Wellness|16.11.2026 18:52

Όταν η ανάγκη για έλεγχο γίνεται παγίδα: Πώς θα συμφιλιωθούμε με το απρόβλεπτο

Newsroom

Σκεφτείτε μια συνηθισμένη σας μέρα. Ξυπνάτε, ελέγχετε τον καιρό, ξέρετε πώς να ντυθείτε, χωρίς να αγγίξετε οτιδήποτε φυσικό. Πηγαίνετε στο σουπερμάρκετ. Αγοράζετε προϊόντα εκτός εποχής που μεταφέρθηκαν αεροπορικώς μέσα σε μία ημέρα από θερμότερα κλίματα. Στα χέρια μας, τα τηλέφωνά μας μας κάνουν Θεό: πανταχού παρόντες, παντοδύναμους, υπεύθυνους για το τι θέλουμε, τι μας αρέσει, τι θα κάνουμε μετά. Όλα αυτά αποσκοπούν στο να πουν ότι, ενώ ο κόσμος έρχεται καθημερινά αντιμέτωπος με αυξανόμενη αβεβαιότητα – διακοπές ρεύματος, ελλείψεις τροφίμων, πλημμύρες, δασικές πυρκαγιές – εμείς είμαστε εντελώς απροετοίμαστοι να ανταπεξέλθουμε.

«Ακόμη και η παραμικρή αβεβαιότητα, όπως το να μην πιούμε τον πρωινό μας καφέ ακριβώς όπως τον προτιμάμε, μπορεί να μας οδηγήσει σε μια έντονη ψυχολογική αναστάτωση», επισημαίνει η Δρ Άννα Λέμπκε, καθηγήτρια Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ και συγγραφέας του μπεστ σέλερ Dopamine Nation (2021), καθώς και του νέου βιβλίου Radical Surrender: Letting Go in a World Addicted to Control.

Όπως εξηγεί, όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται σύμφωνα με τις επιθυμίες μας, βιώνουμε έναν βαθύ «ναρκισσιστικό τραυματισμό» (narcissistic injury). «Πρόκειται για έναν όρο που συχνά χρησιμοποιούμε για να χαρακτηρίσουμε τους άλλους, όμως είναι σημαντικό να στρέψουμε το βλέμμα και στον ίδιο μας τον εαυτό», σημειώνει.

Σύμφωνα με τον Independent, για την ίδια, η συνειδητοποίηση της ανάγκης να εγκαταλείψει τη σκέψη πως έχει τον διαρκή έλεγχο ήρθε έπειτα από μια προσωπική τραγωδία. Στα είκοσί της χρόνια έχασε το πρώτο της παιδί, τον Λούκας, ο οποίος γεννήθηκε με μια σπάνια μορφή λευχαιμίας. Την ώρα που εκείνος πέθαινε, η Λέμπκε δεν μπόρεσε να τον κρατήσει στην αγκαλιά της, προσπαθώντας με αυτόν τον τρόπο να αποφύγει την οδύνη της απώλειας και να διατηρήσει, έστω και προσωρινά, την αίσθηση του ελέγχου.

«Εξαιτίας μου, πέθανε μόνος», γράφει στο βιβλίο της. «Θα μετανιώνω για αυτή μου την πράξη για το υπόλοιπο της ζωής μου».

Μέσα στο πένθος της, επιχείρησε με κάθε τρόπο να διαχειριστεί την απώλεια. Αναζήτησε επίμονα την ακριβή αιτία του θανάτου του παιδιού της, δοκίμασε θεραπευτικές προσεγγίσεις και προσπάθησε να περιορίσει τη θλίψη αποκτώντας ένα ακόμη παιδί.

Μέσα σε λίγες εβδομάδες έμεινε ξανά έγκυος, αυτή τη φορά σε δίδυμα. Ωστόσο, και τα δύο έμβρυα πέθαναν στη μήτρα κατά το δεύτερο τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Ακολούθησε μια περίοδος βαθιάς απομόνωσης και απόγνωσης. Μέχρι που ένα βράδυ, γονατισμένη δίπλα στην άδεια κούνια του Λούκας, συνειδητοποίησε ότι είχε εξαντλήσει κάθε προσπάθεια να ελέγξει τη ζωή της, τα συναισθήματά της και όσα θα της έφερνε το μέλλον.

Αντί να συνεχίσει να αντιστέκεται σε όσα συνέβαιναν, αποφάσισε να δοκιμάσει κάτι διαφορετικό: να αποδεχθεί όσα δεν μπορούσε να αλλάξει και να αφεθεί. «Μπόρεσα να βρω γαλήνη μέσα μου», αναφέρει.

Από την κρίση στην αποδοχή

Η Λέμπκε περιγράφει αυτή τη διαδρομή μέσα από τέσσερα διαδοχικά στάδια: την κρίση, την άμυνα, την απόγνωση και, τελικά, την παράδοση. Μόνο αφού περάσει κανείς από αυτά τα στάδια μπορεί να φτάσει στη γαλήνη και την προσωπική ευημερία.

