Πώς μπορούν το παιχνίδι και η τέχνη να αλλάξουν την εκπαίδευση

Με ιδιαίτερα μεγάλη συμμετοχή και πλούσιο επιστημονικό διάλογο ολοκληρώθηκε, στις 7 και 8 Νοεμβρίου, το 7ο Διεθνές Συνέδριο «Το εκπαιδευτικό παιχνίδι και η τέχνη στην εκπαίδευση και στον πολιτισμό», το οποίο πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού.

Το Συνέδριο συνδιοργάνωσαν το Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης του ΕΚΕΔΙΣΥ, το Εργαστήριο Ψυχοπαιδαγωγικών Εφαρμογών στην Προσχολική Αγωγή του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, το Τμήμα Παιδαγωγικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, το Akaki Tsereteli State University της Γεωργίας, το Zhangjiagang IVY Experimental School της Κίνας, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Ιδιωτικών Παιδικών Σταθμών (ΠΑ.Σ.Ι.Π.Σ.), το Ίδρυμα Γληνού και το Greek Cultural Institute.

Στο επιστημονικό πρόγραμμα συμμετείχαν περισσότεροι από 500 εισηγητές και εισηγήτριες, με παρουσιάσεις, εργαστήρια και ψηφιακά αναρτημένες ανακοινώσεις ενώ τις εργασίες του Συνεδρίου παρακολούθησαν περισσότερα από 2000 άτομα.

Εκπαιδευτικοί, πανεπιστημιακοί, ερευνητές, φοιτητές και επαγγελματίες του πολιτισμού από την Ελλάδα και το εξωτερικό μοιράστηκαν εμπειρίες, ιδέες και καλές πρακτικές.

Στο επίκεντρο των εργασιών βρέθηκαν η αξιοποίηση του παιχνιδιού και της τέχνης στην προσχολική, πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, η μουσειακή και μη τυπική μάθηση, η φιλαναγνωσία, τα ψηφιακά εκπαιδευτικά παιχνίδια, οι νέες τεχνολογίες και η συμπερίληψη. Οι εισηγήσεις και τα εργαστήρια ανέδειξαν τη δημιουργικότητα και τη βιωματική συμμετοχή ως ουσιαστικά στοιχεία της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Κεντρικός στόχος του Συνεδρίου ήταν οι ιδέες και οι καλές πρακτικές που παρουσιάστηκαν να αξιοποιηθούν στην πράξη, με έμφαση στην εφαρμογή τους στην τάξη και σε άλλους χώρους μάθησης και πολιτισμού.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η Διευθύντρια του Μουσείου Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης, Ευαγγελία Κανταρτζή: «Η φετινή διοργάνωση έρχεται σε μια εποχή που η ανάγκη για δημιουργικότητα, συνεργασία και ενσυναίσθηση στην εκπαίδευση είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Το παιχνίδι και η τέχνη αποτελούν γέφυρες επικοινωνίας και κατανόησης, μέσα από τις οποίες τα παιδιά και οι ενήλικες μπορούν να ανακαλύψουν νέους τρόπους σκέψης, έκφρασης και συμμετοχής στον πολιτισμό».

Στο τέλος του Συνεδρίου οι συμμετέχοντες ανανεώσαν το ραντεβού τους για το επόμενο Συνέδριο με την ίδια πάντα θεματική που θα διεξαχθεί στις 6-7 Νοεμβρίου 2027.

Ο ρόλος του παιχνιδιού στο σύγχρονο περιβάλλον μάθησης

Μιλώντας στο ethnos.gr η Διευθύντρια του Μουσείου Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης, Ευαγγελία Κανταρτζή αναφέρθηκε στην διαρκώς αυξανόμενη ανταπόκριση που τυγχάνει το Συνέδριο, τους άξονες που αναπτύχθηκαν και τα συμπεράσματα σε σχέση με την πρακτική εφαρμογή της παιγνιώδους μάθησης στην εκπαιδευτική διαδικασία, τον συνδυασμό των σύγχρονων προσεγγίσεων με την παραδοσιακή διδασκαλία, αλλά και τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης στην τάξη του σήμερα.

