Πέναλτι «Πανένκα»: Η ευχή και κατάρα της άσπρης βούλας

Γράφει ο Γιώργος Τσαντάκης

Η ομάδα σου Μπρέντφορντ βρίσκεται μπροστά σε μία ιστορική ευκαιρία. Να προκριθεί ξανά, μετά από 27 χρόνια, στα προημιτελικά της αρχαιότερης και με μεγάλο πρεστίζ ποδοσφαιρικής διοργάνωσης, του FA Cup. Η συναρπαστική αναμέτρηση με τη Γουέστ Χαμ έχει οδηγηθεί στα πέναλτι, μετά το ισόπαλο 2-2 της κανονικής διάρκειας και της άκαρπης παράτασης. Είσαι ο δεύτερος της ψυχοφθόρου διαδικασίας και είσαι ο Ντάνγκο Κουατάρα από τη Μπουρκίνα Φάσο. Το σκέφτεσαι και αποφασίζεις να εκτελέσεις με πέναλτι «Πανένκα». Ή μήπως δεν σκέφτηκες καθόλου και ήταν μία αυθόρμητη ενέργεια της στιγμής; Ό,τι κι αν σκέφτηκες, η κατάληξη ήταν τραγική. Όρθιος ο αντίπαλος τερματοφύλακας, Αλφόνς Αρεολά, πραγματοποίησε μία από τις ευκολότερες επεμβάσεις της καριέρας του.

Οι υπόλοιποι, συμμετέχοντες στη διαδικασία, ποδοσφαιριστές ήταν αλάνθαστοι και ο Ντάνγκο Κουατάρα έμεινε με το χρυσό βατόμουρο και η ομάδα του εκτός συνέχειας FA Cup. Έτσι είναι τα πέναλτι «Πανένκα». Είτε σου χαρίζουν τον τίτλο του αρτίστα, είτε σε παραδίδουν στην κατακραυγή. Μέση οδός δεν υπάρχει και -εδώ που τα λέμε- ίσως δεν υπάρχει καν λόγος να εκτελέσεις με αυτόν τον τρόπο. Ο πρώτος που έσπευσε να υπερασπιστεί τον απερίσκεπτο Κουατάρα ήταν ο προπονητής του, Κιθ Άντριους, γνωρίζοντας ίσως ότι η ενέργεια του ποδοσφαιριστή του θα γινόταν αντικείμενο αρνητικού σχολιασμού. «Όχι δεν με ενόχλησε καθόλου. Όταν χάνεις ένα πέναλτι είναι μια δύσκολη στιγμή, αλλά είναι πιο εύκολο να μην εκτελέσεις καν πέναλτι, από το να βρεθείς στην άσπρη βούλα. Χρειάζεται μεγάλο θάρρος. Ο Κουατάρα προπονείται πολύ στα πέναλτι "Πανένκα" και όταν ευστοχεί όλοι τον επαινούν. Στο παρελθόν έχουμε δει παίκτες να γελοιοποιούνται επειδή έχασαν ένα παρόμοιο πέναλτι, σε έναν σημαντικό αγώνα και αυτό είναι πολύ άσχημο. Ο Κουατάρα έχει την απόλυτη στήριξη μου και των συμπαικτών του» ήταν η δημόσια απόκριση του προπονητή της Μπρέντφορντ, που στήριξε απόλυτα τον παίκτη του. Ενδιαφέρον θα είχε να βλέπαμε την αντίδραση του Κιθ Άντριους, αργότερα, στα αποδυτήρια.

