NASA: Το τηλεσκόπιο Swift επέστρεψε ανεξέλεγκτα στη Γη μετά από 22 χρόνια στο Διάστημα

Τέλος αποστολής για το διαστημικό τηλεσκόπιο Neil Gehrels Swift Observatory της NASA, το οποίο επέστρεψε ανεξέλεγκτα στη Γη την Τετάρτη, σχεδόν 22 χρόνια μετά την εκτόξευσή του για τη μελέτη ορισμένων από τις ισχυρότερες εκρήξεις στο Σύμπαν.

Στοιχεία της Διαστημικής Δύναμης των ΗΠΑ, τα οποία επικαλούνται διεθνή μέσα, εκτιμούν ότι το βάρους 3.200 λιβρών - περίπου 1.450 κιλών - διαστημικό παρατηρητήριο εισήλθε στην ατμόσφαιρα της Γης στις 7:39 π.μ. ώρα ανατολικών ΗΠΑ, πάνω από την Ινδονησία. Το Space.com τοποθετεί την επανείσοδο πάνω από τη βόρεια Σουμάτρα.

Η NASA ανέμενε ότι το μεγαλύτερο μέρος του σκάφους θα καταστρεφόταν κατά την κάθοδό του μέσα από την ατμόσφαιρα. Ωστόσο, είχε προειδοποιήσει ότι ορισμένα τμήματα θα μπορούσαν να επιβιώσουν από την επανείσοδο.

Ο κίνδυνος από τα συντρίμμια

Πριν από την επανείσοδο, η NASA είχε εκτιμήσει ότι η πιθανότητα να προκληθεί βλάβη σε άνθρωπο στη Γη ήταν «απίθανη», περίπου 1 στις 2.100. Το CNN σημειώνει ότι, αν το Swift εκτοξευόταν σήμερα, πιθανότατα θα έπρεπε να συμμορφωθεί με αυστηρότερα πρότυπα για το τέλος ζωής διαστημικών αντικειμένων.

Σύμφωνα με εκπρόσωπο της The Aerospace Corporation, τα σημερινά πρότυπα περιορισμού διαστημικών συντριμμιών, που ανανεώθηκαν το 2019, απαιτούν οι ανεξέλεγκτες επανείσοδοι να έχουν αναμενόμενο κίνδυνο σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου μικρότερο από 1 στις 10.000.

Το Swift δεν διέθετε προωθητήρες ικανούς να αντισταθμίσουν την ατμοσφαιρική αντίσταση που σταδιακά μείωνε το ύψος της τροχιάς του. Τα τελευταία χρόνια η κάθοδός του επιταχύνθηκε, καθώς η αυξημένη ηλιακή δραστηριότητα προκάλεσε διαστολή της γήινης ατμόσφαιρας, ενισχύοντας την αντίσταση που δεχόταν το διαστημικό παρατηρητήριο.

Η αποτυχημένη προσπάθεια διάσωσης

Η NASA γνώριζε ότι το Swift πιθανότατα θα επέστρεφε κάποια στιγμή ανεξέλεγκτα στη Γη, όμως είχε επιχειρηθεί μια ύστατη προσπάθεια παράτασης της ζωής του. Η εταιρεία Katalyst Space Technologies, με έδρα την Αριζόνα, ανέπτυξε το ρομποτικό σκάφος LINK, με στόχο να προσεγγίσει το τηλεσκόπιο, να το «πιάσει» και να το ανεβάσει σε πιο σταθερή τροχιά.

Η προσπάθεια αυτή θα μπορούσε να παρατείνει τη λειτουργία του Swift κατά μία δεκαετία ή περισσότερο. Το LINK εκτοξεύθηκε τον Ιούλιο, όμως η αποστολή απέτυχε προτού φτάσει στο παρατηρητήριο. Σύμφωνα με το Space.com, το σκάφος αντιμετώπισε προβλήματα στο σύστημα πρόωσης και στους τροχούς αντίδρασης που διατηρούν τον προσανατολισμό του, με αποτέλεσμα να μην πραγματοποιηθεί η συνάντηση.

