Χάρης Χαραλάμπους-Καζέπης στο ethnos.gr: «Ο Θεόφιλος αντιμετώπιζε τα πάντα με μια παιδική, αγνή περιέργεια»

Για τους περισσότερους, ο Θεόφιλος είναι ο λαϊκός ζωγράφος με τη φουστανέλα. Πίσω από αυτή τη γνώριμη εικόνα, όμως, υπάρχει ένας άνθρωπος που έζησε φτωχικά, γνώρισε την κοροϊδία και την κακοποίηση, αλλά δεν έχασε τον ενθουσιασμό για τη ζωγραφική. Έβρισκε χαρά στα χρώματα, στη φύση και στις ιστορίες που ήθελε να αφηγηθεί. Κι ανάμεσα στα παιδιά, με τα οποία οργάνωνε υπαίθριες παραστάσεις, έβρισκε μερικούς από τους καλύτερους φίλους του.

Αυτή την πλευρά του ανακάλυψε ο Χάρης Χαραλάμπους-Καζέπης προετοιμάζοντας τον ρόλο του, στην παράσταση «Θεόφιλος sold» του Σαμσών Ρακά, σε σκηνοθεσία της Όλιας Λαζαρίδου. Εκείνο που τον εξέπληξε περισσότερο ήταν η μεγαλοψυχία του ζωγράφου απέναντι σε όσους τον πλήγωναν, η πίστη του σε κάτι πιο φωτεινό και η παιδική περιέργεια με την οποία πλησίαζε τον κόσμο. Όταν τον ρώτησα από πού αντλούσε ο Θεόφιλος την επιμονή να συνεχίζει, ο ίδιος προτιμά μια άλλη λέξη. «Θα έλεγα ότι δεν ήταν επιμονή αλλά ενθουσιασμός!»

Η παράσταση, που έχει ήδη παρουσιαστεί στη Σχολή Καλών Τεχνών, στο Fougaro Art Center στο Ναύπλιο και στο Παλαιό Πανεπιστήμιο στην Πλάκα, εγκαινιάζει τη νέα σκηνή Μίνι Πειραιώς 131 των Αθηναϊκών Θεάτρων/Stages Network. Με χιούμορ, μουσική και στοιχεία λαϊκού θεάματος, η ζωή του Θεόφιλου ξεδιπλώνεται σε πρώτο πρόσωπο. Ο Χάρης Χαραλάμπους-Καζέπης, που έχει τιμηθεί με το βραβείο «Κάρολος Κουν», μοιράζεται τη σκηνή με την Αριάδνη Κωνσταντακοπούλου.

Με αφορμή την παράσταση, μιλά στο ethnos.gr για όσα ανακάλυψε για τη ζωή και τον χαρακτήρα του ζωγράφου, την ελευθερία στην τέχνη και τη σχέση της με το χρήμα. Η κουβέντα επιστρέφει και στο παιδί που προσπαθούμε να κρατήσουμε ζωντανό μεγαλώνοντας. Για τον ίδιο, αυτή είναι μια υπόσχεση που δίνει ξανά και ξανά στον εαυτό του.

Πριν σας προταθεί ο ρόλος, ποια εικόνα είχατε για τον Θεόφιλο; Και τι ήταν αυτό που ανακαλύψατε μέσα από την έρευνα και σας εξέπληξε περισσότερο για τον άνθρωπο πίσω από τον ζωγράφο;

Είχα την εικόνα που έχουμε οι περισσότεροι από εμάς. Του λαϊκού ζωγράφου με τη φουστανέλα. Δεν γνώριζα πόσο δύσκολη ήταν η ζωή του, πόσο δύσκολα και φτωχικά ήταν τα παιδικά του χρόνια, πόσο χλευάστηκε και κακοποιήθηκε από τους γύρω του, μικρούς και μεγάλους. Η μεγαλοψυχία του απέναντι σε όλα αυτά, η πίστη του σε κάτι πιο φωτεινό, η έμφυτη χαρά του και η παιδική αγνή περιέργεια με την οποία αντιμετώπιζε τα πάντα, ακόμα και τη ζωγραφική, ήταν αυτά που ανακάλυψα μέσα από την έρευνά μου και με εξέπληξαν περισσότερο.

