Ιράν: Όταν το ποδόσφαιρο γίνεται φωνή διαμαρτυρίας

Η εικόνα του Μεχντί Ταρέμι να στέκεται αμίλητος μετά το γκολ που πέτυχε με τη φανέλα του Ολυμπιακού απέναντι στον Ατρόμητο δεν ήταν απλά μια αθλητική στιγμή. Ήταν μια σιωπηλή πράξη αλληλεγγύης προς εκατομμύρια συμπατριώτες του στο Ιράν που ζουν κάτω από μία από τις πιο αιματηρές καταστολές διαδηλώσεων στη σύγχρονη ιστορία της χώρας τους. Οι Ιρανοί διαδηλωτές αντιστέκονται σε μια κρίση που ξεκίνησε από οικονομικές δυσκολίες, τη δημοσιονομική κρίση και τη διαφθορά, αλλά πολύ γρήγορα μετατράπηκε σε ευρύτερο κάλεσμα για πολιτική αλλαγή και κοινωνική ελευθερία, τη μεγαλύτερη κρίση από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979...

Ο 33χρονος επιθετικός του Ολυμπιακού και ηγέτης της Εθνικής ομάδα του Ιράν επέλεξε να μην πανηγυρίσει ένα καθοριστικό γκολ, εξηγώντας πως δεν μπορούσε να δείχνει χαρά σε μια στιγμή που η πατρίδα του αντιμετωπίζει μαζικές διαδηλώσεις και σκληρή κρατική καταστολή. «Το γεγονός ότι δεν πανηγυρίζω έχει να κάνει με την κατάσταση στη χώρα μου. Δεν θα μπορούσα να είμαι χαρούμενος. Υπάρχουν προβλήματα μεταξύ του λαού και της κυβέρνησης. Ο λαός είναι πάντα στο πλευρό μας και για αυτό είμαστε μαζί του. Δεν πανηγυρίζω σε ένδειξη συμπαράστασης στον λαό του Ιράν», είπε, συνδέοντας άμεσα και ξεκάθαρα την επαγγελματική του επιτυχία με την κοινωνική κατάσταση στο Ιράν.

Αυτή η εκδήλωση αλληλεγγύης είναι μέρος μιας ευρύτερης μετατόπισης της κοινωνίας. Παλαιότερα σπάνιζαν οι φωνές όπως του Ταρέμι. Κάποιοι φοβούνταν, άλλοι ήταν πιο κοντά στο καθεστώς, σε κάθε περίπτωση δεν υπήρχε δημόσια αμφισβήτηση. Πλέον οι σταρ της χώρας υιοθετούν μια πιο κριτική στάση. Στο παρελθόν, κεντρικοί σταρ της Εθνικής, όπως ο Σαρντάρ Αζμούν, εξέφρασαν δημόσια υποστήριξη προς τους διαδηλωτές, προειδοποιώντας ότι «η μεγαλύτερη τιμωρία θα ήταν να μείνω εκτός εθνικής ομάδας» αν χρειαστεί να πάρει θέση υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ άλλοι απλώς άλλαξαν τα κοινωνικά τους προφίλ με σύμβολα στήριξης.

Η ιστορία των Ιρανών παικτών που επιχειρούν να μιλήσουν είναι βαθιά και πολύπλοκη. Στο Μουντιάλ 2022 στο Κατάρ, αρκετοί διεθνείς εμφανίστηκαν σιωπηλοί κατά την ανάκρουση του εθνικού ύμνου. Επρόκειτο για μια συμβολική στάση που πολλοί ερμήνευσαν ως έκφραση συμπαράστασης στις διαδηλώσεις που ακολούθησαν τον θάνατο της Μάχσα Αμινί το 2022, μιας 22χρονης γυναίκας που πέθανε, ενώ ήταν υπό κράτηση για υποτιθέμενη παραβίαση του ενδυματολογικού κώδικα. Ήταν ένας γεγονός που πυροδότησε τότε μεγάλες κινητοποιήσεις στο Ιράν.