Μετά την αποτυχία της διάσωσης, η τύχη του Swift είχε ουσιαστικά κριθεί. Το παρατηρητήριο συνέχισε να κατεβαίνει, φτάνοντας σε ύψος περίπου 171 μιλίων, δηλαδή 275 χιλιομέτρων, από τη Γη. Η NASA ανέφερε ότι σε εκείνο το σημείο το σκάφος δεν μπορούσε πλέον να αντισταθμίσει την αυξημένη αντίσταση και εισήλθε σε κατάσταση ασφαλείας.

Ερευνητές στο Penn State, συνεργάτη της NASA στο πρόγραμμα και έδρα του Mission Operations Center του παρατηρητηρίου, έστειλαν την τελική εντολή απενεργοποίησης στις 20 Οκτωβρίου. Το BBC αναφέρει ότι οι επιστημονικές λειτουργίες του Swift ολοκληρώθηκαν στις 23 Οκτωβρίου 2026.

Τι μελετούσε το Swift

Το Swift εκτοξεύθηκε τον Νοέμβριο του 2004 και αρχικά σχεδιάστηκε για διετή αποστολή. Ο βασικός του στόχος ήταν η παρατήρηση εκλάμψεων ακτίνων γάμμα, δηλαδή τεράστιων εκρήξεων ενέργειας που συνδέονται με τον θάνατο πολύ μαζικών άστρων ή με συγκρούσεις εξαιρετικά πυκνών αντικειμένων, όπως αστέρες νετρονίων και μαύρες τρύπες.

Το όνομά του παρέπεμπε στην ταχύτητά του και όχι σε ακρωνύμιο: μπορούσε να εντοπίζει ξαφνικές εκρήξεις ενέργειας, να στέλνει τη θέση τους σε άλλα παρατηρητήρια και να στρέφει γρήγορα τα τηλεσκόπιά του προς αυτές, πριν σβήσει η μεταλαμπή τους. Σύμφωνα με δήλωση του S. Bradley Cenko, κύριου ερευνητή του Swift στο Goddard Space Flight Center της NASA, αυτή η διαδικασία συνήθως διαρκούσε περίπου ένα λεπτό.

Στη διάρκεια της αποστολής του, το Swift χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο για εκλάμψεις ακτίνων γάμμα, αλλά και για υπερκαινοφανείς αστέρες, μαύρες τρύπες που τρέφονται με ύλη, αστεροειδείς και κομήτες. Παρατήρησε περισσότερες από 2.000 εκλάμψεις ακτίνων γάμμα και 1.400 υπερκαινοφανείς. Το BBC κάνει λόγο για συμβολή σε περίπου 7.000 επιστημονικές εργασίες, αρχείο 12 terabyte και πάνω από 1,5 εκατ. υπεριώδεις και οπτικές εικόνες.

Το 2018 το παρατηρητήριο μετονομάστηκε σε Neil Gehrels Swift Observatory, προς τιμήν του πρώτου κύριου ερευνητή του, ο οποίος είχε πεθάνει την προηγούμενη χρονιά.

Η επόμενη μέρα για τα διαστημικά τηλεσκόπια

Παρότι η προσπάθεια διάσωσης του Swift δεν πέτυχε, η NASA έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο αντίστοιχων αποστολών για άλλα πολύτιμα διαστημικά όργανα. Το CNN αναφέρει ότι η υπηρεσία εξέδωσε πρόσκληση προς εμπορικές εταιρείες για προτάσεις σχετικά με την ενίσχυση, συντήρηση ή παράταση ζωής του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble.

Σύμφωνα με την πρόσκληση που επικαλείται το CNN, η ανάλυση της NASA δείχνει πιθανότητα 10% το Hubble να βγει από την τροχιά του έως το 2032 και 50% έως το 2033. Το εμβληματικό τηλεσκόπιο, που εκτοξεύθηκε το 1990, δεν αναμένεται να έχει αντικαταστάτη πριν από τη δεκαετία του 2040.

Για το Swift, πάντως, η επιχειρησιακή αποστολή ολοκληρώθηκε οριστικά. Το επιστημονικό του αρχείο παραμένει, με παρατηρήσεις σχεδόν 22 ετών που μπορούν να τροφοδοτήσουν νέες μελέτες για χρόνια.