Ο Θεόφιλος πέρασε αρκετές δυσκολίες, γνώρισε τη χλεύη και την απόρριψη, αλλά δεν σταμάτησε ποτέ να ζωγραφίζει. Από πού πιστεύετε ότι αντλούσε αυτή την επιμονή;

Από ένα βαθύ, γνήσιο και ανεξάντλητο παιδικό πάθος για τη ζωγραφική. Ένα πάθος που αγκάλιαζε την ίδια τη ζωή, τον άνθρωπο και τη φύση. Θα έλεγα πως αυτό που τον κινούσε δεν ήταν η επιμονή, αλλά ο ενθουσιασμός!

Δεν ενδιαφερόταν για κοινωνική καταξίωση και δεν δεχόταν να του επιβάλλουν κανόνες στον τρόπο που ζωγράφιζε. Πόσο δύσκολο είναι σήμερα για έναν καλλιτέχνη να προστατεύει αυτή την ελευθερία και να μην επηρεάζεται από όσα περιμένουν οι άλλοι από εκείνον;

Είναι ένας διαρκής αγώνας να προσπαθεί κανείς να διατηρεί και να εξελίσσει το καλλιτεχνικό του στίγμα χωρίς να επηρεάζεται από έξωθεν προσδοκίες. Ειδικά σήμερα που μας έχει επιβληθεί μια ιδιότυπη δικτατορία κανόνων ύπαρξης και παρουσίας στα social media ακόμα και στην καθημερινότητα μας. Είναι απαραίτητη η αντίσταση, η διατήρηση του μέτρου σε σχέση με το τι είναι πραγματικό και τι απλά «περιεχόμενο» άνευ περιεχομένου, και η πίστη και επιμονή σε μια προσωπική αισθητική.

Η παράσταση μιλά για έναν άνθρωπο που επέμενε να βλέπει τον κόσμο με τα δικά του μάτια. Πόσο εύκολο είναι σήμερα να κρατήσουμε μια πραγματικά προσωπική ματιά, σε μια εποχή όπου επηρεαζόμαστε συνεχώς από εικόνες, απόψεις και προσδοκίες γύρω μας;

Μια φράση που αποδίδεται στον Θεόφιλο είναι η εξης: «Η ιστορία είναι άνεμος, την καταλαβαίνεις μόνο όταν την ανασαίνεις». Αν αφεθούμε κι εμείς να ανασαίνουμε τα πράγματα, να τους δώσουμε αυτό τον φυσικό χρόνο της εισπνοής και της εκπνοής, της ψύχραιμης κρίσης δηλαδή, θα τα καταλαβαίνουμε και θα μπορέσουμε να τα ξεδιαλύνουμε και να τα κάνουμε προσωπικά ή και όχι.

Έχετε δηλώσει ότι ο Θεόφιλος κράτησε μέχρι το τέλος κάτι πολύ παιδικό μέσα του, κυρίως την ικανότητα να ενθουσιάζεται και να βλέπει τα πράγματα σαν να τα ανακαλύπτει για πρώτη φορά. Πόσο σημαντικό είναι για έναν ενήλικο να μη χάσει αυτή την πλευρά του;

Είναι ζωτικής σημασίας! Δεν είναι απλά σημαντικό! Ας μην στερήσουμε από τους εαυτούς μας αυτό το αντίδοτο στη νεύρωση της ενήλικης ζωής.

Εσείς καταφέρνετε να κρατάτε ζωντανό αυτό το παιδί μέσα σας; Και τι πιστεύετε ότι το απειλεί περισσότερο όσο μεγαλώνουμε;

Παλεύω να κρατήσω ζωντανό το παιδί μέσα μου. Είναι μια υπόσχεση που δίνω ξανά και ξανά στον εαυτό μου. Η μεγαλύτερη απειλή είναι η εικόνα που προσπαθούμε να δείχνουμε στους άλλους ως ενήλικες.