Τα ρίσκα είναι πραγματικά. Ο Βόρια Γκαφούρι, πρώην αρχηγός της Εστεγκλάλ, συνελήφθη και κατηγορήθηκε για «προπαγάνδα κατά του Ιράν» αφότου εξέφρασε υποστήριξη στις κινητοποιήσεις, και η οικογένεια του θρυλικού πρώην διεθνή Αλί Νταεΐ φέρεται να εμποδίστηκε να ταξιδέψει στο εξωτερικό, λίγο μετά αφότου εκείνος τάχθηκε υπέρ των διαδηλωτών.

Παράλληλα, υπήρξαν και εξαιρετικά σκληρές περιπτώσεις, όπως εκείνη του Αμίρ Ρεζά Νασρ Αζαντάνι, ο οποίος συνελήφθη κατά τις διαδηλώσεις του 2022 και καταδικάστηκε σε 26 χρόνια φυλάκισης για τη συμμετοχή του στην εξέγερση, σε μια από τις πιο αμφιλεγόμενες δικαστικές αποφάσεις σε σχέση με αθλητές που ενεπλάκησαν σε διαμαρτυρίες. Ήταν μια απόφαση που λειτούργησε ως μήνυμα εκφοβισμού προς κάθε δημόσια φωνή...

Το ποδόσφαιρο στο Ιράν δεν είναι απλώς άθλημα. Το καθεστώς, όπως πολλοί αυταρχικοί ηγέτες, έχει χρησιμοποιήσει την Εθνική ομάδα για να ενισχύσει την εθνική συνοχή και να αποκρύψει την κοινωνική δυσαρέσκεια. Το 1998, όταν η Εθνική ομάδα προκρίθηκε για πρώτη φορά σε Παγκόσμιο Κύπελλο, οι αρχές καθυστέρησαν την επιστροφή της αποστολής προκειμένου να ηρεμήσει η κατάσταση στη χώρα και να υπάρξουν λιγότερο έντονοι πανηγυρισμοί υπό τον φόβο ότι μπορεί να οδηγούσε σε μεγάλες διαδηλώσεις. Επίσης, το 2010 παίκτες φορούσαν πράσινα περιβραχιόνια σε υποστήριξη της αντιπολίτευσης μετά από αμφιλεγόμενες εκλογές.

Σήμερα, με τις διαδηλώσεις εξαπλωμένες σε πολλές πόλεις και χιλιάδες νεκρούς και δεκάδες χιλιάδες κρατουμένους, οι φωνές που ξεφεύγουν από τον αθλητικό χώρο έχουν σοβαρές πολιτικές και ανθρώπινες επιπτώσεις.

Από την άλλη πλευρά, πρόσωπα όπως ο Πορτογάλος Κάρλος Κεϊρόζ, πρώην ομοσπονδιακός προπονητής της Εθνικής Ιράν, έχουν προσπαθήσει να στηρίξουν τους παίκτες και να δώσουν ένα μήνυμα αλληλεγγύης έξω από τα σύνορα της χώρας. «Ελευθερία είναι να αναπνέεις σε αέρα χωρίς ψέματα» έγραψε στο μήνυμα συμπαράστασης προς τον λαό της χώρας, παραπέμποντας στον διάσημο Ιρανό ποιητή Αχμάντ Σάμλου.

Κανείς δεν γνωρίζει πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα, αλλά ένα είναι σαφές: οι Ιρανοί ποδοσφαιριστές -με κάθε ρίσκο για τη σταδιοδρομία και την προσωπική τους ζωή- μεταφέρουν στο γήπεδο και έξω από αυτό έναν καθρέφτη της κοινωνικής και πολιτικής κατάστασης που βιώνει ο λαός τους, και αυτό καθιστά το ποδόσφαιρο κάτι πολύ περισσότερο από ένα απλό παιχνίδι...