Καραβομαραγκοί εν δράσει: Στα σκαριά ολοκαίνουριο, ξύλινο πριάρι για τη λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου

Ύστερα από χρόνια απουσίας νέων κατασκευών, ένα ολοκαίνουριο, ξύλινο πριάρι, η παραδοσιακή βάρκα του ντόπιων ψαράδων, παίρνει σιγά σιγά μορφή σε ξυλουργείο της λιμνοθάλασσας του Μεσολογγίου. Το σπουδαίο του πράγματος έγκειται στο γεγονός ότι δεν πρόκειται απλώς για τη δημιουργία ενός «αξιοθέατου», ενός εκθεσιακού, με άλλα λόγια, αντικειμένου σε μια νοσταλγική αναπαράσταση του παρελθόντος. Πρόκειται για ένα πλήρως λειτουργικό πλεούμενο, σχεδιασμένο να διασχίζει τα γαλήνια νερά της λιμνοθάλασσας με τη σπουδαία ιστορία, τον πολύπλευρο καθημερινό πολιτισμό της, το ιδιαίτερο οικοσύστημα και τα μαγικά της ηλιοβασιλέματα. Ό,τι έκανε πάντα ένα πριάρι, δηλαδή, μαζί με όσα χρειάζεται να κάνει σήμερα.

«Η παραδοσιακή ξύλινη ναυπηγική κινδυνεύει να χαθεί»

«Στη λιμνοθάλασσα πλέον γίνονται κατά κύριο λόγο συντηρήσεις παλιών σκαφών. Δεν κατασκευάζονται νέα πριάρια», εξηγεί στο ethnos.gr ο Αλέξανδρος Παναγιωτόπουλος από την ομάδα Messolonghi by Locals. «Αυτό που βλέπουμε είναι ότι η παραδοσιακή ξύλινη ναυπηγική κινδυνεύει να χαθεί, μαζί με το επάγγελμα του καραβομαραγκού», συμπληρώνει. Με αυτό ως ανησυχητικό δεδομένο, η τοπική συλλογικότητα, που μας έχει συνηθίσει σε εμπνευσμένες δράσεις γνωριμίας με το πνεύμα και την ουσία του τόπου της, έβαλε μπροστά το νέο της πρότζεκτ «Αναγέννηση: Το παραδοσιακό πριάρι ως εργαλείο για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη».

Γνώση, μνήμη και επιβίωση

«Η μετάδοση εμπειρίας από γενιά σε γενιά αποτελούσε βασικό στοιχείο για τη ζωή και την κουλτούρα της λιμνοθάλασσας», λέει ο Αλέξανδρος. Αφηγείται πώς η γνώση αυτή διαπερνούσε διαφορετικές πτυχές της καθημερινότητας του ψαρά: την κατασκευή καλαμωτής, τη δημιουργία των ιβαριών και άλλων υποδομών, που όλες τους βασίζονταν στη στενή σχέση με τον τόπο και τις ιδιαιτερότητές του. Με τον ίδιο τρόπο, ο καραβομαραγκός του Μεσολογγίου ήταν άριστος γνώστης όχι μόνο της ναυπηγικής τέχνης, αλλά και της ίδιας της λιμνοθάλασσας. «Σήμερα, όμως, νέοι που να ασκούν αυτό το επάγγελμα ουσιαστικά δεν υπάρχουν. Ο Σταμάτης Γεωργακόπουλος, στον οποίο απευθυνθήκαμε, είναι ένας από τους τελευταίους, αν όχι ο τελευταίος, που κατέχει σε βάθος αυτή τη γνώση, καθώς, πέρα από μαραγκός, έχει και βιωματική σχέση με τη λιμνοθάλασσα μέσα από το ψάρεμα», αναφέρει ο ίδιος, σημειώνοντας πως σε έναν τόπο όπου η μειωμένη ζήτηση απέτρεψε τις νεότερες γενιές από το να εμπλακούν με την κατασκευή νέων σκαφών, το μεράκι και η αγάπη για τα πριάρια αποτέλεσαν τα καθοριστικά στοιχεία που ένωσαν την ομάδα υλοποίησης του έργου.

