Στέλα Φυρογένη στο ethnos.gr: «Αυτή δεν είναι εικόνα χώρας που έχει μάθει από τα λάθη της»

Για το ευρύ κοινό, η Στέλα Φυρογένη έγινε τα τελευταία χρόνια γνωστή μέσα από τη «Γη της Ελιάς» και τον ρόλο της Χάιδως. Για το θέατρο, όμως, η πορεία της έχει ξεκινήσει πολλές δεκαετίες νωρίτερα, με σημαντικούς ρόλους και περισσότερες από 60 παραστάσεις στην Κύπρο και την Ελλάδα. Απόφοιτη του Εθνικού Θεάτρου, η ίδια επέλεξε το 1995 να εγκατασταθεί στην Κύπρο και να χτίσει εκεί μια ξεχωριστή διαδρομή, συνδέοντας το όνομά της με τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου και με παραστάσεις που της χάρισαν αρκετά βραβεία.

Φέτος επιστρέφει στην Επίδαυρο με τον «Ίωνα» του Ευριπίδη, τη νέα παραγωγή του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου, σε μετάφραση, σκηνοθεσία και δραματουργική επεξεργασία του Θωμά Μοσχόπουλου. Στις 28 και 29 Αυγούστου, η Στέλα Φυρογένη θα υποδυθεί την Κρέουσα, μια γυναίκα που έρχεται αντιμέτωπη με ένα βαθύ τραύμα, την αδικία και μια αλήθεια που έχει μείνει κρυμμένη για χρόνια. Ο «Ίων» είναι ένα έργο που μιλά για την ταυτότητα, την καταγωγή, την εξουσία και τη δικαιοσύνη, ενώ φέρνει στο προσκήνιο μια γυναίκα που παλεύει να σταθεί απέναντι σε όσα της έχουν συμβεί. Eίναι ένα από τα ελάχιστα έργα του αρχαιοελληνικού δράματος που έχει αίσιο τέλος, αλλά και όπου το κωμικό στοιχείο μπλέκεται τόσο έντονα με τη τραγικό.

Η Στέλα Φυρογένη έχει διανύσει μια πορεία που ξεχωρίζει για την καλλιτεχνική της αφοσίωση, τη διακριτική της παρουσία και την ανάγκη της να αναζητά ουσία σε κάθε ρόλο. Την ίδια στιγμή, η σχέση της με τη φύση και τα ζώα αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ζωής της. Χορτοφάγος εδώ και χρόνια, μιλά για τον σεβασμό στα ζώα ως μια προσωπική στάση ζωής, ενώ έχει πει πως παρατηρώντας τις γάτες έμαθε πολλά ακόμη και για την υποκριτική.

Ποια ήταν η πρώτη σας σκέψη όταν σας προτάθηκε ο ρόλος της Κρέουσας και ποιο ήταν το στοιχείο που σας συγκίνησε περισσότερο σε αυτή τη γυναίκα;

Η πρώτη μου σκέψη ήταν ότι πρέπει να τσακιστώ να βρω το βιβλίο. Είχα διαβάσει το έργο πριν από πάρα πολλά χρόνια και συνειδητοποίησα ότι ελάχιστα θυμόμουν, εκτός από το βασικό μύθο. Αυτό που με συγκίνησε περισσότερο στην Κρέουσα, αρχικά τουλάχιστον, ήταν η αντοχή της, η δύναμη που χρειάστηκε για να κρατήσει μέσα της κρυφή, την ιστορία μέσα στην οποία έχει υπάρξει θύμα αλλά και θύτης. Ο πόνος του να ξυπνάς και να κοιμάσαι με την ενοχή.

Η Κρέουσα είναι μια γυναίκα που κουβαλά τραύματα, οργή αλλά και δύναμη. Πιστεύετε ότι υπάρχουν στοιχεία της που συναντάμε στις γυναίκες του σήμερα;

Μα, οι γυναίκες βιώνουν τα ίδια τραύματα όλες τις εποχές. Αυτή τη στιγμή δεν προλαβαίνουμε να μετράμε τις κακοποιήσεις, τους βιασμούς, τις γυναικοκτονίες αλλά και τις γενοκτονίες, όπου οι πρώτοι που πλήττονται είναι οι γυναίκες και τα παιδιά. Κι αλίμονο αν δεν οργιστούμε με όλα αυτά. Η Κρέουσα παίρνει επιτέλους τη ζωή της στα χέρια της, στο αποκορύφωμα της οργής της.

