Οι διαφορετικές προσεγγίσεις για Σαμαρά, το πρόβλημα Τσίπρα και το ΠΑΣΟΚ που δεν τελειώνει με τις μεταγραφές

Το Μαξίμου δεν συμπεριφέρεται σαν να βλέπει «3%»

Αν στο Μέγαρο Μαξίμου πίστευαν πραγματικά ότι ένα πιθανό κόμμα Σαμαρά εξαντλείται δημοσκοπικά κάπου γύρω στο 3%, η ένταση των τελευταίων ημερών δύσκολα εξηγείται. Οι δημόσιες αιχμές, οι απαντήσεις και η γενικότερη κινητοποίηση δείχνουν ότι η πολιτική ζημιά που φοβούνται είναι μεγαλύτερη από έναν απλό δημοσκοπικό αριθμό. Ο Σαμαράς, άλλωστε, δεν χρειάζεται να απειλήσει την πρώτη θέση της ΝΔ για να δημιουργήσει πρόβλημα στον Μητσοτάκη. Αρκεί να αφαιρέσει κρίσιμες μονάδες από τη δεξιά πλευρά της και να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο την εκλογική αριθμητική της. Εκεί βρίσκεται κατά τη γνώμη μου ο πραγματικός φόβος. Γιατί άλλο ένα κόμμα του 3% γενικώς και άλλο 3% ή περισσότερο βγαλμένο από τα πλευρά της ίδιας της Νέας Δημοκρατίας.

Αυτή η σύγκρουση δύσκολα θα τελειώσει  «αναίμακτα»

Αποκλιμάκωση στο μέτωπο Μητσοτάκη – Σαμαρά δεν βλέπω. Μάλλον το ακριβώς αντίθετο. Όσο πλησιάζουν οι εκλογές, τόσο πιθανότερο είναι η σύγκρουση να γίνει σκληρότερη, με παρεμβάσεις, διαρροές, προσωπικές επιθέσεις και μάχη για το ποιος εκφράζει τον παραδοσιακό κόσμο της Νέας Δημοκρατίας. Αν ο Σαμαράς προχωρήσει τελικά στο νέο εγχείρημα, θα έχουμε μπροστά μας μια αντιπαράθεση που δεν θα λυθεί με επικοινωνιακές ανακωχές. Θα λυθεί στην κάλπη. Μέχρι τότε, όμως, μπορεί να υπάρξουν πολιτικές θυσίες και από τις δύο πλευρές, καθώς πρόσωπα θα αναγκαστούν να διαλέξουν στρατόπεδο. Το ενδιαφέρον δεν είναι μόνο ποιος θα ακολουθήσει ποιον. Είναι ποιος θα κινηθεί πρώτος όταν αντιληφθεί ότι σε αυτή τη σύγκρουση η ουδετερότητα μπορεί να μην αποτελεί πλέον επιλογή.

Γιατί κάποιοι στη ΝΔ θεωρούν λάθος την επίθεση στον Σαμαρά

Στη ΝΔ υπάρχουν στελέχη που βλέπουν την επιλογή του Κυριάκου Μητσοτάκη να ανοίξει τόσο επιθετικά το μέτωπο με τον Αντώνη Σαμαρά ως στρατηγικού χαρακτήρα λάθος. Η επιχειρηματολογία τους ξεκινά από το 1993, αλλά δεν σταματά εκεί. Ο Σαμαράς κρίθηκε εκ νέου από την ίδια την κομματική βάση, εξελέγη αρχηγός το 2009 απέναντι στη Ντόρα Μπακογιάννη και στη συνέχεια έγινε πρωθυπουργός. Επομένως δύσκολα μπορεί σήμερα να αντιμετωπιστεί απλώς ως ξένο σώμα. Κυρίως, όμως, όταν ο ίδιος ο πρωθυπουργός επιλέγει προσωπική σύγκρουση μαζί του, του αποδίδει αυτομάτως μεγαλύτερο πολιτικό βάρος και δίνει υπόσταση στο ενδεχόμενο νέου κόμματος. Μήπως, δηλαδή, στην προσπάθεια να τον περιορίσουν τον βοηθούν να συσπειρώσει όσους έχουν ήδη απομακρυνθεί ψυχικά από τη σημερινή ΝΔ; Η απάντηση Σαμαρά περί «κόμματος Μητσοτάκη» πάτησε ακριβώς πάνω σε αυτή τη ρωγμή.