Οι δημιουργοί και η υποστήριξη της ιδέας

Το υπό κατασκευή πριάρι συνδυάζει παραδόσεις που περνούν από γενιά σε γενιά, εμπειρική γνώση και επιστημονικό σχεδιασμό. Το ξύλο δουλεύεται υπομονετικά από τον «αρχιμάστορα» Σταμάτη Γεωργακόπουλος και το δεξί του χέρι, Δημήτρη Καρανάσο, πάνω σε σχέδια του ναυπηγού Φώτη Καλύβα —Μεσολογγίτη, που κατοικεί στην Ιταλία και του οποίου το πάθος για τα παραδοσιακά πριάρια οδήγησε στο να μελετήσει και να καταγράψει αρκετά από αυτά. «Δεν αφεθήκαμε μόνο στο βίωμα και την εμπειρία», επισημαίνει ο Αλέξανδρος Παναγιωτόπουλος. «Κάθε λεπτομέρεια σχεδιάζεται, ελέγχεται και προσαρμόζεται, ώστε το πριάρι να πληροί όλες τις σύγχρονες προδιαγραφές ασφάλειας και πιστοποίησης. Σε αυτό το απαιτητικό εγχείρημα έχουμε σύμμαχο το Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση, το οποίο αγκάλιασε την ιδέα μας και με τη δωρεά του έκανε εφικτή την υλοποίηση του πρότζεκτ».

Η πρώτη βαρκάδα

Η πρώτη βαρκάδα του νεαρού πριαριού υπολογίζεται κατά τον Απρίλη ή τον Μάη. Ωστόσο το πριάρι δεν θα χαρίζει μόνο αξέχαστες στιγμές στους επισκέπτες του Μεσολογγίου με ξεναγήσεις στον ιδιαίτερο κόσμο της λιμνοθάλασσας (ανθρώπους και ευρύτερο οικοσύστημα). Θα χρησιμοποιείται σε θεματικές βαρκάδες, εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολεία, αλλά και σε δράσεις έρευνας και περιβαλλοντικής φροντίδας. 

Για την ομάδα Messolonghi by Locals, το νέο πριάρι δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι δώρο στον ίδιο τον τόπο και τους επισκέπτες του. Και αφετηρία για να ανοίξει η συζήτηση γύρω από την παραδοσιακή ναυπηγική της λιμνοθάλασσας, τη σχέση των ανθρώπων με το νερό, αλλά και γύρω από μια πραγματικά βιώσιμη «βιώσιμη ανάπτυξη».

«Αν αυτό το πριάρι καταφέρει να εμπνεύσει, να δημιουργήσει ζήτηση, να κάνει νέους ανθρώπους να αντιληφθούν την αξία, τη δύναμη και την οικολογική/φιλοπεριβαλλοντική σοφία αυτής της γνώσης, τότε θα έχουμε πετύχει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια ακόμη κατασκευή», καταλήγει ο Παναγιωτόπουλος.

Το πριάρι ως κομμάτι της ζωής των ντόπιων

Για τους ανθρώπους της λιμνοθάλασσας, το πριάρι (και η μικρότερη γαΐτα) αποτελεί εδώ και αιώνες βασικό εργαλείο ζωής. Χωρίς καρίνα, με μικρό βύθισμα και επίπεδο πυθμένα, είναι φτιαγμένο έτσι ώστε να μπορεί να κινείται σε πολύ ρηχά νερά  -εκεί όπου οι κλασικές ψαρόβαρκες δεν είχαν πρόσβαση. Αποτελεί το καθημερινό μέσο μετακίνησης των ψαράδων, είναι το «φορτηγό» που μεταφέρει εξοπλισμούς, πρώτες ύλες, ψαριές, γίνεται το στήριγμα του σταφνοκαριού (παραδοσιακό αλιευτικό εργαλείο του Μεσολογγίου), αλλά και το πλωτό «συνεργείο» που εξασφαλίζει την κατασκευή και τη συντήρηση των ιβαριών και των ιχθυοφραγμών. «Τα πριάρια και οι γαΐτες είναι για τη λιμνοθάλασσα ό,τι ένα σημερινό όχημα για τη στεριά, αλλά και πολύ περισσότερα πράγματα», λέει ο Αλέξανδρος για να καταλήξει: «Δεν γίνεται να φανταστείς την καθημερινή ζωή στη λιμνοθάλασσα χωρίς πριάρια και γαΐτες».