Πώς είναι η συνεργασία σας με τον Θωμά Μοσχόπουλο; Τι θεωρείτε ότι έφερε διαφορετικό στη δική σας προσέγγιση του ρόλου;

Υπέροχη. Σαν γνώριμοι από παλιά, παρότι ποτέ πριν δεν είχαν διασταυρωθεί οι δρόμοι μας, ξεκινήσαμε με απόλυτη εμπιστοσύνη. Ο τρόπος του μπορεί να σου «λιώσει» τον εγκέφαλο, αλλά μέσα από ένα συναρπαστικό, απαιτητικά πολυεπίπεδο παιχνίδι που σε οδηγεί να ξεπερνάς και να εκμεταλλεύεσαι τόσο τις ευκολίες, όσο και τα λάθη σου. Και πάντα θα υπάρχει κάτι ακόμα, άξιο εξερεύνησης.

Ο «Ίων» δεν είναι από τα πιο συχνά ανεβασμένα έργα του Ευριπίδη. Τι θεωρείτε ότι διαφοροποιεί αυτή την παράσταση από προηγούμενες προσεγγίσεις και γιατί πιστεύετε ότι συνομιλεί τόσο έντονα με το σήμερα;

Δεν έτυχε να δω άλλες παραστάσεις του έργου ώστε να μπορώ να μιλήσω συγκριτικά με την προσέγγιση της δικής μας. Από κει και πέρα, το ίδιο το έργο συνομιλεί με το σήμερα αγγίζοντας την αναζήτηση της ταυτότητας και τι είναι αυτό που την καθορίζει, την έννοια της καταγωγής, του ξένου και της θέσης του στην κοινωνία, την ανοχή στην καταπίεση και την αδικία, με την ατιμωρησία του ισχυρού σαν το κερασάκι στην τούρτα να το κάνουν πιο επίκαιρο από ποτέ.

Τι σημαίνει κάθε φορά για εσάς η Επίδαυρος; Είναι κάτι που συνηθίζεται ή εξακολουθεί να σας συγκινεί;

Πάντα νιώθω μεγάλη συγκίνηση στο χώρο του αρχαίου θέατρου της Επιδαύρου, όπως και σε όλα τα αρχαία θέατρα ως επισκέπτης θεατής, και εννοείται πολύ περισσότερο όταν συμμετέχω σε μία παράσταση.

Έχετε υποδυθεί δεκάδες σημαντικούς ρόλους στο θέατρο. Υπάρχει κάποιος ρόλος που εξακολουθεί να αποτελεί όνειρο ζωής για εσάς;

Πριν από αρκετά χρόνια έφτιαξα μία μικρή παράσταση με θραύσματα από ρόλους που είχα ήδη παίξει και άλλους που θα ήθελα πολύ να αγγίξω, όποτε μπορώ να πω ότι έβγαλα κάπως το άχτι μου! Ο Μπέκετ είναι ένας αγαπημένος μου θεατρικός συγγραφέας που δεν έχω παίξει σε έργο του ποτέ και θα ήθελα πολύ να το κάνω.

Έπειτα από μια τόσο μεγάλη και ουσιαστική πορεία, τι σημαίνει σήμερα για εσάς η λέξη «επιτυχία»; Είναι η αναγνώριση, η διάρκεια ή κάτι εντελώς διαφορετικό;

Επιτυχία είναι να το αντέχεις. Είναι να παραμένεις ευαίσθητος και ανήσυχος. Και βεβαίως να έχεις δουλειά την επόμενη μέρα της επιτυχίας.

Η Χάιδω έγινε ένας από τους πιο αγαπημένους χαρακτήρες της «Γης της Ελιάς». Πώς βιώσατε αυτή τη μεγάλη αγάπη του κόσμου και τι σας λένε περισσότερο οι τηλεθεατές όταν σας συναντούν;

Μοιράστηκα μία αναπάντεχα συγκινητική οικειότητα με πάρα πολλούς ανθρώπους... έχω κάνει φίλους από τέτοιες τυχαίες συνευρέσεις στο σούπερ μάρκετ, στον δρόμο, στις πρώτες βοήθειες! Συμπαθητικός μουστακαλής κύριος πάνω σε μηχανάκι μου φωνάζει «γεια σου βρε Χάιδω», κι εγώ αποκρίνομαι «γεια σου κυρ-Κώστα», «μα δε με λένε Κώστα!» λέει αυτός, «ούτε κι εμένα Χάιδω», λέω εγώ. Εκεί γελάσαμε πολύ και μετά φωτογραφηθήκαμε για να πάρει και μία απόδειξη της γυναίκας του ότι συναντήθηκε με τη Χάιδω.

