Ο χειρότερος καύσωνας στην ιστορία της Ευρώπης: Στο μέλλον, όμως, ίσως μοιάζει δροσερός - «Καμπανάκι» επιστημόνων

Ο καύσωνας που πλήττει τη δυτική Ευρώπη είναι ο πιο σφοδρός και εκτεταμένος που έχει καταγραφεί ποτέ, και η εκδήλωσή του κατέστη δυνατή μόνο εξαιτίας της κλιματικής κρίσης που τροφοδοτείται από την καύση ορυκτών καυσίμων, προειδοποιούν οι επιστήμονες.

Σύμφωνα με τα ευρήματά τους, σχεδόν οι μισές από τις 850 μεγαλύτερες πόλεις της Ευρώπης βιώνουν αυτή τη στιγμή τη χειρότερη θερμική καταπόνηση (heat stress) της ιστορίας τους -έναν επικίνδυνο συνδυασμό υψηλής θερμοκρασίας και υγρασίας. Οι συνθήκες αυξημένης υγρασίας καθιστούν την εφίδρωση λιγότερο αποτελεσματική για την ψύξη του σώματος, κάνοντας τα κύματα καύσωνα ακόμη πιο απειλητικά για τη ζωή.

Η ανάλυση αυτή έρχεται τη στιγμή που το Ηνωμένο Βασίλειο κατέγραψε την Πέμπτη την υψηλότερη θερμοκρασία που έχει σημειωθεί ποτέ στη χώρα για τον μήνα Ιούνιο, με 36,4°C στο Σόμερσετ, ενώ σε μεγάλο μέρος της δυτικής Ευρώπης καταγράφηκε κατακόρυφη αύξηση στα επείγοντα ιατρικά περιστατικά, καθώς και θάνατοι.

Το καλοκαίρι του 2022, περισσότεροι από 60.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην Ευρώπη εξαιτίας της ζέστης. Αν και η στατιστική ανάλυση για τον υπολογισμό του αντίκτυπου του τρέχοντος καύσωνα θα χρειαστεί χρόνο για να ολοκληρωθεί, θεωρείται βέβαιο ότι ο απολογισμός θα είναι βαρύς. Ήδη προκαλούνται τεράστιες ανατροπές στην καθημερινότητα και την οικονομία, με σχολεία να κλείνουν, νοσοκομεία να πιέζονται στα όριά τους και δρομολόγια τρένων και αεροπλάνων να ακυρώνονται σε όλη την ήπειρο.

Το «αποτύπωμα» της κλιματικής αλλαγής σε αριθμούς

Η νέα ανάλυση από τους επιστήμονες της κοινοπραξίας World Weather Attribution (WWA) δείχνει πόσο ραγδαία επιδεινώνεται η ακραία ζέστη καθώς η ρύπανση από τον άνθρακα συσσωρεύεται στην ατμόσφαιρα.

Το 2003 ένας καύσωνας σαν τον σημερινό θα ήταν κατά 2°C πιο δροσερός, λόγω των χαμηλότερων επιπέδων υπερθέρμανσης του πλανήτη εκείνη την εποχή.

Το 1976, σε μια άλλη ιστορική χρονιά καύσωνα, οι θερμοκρασίες θα ήταν κατά 3.5°C χαμηλότερες.

Παράλληλα, οι αποπνικτικές νυχτερινές θερμοκρασίες, που επηρεάζουν δραματικά τον ύπνο των ανθρώπων, είναι σήμερα 100 φορές πιο πιθανές σε σχέση με το 2003. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι χωρίς επείγουσα κλιματική δράση, οι μελλοντικές συνθήκες θα γίνουν ακόμη πιο ακραίες και το φετινό καλοκαίρι μπορεί, εκ των υστέρων, να φαντάζει σχετικά δροσερό.

«Πρόκειται για τον πιο σφοδρό και εκτεταμένο καύσωνα που έχει πλήξει ποτέ μια τόσο μεγάλη περιοχή της Ευρώπης», δήλωσε ο Δρ. Θίοντορ Κίπινγκ, ερευνητής ακραίων καιρικών φαινομένων στο Imperial College του Λονδίνου και μέλος της ομάδας WWA. «Διαπιστώσαμε ότι τα τελευταία 50 χρόνια, κατά τα οποία ο πλανήτης θερμάνθηκε κατά 1,1°C, η πιθανότητα ενός τέτοιου καύσωνα έχει αλλάξει δραματικά. Αυτό το φαινόμενο δεν θα ήταν εφικτό τον Ιούνιο χωρίς την κλιματική αλλαγή».

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι πολλές πρωτεύουσες βιώνουν όχι μόνο το θερμότερο καταγεγραμμένο τριήμερο για τον μήνα Ιούνιο, αλλά το θερμότερο τριήμερο οποιασδήποτε εποχής του έτους. Την Πέμπτη, τουλάχιστον 100 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη αναμενόταν να αντιμετωπίσουν θερμοκρασίες άνω των 35°C.

Ο κρίσιμος δείκτης «υγρού θερμομέτρου»

Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τη θερμοκρασία υγρού σφαιριδίου (wet bulb globe temperature) για να αξιολογήσουν την πρόσθετη επιβάρυνση από την υψηλή υγρασία.