Ο Πιερρακάκης έχει αρχίσει να μετρά διαφορετικά μέσα στη ΝΔ

Στον Κυριάκο Πιερρακάκη θα άρχιζα να δίνω μεγαλύτερη προσοχή όσο μπαίνουμε βαθύτερα στην προεκλογική περίοδο. Όχι επειδή επιδιώκει να βρίσκεται καθημερινά στο προσκήνιο, αλλά επειδή έχει στα χέρια του το πεδίο πάνω στο οποίο θα κριθεί σε σημαντικό βαθμό ο Μητσοτάκης: την τσέπη του πολίτη. Αν το οικονομικό επιτελείο καταφέρει να μετατρέψει τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο σε αισθητή βελτίωση των εισοδημάτων, ο υπουργός θα πιστωθεί σημαντικό μέρος αυτής της επιτυχίας. Παράλληλα, μέσα στη ΝΔ κερδίζει πόντους χωρίς να εμπλέκεται στις μεγάλες εσωτερικές συγκρούσεις. Ακόμη και απέναντι στον Σαμαρά επέλεξε θεσμική απάντηση αντί προσωπικής αντιπαράθεσης. Σε ένα κόμμα που μπαίνει ήδη σε περίοδο αυξημένων νεύρων και προσωπικών στρατηγικών, η δυνατότητα να ανεβαίνεις χωρίς να δημιουργείς αντισώματα δεν είναι καθόλου αμελητέο πολιτικό προσόν.

Το μεγάλο στοίχημα δεν είναι η ΔΕΘ αλλά όσα θα φανούν μετά

Η Θεσσαλονίκη τελείωσε και μαζί της τελείωσε και το εύκολο μέρος της υπόθεσης για τον Κυριάκο Πιερρακάκη. Τα μέτρα παρουσιάστηκαν, οι αριθμοί μπήκαν στο τραπέζι και τώρα πρέπει να αποδειχθεί αν όλα αυτά περνούν στην πραγματική οικονομία. Γιατί οι εκλογές θα κριθούν από το αν ο πολίτης θα δει διαφορά στον λογαριασμό, στον μισθό και στο διαθέσιμο εισόδημά του. Αυτό είναι και το πεδίο στο οποίο παίζεται μεγάλο μέρος της πολιτικής τύχης της κυβέρνησης. Αν προκύψει νέος δημοσιονομικός χώρος και επιστρέψει στην κοινωνία χωρίς να διαταραχθούν οι ισορροπίες της οικονομίας, ο Μητσοτάκης θα αποκτήσει το βασικότερο καύσιμο για την τρίτη εκλογική του μάχη. Τότε θα μπορέσουμε να μετρήσουμε και την πραγματική πολιτική συμβολή του υπουργού Οικονομικών. Όχι στις ανακοινώσεις της ΔΕΘ, αλλά σε αυτό που θα έχει μείνει τελικά στην τσέπη.

Ο Μακρής άνοιξε ένα πρόβλημα που δεν είναι καθόλου μικρό για τον Τσίπρα

Η παραίτηση του Αντώνη Μακρή έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τον λόγο που συνέβη παρά για το ίδιο το όνομα. Το στέλεχος από την Αιτωλοακαρνανία ζήτησε να διαγραφεί από την ΕΛΑΣ επειδή στο πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης δεν βρήκε 13ο μισθό στο Δημόσιο και 13η σύνταξη. Αυτό δημιουργεί ένα δύσκολο πολιτικό ερώτημα για τον Τσίπρα. Ένας νέος φορέας που επιχειρεί να καταλάβει τον χώρο της Αριστεράς θα κριθεί και από το παραδοσιακό ακροατήριο αυτού του χώρου, το οποίο έχει συγκεκριμένες απαιτήσεις και μνήμες. Ο Μακρής έφερε αυτή τη συζήτηση από το παρασκήνιο στο προσκήνιο. Πόσο αριστερό θεωρεί τον εαυτό του ένα κόμμα όταν αφήνει εκτός δύο από τις πλέον συμβολικές διεκδικήσεις εργαζομένων στο Δημόσιο και συνταξιούχων; Αυτό είναι πλέον ερώτημα που δεν το θέτει κάποιος άλλος πολιτικός φορέας, κάποιο άλλο κόμμα της αντιπολίτευσης. Το έθεσε άνθρωπος που βρισκόταν μέσα στην ίδια την ΕΛΑΣ.