Τι σας έχει μάθει η τηλεόραση που δεν σας είχε διδάξει το θέατρο; Υπάρχει κάτι που ανακαλύψατε για τον εαυτό σας μέσα από αυτή την εμπειρία;

Μου έμαθε να δουλεύω σε υψηλές ταχύτητες και να είμαι ετοιμοπόλεμη για εκείνη την μοναδική στιγμή του πλάνου. Επίσης ήταν εντυπωσιακό το ότι όση προσπάθεια κατέβαλα για να μάθω γρήγορα τα λόγια μου, ακόμα γρηγορότερα τα ξέχναγα για να κάνω χώρο για τα επόμενα.

Συμφωνείτε ότι η τηλεόραση μπορεί να «φυλακίσει» έναν ηθοποιό μέσα σε έναν επιτυχημένο ρόλο ή πιστεύετε ότι τελικά ο ίδιος ο καλλιτέχνης μπορεί να ξεπεράσει αυτή την ταύτιση;

Μπορεί, αν σου προτείνουν παρόμοιους ρόλους με τον προηγούμενο επιτυχημένο σου. Ή αν σου προτείνουν διαφορετικούς ρόλους που εσύ επιμένεις να τους παίζεις όπως τον επιτυχημένο σου. Ή αν δεν σου προτείνουν καθόλου ρόλους γιατί ήσουν τόσο καλός στον επιτυχημένο σου που δεν μπορούν να σε φανταστούν σε οτιδήποτε άλλο. Φυσικά είναι και στο χέρι του καλλιτέχνη να ξεφύγει από αυτές τις «φυλακές» αλλά συχνά αυτό προϋποθέτει να είναι κανείς παραγωγός του εαυτού του.

Ο βιγκανισμός για εσάς δεν είναι μόδα αλλά στάση ζωής. Πώς άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο βλέπετε τον άνθρωπο, τη φύση και τον κόσμο γύρω σας;

Δυστυχώς δεν είμαι ακόμα βίγκαν, το παλεύω. Είμαι χορτοφάγος, το τραπέζι μου είναι αναίμακτο από το 2004 και αυτό είναι ένα από τα πιο σπουδαία δώρα που έχω κάνει στον εαυτό μου. Η χορτοφαγία δεν άλλαξε τον τρόπο που έβλεπα τα ζώα και τη φύση, αυτό ήταν πάντα το ίδιο, απλώς κάποια στιγμή αντιλήφθηκα τι ήταν αυτό που έτρωγα και μετά δεν υπήρχε επιστροφή. Κι ας μη συζητήσουμε για την εκμετάλλευση, τις κακοποιήσεις, τα πειράματα σε ζώα, την αδιαφορία πολίτων και πολιτείας, τη φυσική και οικονομική εξάντληση των εθελοντών...

Θεωρείτε ότι ένας καλλιτέχνης οφείλει να παίρνει θέση σε κοινωνικά ζητήματα;

Ναι, όπως και κάθε άνθρωπος άλλωστε, που βάλλεται καθημερινά από τις φρίκες της εποχής μας. Και μακάρι να συνάδουν οι σκέψεις με τα λόγια και τις πράξεις μας.

Ποια είναι η μεγαλύτερη αξία που προσπαθείτε να υπηρετείτε στη ζωή σας;

Με πληγώνει η αδικία. Προσπαθώ να βλάπτω όσο το δυνατόν λιγότερο και να βοηθάω όπου μπορώ.

Ζούμε σχεδόν κάθε καλοκαίρι τις ίδιες εικόνες από καταστροφικές πυρκαγιές και τεράστιες οικολογικές απώλειες. Πιστεύετε ότι ως χώρα έχουμε μάθει κάτι από όλα αυτά ή εξακολουθούμε να επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη;

Αυτή δεν είναι εικόνα χώρας που έχει μάθει από τα λάθη της. Κρίμα που δεν θα έχουμε ούτε νερό πια, ούτε καν για να ποτίζουμε τις ανεμογεννήτριες μπας και φυτρώσει κάτι διαφορετικό.

Βλέπετε τους νέους ανθρώπους πιο ευαισθητοποιημένους απέναντι στο περιβάλλον και στα ανθρώπινα δικαιώματα ή θεωρείτε ότι υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος μπροστά μας;

Πολύς. Σκοτεινός και μετ' εμποδίων.