Πώς σχολιάστηκε το πέναλτι Κουατάρα

Ο άλλοτε μεσοεπιθετικός της Τσέλσι και της Γουέστ Χαμ, Τζο Κόουλ, ήταν πιο αυστηρός. «Ο Κουατάρα φαινόταν σίγουρος. Πήρε τον χρόνο του και έμοιαζε να έχει τον απόλυτο έλεγχο. Είναι ανεξήγητο αυτό που έκανε. Σε όλο τον αγώνα ήταν εξαιρετικός, αλλά τίποτα δεν έχει σημασία όταν αστοχείς στη διαδικασία των πέναλτι. Προφανώς δεν θέλουμε να τιμωρήσουμε τον νεαρό, αλλά ελπίζω να μην το κάνει ξανά στην καριέρα του». Στην Αγγλία δεν «πέφτει τίποτα κάτω» όταν πρόκειται για ποδόσφαιρο. Μία άλλη δόξα του βρετανικού ποδοσφαίρου, ο άλλοτε μέσος της Τότεναμ και νυν σχολιαστής, Γκλεν Χόντλ, «περιποιήθηκε», με τη σειρά του, τον Κουατάρα. «Του πήρε πολύ χρόνο μέχρι να εκτελέσει. Νομίζω ότι περνούσαν χίλιες σκέψεις από το μυαλό του και όταν είσαι σε τέτοια κατάσταση, ως εκτελεστής, συνήθως το χάνεις. Ο νεαρός θα έχει σίγουρα μετανιώσει που δοκίμασε πέναλτι Πανένκα». Ο πρώην επιθετικός της Μπρίστολ και της Σουόνσι, Λι Τραντλ, είχε αφήσει εποχή με τα κόλπα του στα γήπεδα.

Σε ηλικία 49 ετών αγωνίζεται ακόμα στις ερασιτεχνικές κατηγορίες. Ως επαγγελματίας πήρε πολλές φορές την ευθύνη εκτέλεσης πέναλτι και δεν δοκίμασε ποτέ αλά «Πανένκα» Ωστόσο στην ερασιτεχνική καριέρα του το επιχείρησε κάμποσες φορές και μάλιστα με επιτυχία. Καλεσμένος του BBC Sport ρωτήθηκε για το πέναλτι του Κουατάρα. «Είναι απλώς ένας ακόμη τρόπος εκτέλεσης. Είτε εκτελέσεις αριστερά, δεξιά ή στο κέντρο, αν ο τερματοφύλακας μαντέψει σωστά, θα αποκρούσει. Αν όμως ευστοχήσεις σε πέναλτι «Πανένκα» όλοι λένε πόσο υπέροχο ήταν» σχολίασε ο Τραντλ.

Τα περισσότερα πέναλτι στο κέντρο της εστίας

Η μεγαλύτερη εταιρεία στατιστικής του ποδοσφαίρου αξιοποίησε στοιχεία για όλα τα πέναλτι που έχουν εκτελεστεί, σε επίπεδο εθνικών ομάδων, στα Παγκόσμια Κύπελλα, από το 1966 μέχρι σήμερα και στα ευρωπαϊκά πρωταθλήματα, από το 1980 μέχρι τις μέρες μας και το αποτέλεσμα προκαλεί ενδιαφέρον. Προκύπτει, λοιπόν, ότι σε αυτές τις διοργανώσεις, που κάθε αποτέλεσμα έχει βαρύνουσα σημασία, οι εκτελεστές πέναλτι επιλέγουν περισσότερο το κέντρο της εστίας, σε σύγκριση με τις εκτελέσεις αριστερά ή δεξιά, το ποσοστό των οποίων είναι μοιρασμένο και υπολείπεται των εκτελέσεων στο κέντρο.

Το πέναλτι «Πανένκα» στοχεύει στο κέντρο της εστίας και εύλογα αναρωτιέται κανείς ποιος ο λόγος να το δοκιμάσεις από τη στιγμή που επέλεξες να σουτάρεις στην ευθεία; Είναι εκτέλεση χωρίς δύναμη, η μπάλα ταξιδεύει αργά και οι τερματοφύλακες είναι πλέον υποψιασμένοι και στέκονται για περισσότερα κλάσματα στη αρχική θέση τους, πριν επιλέξουν γωνία, σε σύγκριση με το παρελθόν. Κάποιος θα μπορούσε να προσθέσει ότι η συγκεκριμένη εκτέλεση πλήττει το ευ αγωνίζεσθαι, αλλά ας το αφήσουμε εκτός συζήτησης και ας μείνουμε στο πρακτικό. Επέλεξες να εκτελέσεις στο κέντρο της εστίας; Σούταρε δυνατά στο κέντρο της εστίας. Ένα δυνατό σουτ στο κέντρο μοιάζει να έχει καλύτερες πιθανότητες από ένα «Πανένκα». Εξάλλου, το στοιχείο του αιφνιδιασμού έχει, εδώ και πολλά χρόνια, εξαφανιστεί.