«Ο δείκτης αυτός υπολογίζει την ικανότητα του ανθρώπινου σώματος να αυτοψύχεται. Με τις χειρότερες συνθήκες που έχουν καταγραφεί ποτέ να πλήττουν το 45% των πόλεων με πληθυσμό άνω των 50.000 κατοίκων, οι επιπτώσεις στην υγεία είναι πιθανό να είναι εξαιρετικά σοβαρές. Η ταχύτητα της αλλαγής προκαλεί σοκ», υπογράμμισε ο Κίπινγκ.

Σχολιάζοντας την ανάλυση, ο Σάιμον Στιλ, επικεφαλής του ΟΗΕ για το Κλίμα, δήλωσε στην Guardian: «Η κλιματική αλλαγή καλπάζει ανεξέλεγκτα, εξαιτίας του εθισμού του πλανήτη στην καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου. Όμως οι λύσεις είναι εξίσου σαφείς: ταχύτερη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια -η οποία είναι πλέον πολύ φθηνότερη από τα ορυκτά καύσιμα- καθώς και προστασία των δασών και θωράκιση της κλιματικής ανθεκτικότητας».

Ο «θόλος θερμότητας» (Heat Dome) πάνω από την Ευρώπη

Η ομάδα του WWA χρησιμοποίησε τόσο παρατηρήσεις όσο και αξιόπιστα δεδομένα προγνώσεων για να αναλύσει το θερμότερο τριήμερο σε μια τεράστια έκταση της δυτικής Ευρώπης, η οποία βρίσκεται εγκλωβισμένη κάτω από έναν «θόλο θερμότητας». Χρησιμοποιώντας αξιολογημένες από ομότιμους (peer-reviewed) μεθόδους, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η κλιματική αλλαγή είναι η κινητήριος δύναμη πίσω από τη σφοδρότητα της ζέστης.

Οι επιστήμονες απέκλεισαν τη φυσική μεταβλητότητα του καιρού, και ειδικότερα οποιαδήποτε επίδραση από το φαινόμενο Ελ Νίνιο που έχει ξεκινήσει στον Ειρηνικό Ωκεανό. Το τρέχον καιρικό μοτίβο -ένα εμποδισμένο σύστημα υψηλής πίεσης (blocked high-pressure system) που παγιδεύει θερμό αέρα πάνω από την Ευρώπη και προσελκύει θερμές μάζες από τη Σαχάρα- δεν είναι ασυνήθιστο για το καλοκαίρι. Ωστόσο, η ένταση της ζέστης έχει «υπερτροφοδοτηθεί» από την παγκόσμια υπερθέρμανση.

Η Καρολίνα Περέιρα Μαρτζιντάν από το Κλιματικό Κέντρο του Ερυθρού Σταυρού δήλωσε: «Μετά τον φονικό καύσωνα του 2003 στην Ευρώπη, πολλές χώρες επένδυσαν σε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και σχέδια δράσης. Η έρευνα δείχνει ότι αυτά έχουν σώσει πολλές ζωές, αλλά δεν αρκούν. Χρειαζόμαστε μεγαλύτερες επενδύσεις σε σπίτια, πόλεις και υποδομές ανθεκτικές στη ζέστη».

Υποδομές «χτισμένες για ένα κλίμα που δεν υπάρχει πια»

Η Επιτροπή Κλιματικής Αλλαγής, επίσημος σύμβουλος της βρετανικής κυβέρνησης, είχε προειδοποιήσει τον Μάιο ότι οι υποδομές της χώρας είναι «χτισμένες για ένα κλίμα που δεν υπάρχει πια» και απαιτούν επείγουσα αναβάθμιση. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Υγειονομικής Ασφάλειας του Ηνωμένου Βασιλείου (UKHSA), περισσότεροι από 10.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στη Βρετανία εξαιτίας των θερινών καυσώνων μεταξύ 2020 και 2024.

Είναι ενδεικτικό ότι η υπηρεσία ασθενοφόρων του Λονδίνου ανταποκρίθηκε στον υψηλότερο αριθμό απειλητικών για τη ζωή επειγόντων περιστατικών που έχει καταγραφεί ποτέ σε μία μόνο ημέρα: 641 περιστατικά.

Η καθηγήτρια Φριντερίκε Ότο, κλιματολόγος στο Imperial College του Λονδίνου και συνιδρύτρια του WWA, σχολίασε μια παλαιότερη μελέτη για έναν μικρότερης έντασης καύσωνα το 2024, όπου 2.300 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε μόλις 12 πόλεις μέσα σε τρεις ημέρες: «Διαπιστώσαμε ότι τα δύο τρίτα αυτών των ανθρώπων δεν θα είχαν πεθάνει αν δεν υπήρχε η κλιματική αλλαγή».

«Οι επιστήμονες σαν εμένα αρχίζουμε να ακουγόμαστε σαν... χαλασμένος δίσκος, αντιδρώντας χρόνο με τον χρόνο σε ακραίες θερμοκρασίες που σκαρφαλώνουν όλο και ψηλότερα», κατέληξε η Ότο. «Ναι, αυτό είναι η κλιματική αλλαγή. Ναι, φταίμε εμείς. Ναι, έχουμε τις λύσεις, αλλά όχι, δεν τις εφαρμόζουμε αρκετά γρήγορα. Το ερώτημα πλέον είναι τι είδους μέλλον θέλουμε για τους εαυτούς μας και αν είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε ό,τι χρειάζεται για να το διασφαλίσουμε».

Σύμφωνα με στοιχεία ειδικών σε θέματα υγείας, η παγκόσμια άνοδος της θερμοκρασίας κοστίζει πλέον τη ζωή σε έναν άνθρωπο κάθε λεπτό σε όλο τον κόσμο.