Στην Αμαλίας θα κοιτούν τώρα μήπως ο ένας γίνει περισσότεροι

Το πρώτο πράγμα που έχει σημασία μετά την αποχώρηση Μακρή είναι αν θα μείνει μόνος. Μία παραίτηση δεν διαλύει κανένα κόμμα. Η δεύτερη και η τρίτη, όμως, δημιουργούν άλλο πολιτικό γεγονός. Υπάρχει μάλιστα ένα πρόσφατο προηγούμενο που βρίσκεται ακόμη νωπό στη μνήμη: η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» της Μαρίας Καρυστιανού πέρασε μέσα σε λίγους μήνες από σειρά αποχωρήσεων και σοβαρή εσωτερική αναταραχή. Οι δύο περιπτώσεις δεν είναι ίδιες. Τα νέα πολιτικά εγχειρήματα, όμως, έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: οι οργανωτικές τους συγκολλήσεις δεν έχουν ακόμη δοκιμαστεί στον χρόνο. Γι’ αυτό στην οδό Αμαλίας τώρα δεν μετρούν μόνο την απώλεια ενός στελέχους. Προσπαθούν να καταλάβουν πόσοι συμμερίζονται όσα είπε, ποιοι γκρινιάζουν σιωπηρά και αν υπάρχει κάποιος που σκέφτεται να ανοίξει δεύτερος την πόρτα.

Η Ζωή ξαναμαζεύει κόσμο από την Καρυστιανού

Μία μετακίνηση στις κυλιόμενες δημοσκοπήσεις που πέφτουν στα χέρια μου έχει αρχίσει να επαναλαμβάνεται αρκετά ώστε να την προσέξω. Ψηφοφόροι που μέχρι πριν από λίγο καιρό δήλωναν ότι θα στήριζαν το κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού επιστρέφουν προς την Πλεύση Ελευθερίας. Το ίδιο μου επισημαίνουν και δημοσκόποι με τους οποίους συνομιλώ τακτικά. Οι αποχωρήσεις και η αναταραχή στο εγχείρημα Καρυστιανού φαίνεται ότι έχουν απογοητεύσει μέρος του ακροατηρίου που είχε μετακινηθεί προς τα εκεί. Και αυτή τη στιγμή η πρώτη που φαίνεται να εισπράττει είναι η Ζωή Κωνσταντοπούλου. Φίλος μου δημοσκόπος μού έλεγε τις προάλλες: «Περίμενε λίγο ακόμη και η Ζωή θα πάρει κεφάλι». Το κράτησα. Αν η μετακίνηση συνεχιστεί, θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δούμε πότε θα αρχίσει να αποτυπώνεται καθαρά και στις δημοσιευμένες μετρήσεις.

Το ΠΑΣΟΚ μαζεύει κόσμο και οι μεταγραφές δεν τελείωσαν

Οι προσχωρήσεις της Ολυμπίας Τελιγιορίδου και του Λευτέρη Αβραμάκη στο ΠΑΣΟΚ χθες στη Θεσσαλονίκη δεν φαίνεται να αποτελούν το τέλος της ιστορίας. Αυτό που μαθαίνω είναι ότι η Χαριλάου Τρικούπη προτιμά να ξεδιπλώσει τη διεύρυνση σταδιακά και χωρίς να εμφανίσει όλες τις κινήσεις της μαζί. Επαφές με στελέχη που αναζητούν νέο πολιτικό χώρο γίνονται εδώ και καιρό. Στη σχετική συζήτηση έχουν μπει ήδη τα ονόματα της Νίνας Κασιμάτη και του Αλέξανδρου Αυλωνίτη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει τελειωμένη συμφωνία, ενώ οι συνομιλίες δεν περιορίζονται εκεί. Το βέβαιο πολιτικά είναι ότι το ΠΑΣΟΚ αποκτά ξανά ικανότητα προσέλκυσης προσώπων. Αν αυτή η ροή συνεχιστεί, ο Ανδρουλάκης θα μπορεί στην πορεία προς τις κάλπες να εμφανίζει κάτι χειροπιαστό. Όχι απλώς προσδοκία διεύρυνσης, αλλά κόσμο που πράγματι μετακινείται προς το ΠΑΣΟΚ.