Ο πρωτοπόρος Αντονίν Πανένκα

Πέρασε μισός αιώνας από τη διάσημη εκτέλεση του 77χρονου, σήμερα, Τσέχου μεσοεπιθετικού, Αντονίν Πανένκα, ο οποίος είχε τα... άντερα να παρουσιάσει στον κόσμο την έμπνευση του, όχι σε οποιοδήποτε παιχνίδι, αλλά στη διαδικασία των πέναλτι του τελικού του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος ποδοσφαίρου, ανάμεσα στην τότε Τσεχοσλοβακία και την τότε Δυτική Γερμανία, στο στάδιο του Βελιγραδίου, της τότε ενωμένης Γιουγκοσλαβίας, τον Ιούνιο του 1976. Μάλιστα, ήταν το πέναλτι που θα χάριζε στη χώρα του το πρώτο, και μοναδικό έως σήμερα, τρόπαιο σε επίπεδο εθνικών ομάδων. Ο αθεόφοβος, Πανένκα, με την υπερήφανη μουστάκα του, πήρε φόρα έξω από τα όρια της μεγάλης περιοχής και άφησε τον πλανήτη αποσβολωμένο και τον Γερμανό, σπουδαίο τερματοφύλακα, Ζεπ Μάγιερ, να κοιτάζει πίσω από την πλάτη του, γνωρίζοντας ότι έγινε και αυτός μέρος της παγκόσμιας ιστορίας του ποδοσφαίρου.

Ο Αντονίν Πανένκα είχε εμπνευστεί αυτού του είδους την εκτέλεση τρία χρόνια πριν τον τελικό, προπονούνταν σε αυτή πολύ συχνά με τον τερματοφύλακα και συμπαίκτη του στην ομάδα τους, Μποχίμιανς και ο χαμένος κερνούσε μπύρες. Επίσης, ένα μήνα πριν την εκτέλεση του τελικού, το είχε επαναλάβει στο ντέρμπι του τσεχοσλοβάκικου πρωταθλήματος με την Ντούκλα Πράγας. Το πέναλτι «Πανένκα» λοιπόν, δεν ήταν μία έμπνευση της στιγμής και οπωσδήποτε, 50 χρόνια μετά, μπορούμε να πούμε ότι το πέναλτι «Πανένκα» δεν είναι για όλους. Απαιτεί προσωπικότητα και αφορά ειδικές καταστάσεις.

Τα πέναλτι «Πανένκα» δεν είναι για όλους

Ζιζού vs Τζίτζι

Ο ασύγκριτος, Ζινεντίν Ζιντάν, εκτέλεσε με «Πανένκα» τον ασύγκριτο, Τζιανλουίτζι Μπουφόν, στα πρώτα λεπτά του τελικού του Παγκοσμίου κυπέλλου το 2006. Είχε κάθε δικαίωμα να το κάνει γιατί ήταν ένας αριστοκράτης με το 10 στη φανέλα, ένας καλλιτέχνης που χάρισε έργα σπάνιας ομορφιάς στο κοινό και δεν χρειαζόταν να εξηγήσει τον λόγο της επιλογής του. Ωστόσο το έκανε και, όπως προκύπτει, εκείνη η εκτέλεση ήταν προϊόν σκέψης και εκτίμησης των κινδύνων που εγκυμονούσε. Όπως εξήγησε ο Ζιζού, χρόνια αργότερα, στην εφημερίδα Εκιπ «Το έκανα γιατί είχα απέναντι μου τον Μπουφόν. Με ήξερε και τον ήξερα πολύ καλά. Έπρεπε να κάνω κάτι ασυνήθιστο. Κάτι που δεν το περίμενε. Μόλις έπιασα την μπάλα στα χέρια μου αποφάσισα ότι θα εκτελέσω αλά Πανένκα. Ακόμη κι αν αστοχούσα είχαμε μπροστά μας ολόκληρο αγώνα». Ήταν μια εκτέλεση που έστειλε τους φίλους της Γαλλίας από την κόλαση στον παράδεισο. Πρώτα χτύπησε στο εσωτερικό του οριζόντιου δοκαριού και μετά κατέληξε λίγο μέσα από τη γραμμή της εστίας του Μπουφόν.