«Αυτό είναι το έβδομο συνέδριο που διοργανώνουμε και κάθε χρόνο διαπιστώνουμε μεγαλύτερη ανταπόκριση, τόσο από εισηγητές και εισηγήτριες όσο και από το κοινό που το παρακολουθεί. Όταν ξεκινήσαμε, πριν από επτά χρόνια, αυτή την πρωτοβουλία με επίκεντρο το παιχνίδι και την εκπαίδευση, δεν περιμέναμε ότι θα είχε τόσο μεγάλη απήχηση», ανέφερε η κα Κανταρτζή και πρόσθεσε:

«Ο ρόλος του παιχνιδιού στο σύγχρονο περιβάλλον μάθησης είναι αναμφισβήτητα σημαντικός. Το ερώτημα είναι πόσο χώρο μπορούν να βρουν η παιγνιώδης μάθηση και η τέχνη μέσα σε ένα απαιτητικό Αναλυτικό Πρόγραμμα. Οι εισηγήσεις του συνεδρίου μας έδειξαν ότι, όταν υπάρχουν εμπνευσμένοι εκπαιδευτικοί —στην προσχολική, την πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αλλά και στη μη τυπική μάθηση— δημιουργούνται ευκαιρίες για έμπνευση, δημιουργία και αισιοδοξία. Αναδεικνύονται έτσι νέοι τρόποι, ώστε το σχολείο και τα μουσεία να γίνουν πιο ελκυστικοί χώροι μάθησης για τα παιδιά. 500 εισηγητές και εισηγήτριες από όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες, από φορείς, μουσεία, από την Ελλάδα και το εξωτερικό είναι ένας αδιάψευστος μάρτυρας του ενδιαφέροντος που συγκεντρώνει πλέον η θεματική αυτή και μας κάνει αισιόδοξους».

Σε ό,τι αφορά στους άξονες που αναπτύχθηκαν και πώς αυτή η διάδραση μπορεί να έχει εφαρμογή στην τάξη, τόνισε:

«Οι βασικοί άξονες του συνεδρίου ήταν η παιγνιώδης μάθηση στο σχολείο και οι τρόποι με τους οποίους μπορεί να εφαρμοστεί, η αξιοποίηση της τέχνης στην τυπική και μη τυπική εκπαίδευση, τα εκπαιδευτικά παιχνίδια και οι ψηφιακές εφαρμογές που βασίζονται στο παιχνίδι, καθώς και η σύνδεση των μουσείων με την παιγνιώδη μάθηση. Μέσα από τις εισηγήσεις αναδείχθηκε ότι το παιχνίδι και η τέχνη μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην κατανόηση και την ενεργό συμμετοχή των μαθητών/τριών.

Κεντρικός στόχος μας είναι οι ιδέες και οι καλές πρακτικές που παρουσιάζονται στο συνέδριο να εφαρμοστούν στην τάξη. Η ανταλλαγή, μέσω του συνεδρίου, ιδεών και καλών πρακτικών προσφέρει στους συμμετέχοντες/ουσες ερεθίσματα και συγκεκριμένες προτάσεις για την τυπική και μη τυπική εκπαίδευση. Μέσα από παιχνίδια, δημιουργικές δραστηριότητες, ψηφιακά εργαλεία ή τη σύνδεση του μαθήματος με μουσειακά αντικείμενα, οι μαθητές μπορούν να συμμετέχουν πιο ενεργά, να συνεργάζονται και να προσεγγίζουν τη γνώση με διαφορετικούς τρόπους. Θέλουμε, λοιπόν, το συνέδριο να λειτουργεί ως χώρος ουσιαστικής ανταλλαγής, αλλά και ως αφετηρία για νέες εφαρμογές στην καθημερινή εκπαιδευτική πράξη».

