκη συμφωνεί με αυτή την εκτίμηση, όσον αφορά το ποσοστό συμμετοχής των Ελλήνων του εξωτερικού. Γι' αυτό και διαθέτει 3 έδρες στους απόδημους, όπως στις εκλογικές περιφέρειες της Δράμας ή της Αρκαδίας για παράδειγμα, όπου στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές του Μαΐου 2023, περίπου 60.000 ψηφοφόροι άσκησαν το εκλογικό τους δικαίωμα σε κάθε μία από αυτές τις περιφέρειες.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι σε εκλογικές περιφέρειες που εκλέγουν μέχρι 3 βουλευτές στην Ελλάδα, επιτρέπεται να ψηφίσεις μόνο για έναν υποψήφιο, είναι λογικό να δεχθούμε ότι και οι Έλληνες του εξωτερικού θα ψηφίσουν μόνο για έναν υποψήφιο.

Οι τρεις Έλληνες πολίτες του εξωτερικού, που θα εκλεγούν στην ελληνική Βουλή, όποτε και αν ψηφιστεί ο νόμος, θα χρειαστεί να έχουν την υποστήριξη των ελληνικών πολιτικών κομμάτων. Το κυβερνών κόμμα της Νέας Δημοκρατίας, χωρίς να έχει κάνει πολλά για τις διάφορες ελληνικές διασπορικές κοινότητες, έχει πιο ουσιαστική σχέση με τους υποστηρικτές και τα μέλη του που ζουν στο εξωτερικό, σε σχέση με τα υπόλοιπα πολιτικά κόμματα της Ελλάδας.

Η επιστολική ψήφος, μαζί με τη δημιουργία ειδικής εκλογικής περιφέρειας για τον απόδημο Ελληνισμό, καθώς και η εκπροσώπηση του στη Βουλή των Ελλήνων, είναι βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση. Αν όμως δεν υπάρξουν άλλες σημαντικές υποστηρικτικές πολιτικές για τους εκτός Ελλάδας Έλληνες και Ελληνίδες, η αναβάθμιση της σχέσης της χώρας με τον εξωελλαδικό Ελληνισμό θα είναι κυρίως διακηρυκτική και συμβολική και δευτερευόντως ουσιαστική.

Η μικρή συμμετοχή των απόδημων στις προηγούμενες εκλογές του 2023 και του 2024, καθώς και η σχεδόν καθολική αδιαφορία τους να συμμετέχουν στην τωρινή διαβούλευση ενός σχεδίου νόμου που τους αφορά, αποδεικνύει το μέγεθος της πολιτικής, πολιτισμικής και συναισθηματικής απομάκρυνσής τους από την Ελλάδα του 2026.
Χωρίς προγράμματα αμφίδρομων πολιτισμικών και εκπαιδευτικών ανταλλαγών...

Χωρίς την ένταξη της ζωής και της παρουσίας του πολύμορφου εξωελλαδικού Ελληνισμού στο εθνικό αφήγημα της Ελλάδας, στα εκπαιδευτικά εγχειρίδια, στα μεγάλα μουσεία και φεστιβάλ της...

Χωρίς πολιτικές θετικής διάκρισης για τον εξωελλαδικό Ελληνισμό που επιθυμεί να ζήσει και να εργαστεί στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση... Κι εδώ δεν αναφέρομαι μόνο σε φορολογικά κίνητρα, αναφέρομαι για παράδειγμα και στη στελέχωση νευραλγικών τομέων του κρατικού μηχανισμού της Ελλάδας με απόδημους και ομογενείς που έχουν τα σχετικά προσόντα...

Χωρίς την εγγραφή σημαντικών κονδυλίων από τον τακτικό προϋπολογισμό του κράτους, σε σχετικούς κωδικούς συναρμόδιων υπουργείων...

Χωρίς τη συμμετοχή της Ελλάδας στα μεγάλα δρώμενα, πολιτισμικά, εμπορικά, κ.α, στις κύριες κοινωνίες των μεγάλων κέντρων του εξωελλαδικού Ελληνισμού, κοινωνίες, θεσμούς και δρώμενα στα οποία πλέον δραστηριοποιείται και συμμετέχει η πλειοψηφία του πολύμορφου εξωελλαδικού Ελληνισμού...

Μια συμμετοχή και μια «συνδιαλλαγή» με τις κύριες κοινωνίες μέσα από διακρατικές και άλλες συμφωνίες, που δε θα συνδιαμορφώνουν αποκλειστικά και μόνο ιδιώτες διαμεσολαβητές και συνομιλητές του ελληνικού κράτους, ή «ομογενειακοί» παράγοντες ενός θεσμικά συγκροτημένου εθνοτικού μικρόκοσμου, που δεν έχει επιρροή στους απόδημους, ούτε στους ελληνικής καταγωγής κατοίκους του εξωτερικού και στις κύριες κοινωνίες...

Χωρίς ουσιαστική αναβάθμιση των θεσμών που ήδη υπάρχουν, όπως για παράδειγμα των συναρμόδιων επιτροπών της Βουλής, ή του συμβουλευτικού σύμφωνα με το Σύνταγμα Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού (ΣΑΕ)...

Kαι...

Επειδή επί κυβερνήσεων Κυριάκου Μητσοτάκη, πέρα από τη σημαντική πρωτοβουλία για την απόκτηση δικαιώματος εκλέγειν και εκλέγεσθαι και από τον απόδημο Ελληνισμό, τίποτα από τα παραπάνω δε συμβαίνει...

Μια και η κυβερνητική πολιτική για τον εξωελλαδικό Ελληνισμό παραμένει διακηρυκτικός και επικοινωνιακός λόγος, μόνο... Ενώ αποποίηση ουσιαστικής ευθύνης και ενδιαφέροντας υπάρχει εδώ και πολλά χρόνια και από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, όπου και αν αυτά τοποθετούνται στο πολιτικό τόξο...

Με αφορμή λοιπόν τη συζήτηση για τη συγκρότηση τριεδρικής εκλογικής περιφέρειας για την εκπροσώπηση του απόδημου Ελληνισμού, μέσω της επιστολικής ψήφου, ας αποπειραθούμε για άλλη μια φορά, να συζητήσουμε επιτέλους και ζητήματα ουσίας, που αν δε συζητηθούν και αν δεν υιοθετηθούν ως πολιτική πράξη, έστω και μερικώς, τότε, δεν πρόκειται να δούμε καλύτερες μέρες στη σχέση της Ελλάδας με τον εξωελλαδικό Ελληνισμό.