Η Ελλάδα θέλει να γίνει ο ενεργειακός διάδρομος της Αιγύπτου προς την Ευρώπη

Η συζήτηση για το GREGY αποκτά άλλο βάρος αν ξεκινήσει κανείς όχι από το καλώδιο, αλλά από το πρόβλημα που προσπαθεί να λύσει η Ευρώπη, που χρειάζεται περισσότερες πηγές φθηνής και καθαρής ενέργειας και μικρότερη εξάρτηση από λίγους προμηθευτές. Εκεί μπαίνει η Αίγυπτος, με μεγάλο δυναμικό ΑΠΕ, και εκεί θέλει να τοποθετηθεί η Ελλάδα. Το σχέδιο προβλέπει να μεταφέρεται αιγυπτιακή ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια προς την Ελλάδα και από εδώ προς την ευρωπαϊκή αγορά. Η επιμονή Αθήνας και Καΐρου στο έργο δείχνει ότι το GREGY αντιμετωπίζεται πλέον ως κάτι πολύ περισσότερο από μια τεχνική διασύνδεση. Αν προχωρήσει, η Ελλάδα αποκτά ρόλο εισόδου αφρικανικής πράσινης ενέργειας στην Ευρώπη. Και σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή ασφάλεια επιστρέφει στο κέντρο της γεωπολιτικής, αυτός ο ρόλος μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμος.

Το δεύτερο ενεργειακό στοίχημα περνά από Κύπρο, Αίγυπτο και Ελλάδα

Ρεβυθούσα και Αλεξανδρούπολη μπήκαν σε μια ενδιαφέρουσα εξίσωση που ξεκινά αρκετά νοτιότερα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης περιέγραψε το ενδεχόμενο κυπριακό φυσικό αέριο να μεταφέρεται στην Αίγυπτο, να υγροποιείται εκεί και να μπορεί θεωρητικά να επιστρέφει προς την Ευρώπη μέσω των ελληνικών εγκαταστάσεων επαναεριοποίησης. Αν η συγκεκριμένη αλυσίδα αποκτήσει πραγματικό όγκο, η αξία της τριμερούς Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου αλλάζει επίπεδο. Δεν θα έχουμε μόνο πολιτικό συντονισμό, αλλά υποδομές και ενεργειακές ροές που συνδέουν τρεις χώρες με την ευρωπαϊκή αγορά. Και το ενδιαφέρον είναι ότι η Ελλάδα τοποθετείται ταυτόχρονα σε δύο διαφορετικές διαδρομές: στο ηλεκτρικό ρεύμα από την Αίγυπτο μέσω του GREGY και στο φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου. Αυτό είναι το πραγματικό ενεργειακό στοίχημα: να γίνει η γεωγραφική θέση της χώρας λειτουργικό κομμάτι του ευρωπαϊκού εφοδιασμού.

Περισσότεροι τουρίστες δεν σημαίνει αυτομάτως και περισσότερος πλούτος

Το 6,9% και το 1,2% είναι οι δύο αριθμοί που περιγράφουν καλύτερα τον τουριστικό Ιούνιο. Οι αφίξεις αυξήθηκαν 6,9%, αλλά οι ταξιδιωτικές εισπράξεις μόλις 1,2%. Ανάμεσά τους βρίσκεται το πραγματικό μήνυμα, το οποίο είναι ότι η μέση δαπάνη ανά ταξίδι μειώθηκε κατά 6,2%. Η Ελλάδα επομένως εξακολουθεί να τραβά περισσότερο κόσμο, αλλά αυτός ο επιπλέον όγκος δεν μετατρέπεται με την ίδια ένταση σε επιπλέον χρήμα. Για μια οικονομία που έχει επενδύσει τόσο πολύ στον τουρισμό, αυτή η λεπτομέρεια έχει σημασία. Ο στόχος δεν μπορεί να είναι μόνο να γεμίζουν αεροπλάνα, ξενοδοχεία και νησιά. Πρέπει να αυξάνεται και η αξία που δημιουργείται ανά επισκέπτη. Αυτό δεν σημαίνει ανεξέλεγκτες τιμές. Το αντίθετο. Αν το προϊόν αρχίσει να φαίνεται ακριβότερο από την αξία που προσφέρει, ο τουρίστας θα περιορίσει πρώτα τις δαπάνες του και μετά θα αρχίσει να εξετάζει άλλους προορισμούς.