Για το πόσο σημαντικός είναι για την εκπαιδευτική διαδικασία ο συνδυασμός της παραδοσιακής διδασκαλίας με σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία, η κα Κανταρτζή ανέφερε:

«Στην εκπαιδευτική διαδικασία υπάρχουν συγκεκριμένοι μαθησιακοί στόχοι, οι οποίοι ορίζονται και από το Αναλυτικό Πρόγραμμα. Για να τους πετύχουμε, μπορούμε να ακολουθήσουμε διαφορετικούς δρόμους. Για παράδειγμα, όταν στόχος είναι οι μαθητές/τριες να κατανοήσουν ένα ιστορικό γεγονός, μπορούμε να αξιοποιήσουμε την αφήγηση και το σχολικό βιβλίο, να μελετήσουμε φωτογραφίες και αντικείμενα ή να χρησιμοποιήσουμε έναν ψηφιακό χάρτη και οπτικοακουστικό υλικό.

Κάθε φορά επιλέγουμε την προσέγγιση που ταιριάζει στους συγκεκριμένους μαθητές και στις ανάγκες τους: άλλοτε χρησιμοποιούμε πιο παραδοσιακές μεθόδους, άλλοτε τεχνολογικά εργαλεία και συχνά συνδυάζουμε τα δύο. Σημασία έχει τα μέσα να υπηρετούν τον μαθησιακό στόχο και να κάνουν τη γνώση ουσιαστική και προσιτή σε όλους».

Η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης είναι τελικά σύμμαχος ή «εχθρός» της εκπαίδευσης; Σε αυτό το ερώτημα, η απάντηση της κας Κανταρτζή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

«Η τεχνητή νοημοσύνη είναι πλέον μέρος της πραγματικότητάς μας και δεν μπορούμε να την αγνοούμε. Δεν είναι από μόνη της ούτε σύμμαχος ούτε «εχθρός» της εκπαίδευσης· η αξία της εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο τη χρησιμοποιούμε. Δεν χρειάζεται ούτε να τη στοχοποιούμε ως υπεύθυνη για όλα τα προβλήματα ούτε να την «ιεροποιούμε», αντιμετωπίζοντάς την ως αλάνθαστη λύση.

Μπορεί να βοηθήσει τον εκπαιδευτικό να προσαρμόσει το υλικό στις ανάγκες των μαθητών/τριών, να προτείνει δραστηριότητες και να δώσει αφορμές για διερεύνηση και δημιουργία. Οι μαθητές/τριες, όμως, χρειάζεται να μάθουν να ελέγχουν τις πληροφορίες που παράγει, να αναγνωρίζουν πιθανά λάθη ή προκαταλήψεις και να διατηρούν τη δική τους σκέψη και κρίση. Το σχολείο έχει σημαντικό ρόλο στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και στην υπεύθυνη χρήση αυτών των εργαλείων. Με σαφείς παιδαγωγικούς στόχους και ενεργή καθοδήγηση από τον εκπαιδευτικό, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει χρήσιμο εργαλείο μάθησης».

Τέλος, η Διευθύντρια του Μουσείου Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης ενημέρωσε και για τις επόμενες δράσεις που προγραμματίζονται για μικρούς και μεγάλους.

«Το επόμενο διάστημα προγραμματίζουμε δράσεις για παιδιά, σχολεία και ενήλικες. Θα πραγματοποιηθούν δημιουργικά εργαστήρια για παιδιά και εκπαιδευτικά προγράμματα στο Πολεμικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακρόπολης. Για τις γιορτές, όπως κάθε χρόνο, ετοιμάζουμε το Χριστουγεννιάτικο Camp.

Στις 11 Νοεμβρίου θα πραγματοποιηθεί διαδικτυακή ημερίδα με θέμα «Κόμικς: μια άλλη ματιά στην Ιστορία και τη Λογοτεχνία». Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη ο 14ος Διεθνής Μαθητικός Διαγωνισμός Κόμικς «Η Ιστορία γίνεται εικόνα». Στις 22 Νοεμβρίου θα ακολουθήσει ο περίπατος «Μπελ Επόκ στο Φάληρο» και τον Δεκέμβριο ο περίπατος στα ίχνη του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη».

Για το αναλυτικό πρόγραμμα, τις πληροφορίες συμμετοχής και τις νεότερες ανακοινώσεις, το κοινό μπορεί να ενημερώνεται από την ιστοσελίδα του Μουσείου (ekedisy.gr) και από τις σελίδες του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.