«Οι άνθρωποι μπαίνουν σε μια κατάσταση επιβίωσης, η οποία συχνά δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που πραγματικά συμβαίνει γύρω τους», εξηγεί η Λέμπκε.

Η αποσύνδεση από την πραγματικότητα παρατηρείται σε πράγματα καθημερινά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι κάποιος που παρακολουθεί ασταμάτητα στο κινητό του βίντεο για την κλιματική κρίση, ενώ περνά δίπλα από σκουπίδια που θα μπορούσε ο ίδιος να μαζέψει.

«Υπάρχουν τόσα πράγματα που μπορούμε να κάνουμε σε μικρή, καθημερινή κλίμακα, αλλά συχνά τα προσπερνάμε, ενώ αναρωτιόμαστε πώς θα διορθώσουμε τον κόσμο σε κάποιο αόριστο μέλλον», σημειώνει η καθηγήτρια.

Όπως διευκρινίζει, η αποδοχή δεν σημαίνει παθητικότητα. Αντιθέτως, αποτελεί μια πρόσκληση για ουσιαστική δράση: να αναγνωρίζουμε σε ποιους τομείς μπορούμε πραγματικά να επηρεάσουμε θετικά τα πράγματα και να σταματήσουμε να εξαντλούμε τις δυνάμεις μας προσπαθώντας να ελέγξουμε όσα βρίσκονται πέρα από τις δυνατότητές μας.

Η δύναμη του να αφήνουμε τα πράγματα να εξελίσσονται

Πώς μπορούμε, λοιπόν, να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε ημέρα σαν μια διαρκή μάχη για τον έλεγχο;

Η προσέγγιση της Λέμπκε περιλαμβάνει την εμπιστοσύνη ότι ακόμη και μέσα από τον πόνο μπορεί να προκύψει ένα νόημα που δεν είμαστε ακόμη σε θέση να αντιληφθούμε. Περιλαμβάνει επίσης την ικανότητα να θαυμάζουμε τον κόσμο και τις συμπτώσεις της ζωής χωρίς να αναζητούμε διαρκώς μια εξήγηση για τα πάντα.

Αντί να προσπαθούμε να αλλάξουμε ολόκληρο τον κόσμο, μπορούμε να επικεντρωθούμε στο επόμενο σωστό βήμα. Να επιτρέπουμε στους άλλους να έχουν τις δικές τους σκέψεις, τα συναισθήματα και τις εμπειρίες τους, χωρίς να επιχειρούμε να τα ελέγξουμε. Και, κυρίως, να δίνουμε στον εαυτό μας τον χρόνο και τον χώρο να βιώσει τη δυσαρέσκεια και τη δυσφορία, χωρίς να αισθανόμαστε υποχρεωμένοι να βρούμε αμέσως μια λύση.

Μπορεί όλα αυτά να ακούγονται κάπως αφηρημένα ή να θυμίζουν τη δημοφιλή φιλοσοφία του «άφησέ τους να κάνουν ό,τι θέλουν» και την ιδέα ότι πρέπει απλώς να εμπιστευόμαστε τη ζωή. Ωστόσο, η συγκεκριμένη προσέγγιση έχει και επιστημονική βάση.

Έρευνες έχουν δείξει ότι η εγκατάλειψη της ανάγκης για διαρκή έλεγχο συνδέεται με καλύτερες στενές σχέσεις και μεγαλύτερη ψυχολογική ευεξία, ενώ μπορεί να συμβάλει στη μείωση των συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους. Επιπλέον, η ικανότητα να αποδεχόμαστε την ευαλωτότητά μας και να εμπιστευόμαστε το ένστικτό μας έχει συσχετιστεί με καλύτερες επιδόσεις.

«Πάντα σχεδίαζα πώς θα εξελιχθεί η καριέρα μου και δεν έβλεπα τις σημαντικές ευκαιρίες που βρίσκονταν ακριβώς μπροστά μου», αναφέρει.

Γιατί πρέπει να εξοικειωθούμε με την αβεβαιότητα

Όπως συμβαίνει με κάθε σημαντική αλλαγή στη ζωή, η λεγόμενη «ολοκληρωτική παράδοση» (radical surrender) απαιτεί εξάσκηση. Στην αρχή, μάλιστα, μπορεί να προκαλέσει έντονη δυσφορία, καθώς μας καλεί να εγκαταλείψουμε έναν τρόπο σκέψης που έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε απαραίτητο για την ασφάλειά μας.

Αντί να περιοριζόμαστε στην προετοιμασία για κάθε πιθανό κίνδυνο, χρειάζεται να μάθουμε να διαχειριζόμαστε και την ίδια την εμπειρία της αβεβαιότητας. Με αυτόν τον τρόπο, θα είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουμε τις δυσκολίες όταν αυτές προκύψουν, χωρίς να βυθιζόμαστε στην απόγνωση.

ειδήσεις τώραεμμονήέλεγχος