Ένα αγωνιώδες αλλά επιτυχημένο πέναλτι από τον Ζιντάν, στον τελικό που έμελλε να είναι ο τελευταίος αγώνας της υπέρλαμπρης καριέρας του και σφραγίστηκε από την κουτουλιά του στο στήθος του Ματεράτσι και την αποβολή του στην παράταση.

Πίρλο vs Χαρτ

Μία άλλη μεγάλη προσωπικότητα του ποδοσφαίρου είχε επίσης διαλέξει μία σημαντική στιγμή για να εκτελέσει πέναλτι «Πανένκα». Ο προημιτελικός του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος ποδοσφαίρου 2012 ανάμεσα στην Αγγλία και την Ιταλία έχει οδηγηθεί στα πέναλτι. Οι Άγγλοι προηγούνται 2-1 μετά το χαμένο πέναλτι του Ρικάρντο Μοντολίβο. Ο Αντρέα Πίρλο είναι υποχρεωμένος να ισοφαρίσει και, με κάποιο τρόπο, να ποτίσει με έξτρα κίνητρο τους συμπαίκτες του. Με ένα αέρινο Πανένκα διαλύει τον Τζο Χαρτ και αλλάζει το momentum. Οι Άγγλοι, Άσλει Γιανγκ και Άσλει Κόουλ αστοχούν. Η Ιταλία έφτασε μέχρι τον τελικό.

Τα bloopers αλά Πανένκα

Όμως, για όλα τα επιτυχημένα και κρίσιμα πέναλτι «Πανένκα» υπάρχουν και εκείνα για τα οποία οι εκτελεστές τους μετάνιωσαν οικτρά. Η λίστα είναι μακρά και επώδυνη και αφορά και παίκτες μεγάλου μεγέθους. Το 1992 ο Γκάρι Λίνεκερ είχε την ευκαιρία να ισοφαρίσει το ρεκόρ των 49 γκολ του Σερ Μπόμπι Τσάρλτον, σε ένα φιλικό της Αγγλίας με τη Βραζιλία. Επέλεξε να το κάνει με στυλ. Το ρεκόρ παρέμεινε στον Σερ.

Το 2021 ο συνήθως εύστοχος από την άσπρη βούλα επιθετικός της Μάντσεστερ Σίτι, Σέρχιο Αγουέρο σκέφτηκε να κάνει τη διαφορά στο ντέρμπι με την Τσέλσι. Ο Έντουαρντ Μεντί κατέβασε την μπάλα σαν σε προπόνηση.

Ο Σενεγαλέζος τερματοφύλακας πρωταγωνίστησε και στον δραματικό τελικό του Κυπέλλου Εθνών Αφρικής με το Μαρόκο, που στιγματίστηκε από εισβολή οπαδών και την αποχώρηση των Σενεγαλέζων. Σε νεκρό χρόνο, ο σούπερ σταρ τον Μαροκινών, Μπραχίμ Ντίαζ, έχει την ευκαιρία να εκτελέσει τον Μεντί και να χαρίσει στη χώρα του το τρόπαιο. Αποφασίζει το μοιραίο και η Σενεγάλη αρπάζει το τρόπαιο από τα χέρια του.