Ο Θεόφιλος ζωγράφιζε την Ελλάδα όπως ο ίδιος την αισθανόταν, μέσα από το φως, τη φύση, τους ήρωες και τη λαϊκή παράδοση. Τι σημαίνει για εσάς σήμερα η λέξη «ελληνικότητα» και πόσο εύκολα μπορεί να παρεξηγηθεί;

Ελληνικότητα είναι ένας τρόπος να βλέπεις τον κόσμο, ή όπως έγραφε ο Γιώργος Σεφέρης ένας βιωματικός τρόπος αντίληψης, συναισθήματος και στάσης απέναντι στη ζωή και την τέχνη. Είναι μια διαρκής ανταλλαγή και συνομιλία του παρελθόντος με το παρόν για να παραχθεί κάτι νέο. Δεν είναι σε καμία περίπτωση εργαλείο αποκλεισμού, ανωτερότητας ή φοβίας απέναντι στο «ξένο» ή ράφι σε μουσείο.

Ο τίτλος «Θεόφιλος sold» φέρνει στο προσκήνιο και τη σχέση της τέχνης με την εμπορική της αξία. Πόσο σας απασχολεί το γεγονός ότι σήμερα σχεδόν τα πάντα γύρω από την τέχνη μετρώνται και οικονομικά; Και είναι τελικά το θέατρο πραγματικά προσβάσιμο σε όλους;

Με απασχολεί εφόσον βιοπορίζομαι από την τέχνη μου. Είναι το επάγγελμά μου. Δεν μπορώ να αγνοήσω το εμπορικό κομμάτι της τέχνης αλλά από την άλλη δεν θα ήθελα να γίνω και δέσμιος του. Η καλλιτεχνική ποιότητα και η εμπορικότητα έχουν αποδείξει πάρα πολλές φορές ότι μπορούν να συνυπάρξουν. Είναι θέμα επιλογών. Ζούμε σε ένα καπιταλιστικό σύστημα. Είναι ένα γεγονός. Ας μην είναι όμως το χρήμα αυτό που δίνει χρώμα στο αίμα μας. Ας βάζει το φαγητό στο πιάτο μας, ας μας εξυπηρετεί, ας μην το εξυπηρετούμε. Πιστεύω ότι το θέατρο σε σχέση με άλλα είδη ψυχαγωγίας , είναι προσβάσιμο σε όλους. Μην ξεχνάμε πόσοι άνθρωποι, πέρα από τους ηθοποιούς, καλλιτεχνικούς συνεργάτες κλπ, εργάζονται στο χώρο του θεάτρου. Όλοι πρέπει να αμείβονται αξιοπρεπώς.

Την περασμένη χρονιά τιμηθήκατε με το Βραβείο Κάρολος Κουν. Μετά από μια τέτοια αναγνώριση αισθάνεται ένας ηθοποιός μεγαλύτερη σιγουριά ή μεγαλώνει και η ευθύνη απέναντι στην επόμενη επιλογή του;

Ευθύνη απέναντι στις επιλογές του, ο καθένας πρέπει να έχει με ή χωρίς το όποιο βραβείο. Οι επιλογές μας, μας καθορίζουν και σφραγίζουν την πορεία μας την καλλιτεχνική. Ένα βραβείο είναι ένα ενθαρρυντικό φιλικό χτύπημα στην πλάτη για να συνεχίσει κανείς το δρόμο του. Η σιγουριά δεν πιστεύω ότι βοηθάει στην εξέλιξη ενός τεχνίτη, ενός αθλητή της τέχνης. Μόνο η εξάσκηση και η πίστη στην τέχνη του.

Κλείνοντας την κουβέντα μας, αν μπορούσατε να καθίσετε απέναντι από τον Θεόφιλο για λίγα λεπτά, τι θα θέλατε περισσότερο να τον ρωτήσετε;

Τίποτα. Θα απολάμβανα αυτά τα λίγα λεπτά μαζί του, χωρίς να τον ζαλίζω με ερωτήσεις. Θα τον χάζευα και θα τον άφηνα να μου πει ό,τι ήθελε, αν είχε διάθεση να μιλήσει. Και, φυσικά, θα του γνώριζα τη γάτα μου, την Καίτη, αφού ξέρω πόσο αγαπούσε κι εκείνος τη δική του, τη Μαρουλιώ.

INFO «Θεόφιλος sold» του Σαμσών Ρακά σε σκηνοθεσία Όλιας Λαζαρίδου. Θέατρο Μίνι Πειραιώς 131, κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 20:30. Πρωταγωνιστούν Χάρης Χαραλάμπους Καζέπης, Αριάδνη Κωνσταντακοπούλου