Η Γερμανία χτυπά καμπανάκι και η Ιταλία δείχνει την άλλη όψη

Δύο μεγάλες αγορές έστειλαν τον Ιούνιο εντελώς διαφορετικό μήνυμα. Στην Ιταλία, περισσότεροι επισκέπτες συνοδεύτηκαν από ακόμη μεγαλύτερη αύξηση εισπράξεων. Στη Γερμανία, συνέβη το αντίθετο παράδοξο: οι αφίξεις αυξήθηκαν, αλλά τα έσοδα υποχώρησαν, και μάλιστα η απόκλιση δεν περιορίζεται μόνο στον συγκεκριμένο μήνα, αφού εμφανίζεται και στο εξάμηνο. Αυτή η σύγκριση είναι ίσως χρησιμότερη από τον συνολικό αριθμό των τουριστών. Δείχνει ότι δεν υπάρχει ένας ενιαίος «ξένος επισκέπτης». Κάθε αγορά έχει διαφορετική οικονομική αντοχή, διάρκεια παραμονής και συμπεριφορά κατανάλωσης. Για τον ελληνικό τουρισμό το επόμενο βήμα είναι να γνωρίζει πολύ καλύτερα ποια αγορά αυξάνει πραγματικά την αξία που μένει στη χώρα και ποια απλώς αυξάνει τον αριθμό των αφίξεων. Σε μια Μεσόγειο γεμάτη ανταγωνιστικούς προορισμούς, αυτή η διαφορά θα μετρά όλο και περισσότερο.

Πλούσιοι στο Ε9, πολύ πιο στριμωγμένοι στην καθημερινότητα

Τα περίπου 118.000 ευρώ διάμεσου καθαρού πλούτου των ελληνικών νοικοκυριών ακούγονται εκ πρώτης όψεως σαν ένδειξη σημαντικής οικονομικής ασφάλειας. Η εικόνα αλλάζει όταν δει κανείς δύο ακόμη στοιχεία. Η Ελλάδα βρίσκεται μόλις 15η μεταξύ 19 χωρών της Ευρωζώνης με διαθέσιμα συγκρίσιμα δεδομένα και μεγάλο μέρος αυτού του πλούτου βρίσκεται δεμένο σε ακίνητη περιουσία. Αυτό το σημείο είναι που εξηγεί ένα μεγάλο κομμάτι του ελληνικού παράδοξου. Ένα νοικοκυριό μπορεί να κατέχει ένα σπίτι μεγάλης ονομαστικής αξίας και την ίδια στιγμή να έχει ελάχιστη ρευστότητα για την καθημερινότητά του. Η τιμή του ακινήτου ανεβάζει τον ισολογισμό, όχι τον μηνιαίο μισθό. Και γι’ αυτό η βελτίωση της αξίας της περιουσίας δεν πρέπει να διαβάζεται αυτόματα ως αντίστοιχη άνοδος του βιοτικού επιπέδου. Το σπίτι γράφεται στο ενεργητικό. Οι λογαριασμοί, όμως, εξακολουθούν να πληρώνονται από το διαθέσιμο εισόδημα.

Η στεγαστική κρίση χτυπά και εκείνους που δεν έχουν καν ακίνητο να τους «σώσει»

Πάνω από 1 τρισ. ευρώ αποτιμάται ο ακαθάριστος πλούτος των ελληνικών νοικοκυριών, αλλά αυτή η εικόνα λέει ελάχιστα στον άνθρωπο που κάθε μήνα δίνει μεγάλο μέρος του μισθού του για ενοίκιο. Εκεί βρίσκεται η άλλη πλευρά του στεγαστικού. Όποιος δεν διαθέτει ακίνητο δεν συμμετέχει στην άνοδο των αξιών, αλλά πληρώνει ακριβότερα για να χρησιμοποιήσει ένα. Και όσο αυξάνεται το κόστος στέγασης, τόσο μικραίνουν οι δυνατότητες για αποταμίευση, κατανάλωση ή οποιονδήποτε μακροπρόθεσμο οικογενειακό σχεδιασμό. Την ίδια στιγμή, το διαθέσιμο εισόδημα εξακολουθεί να υστερεί σημαντικά στην ευρωπαϊκή σύγκριση και η αποταμίευση παραμένει αδύναμη. Έτσι προκύπτει η ιδιόμορφη ελληνική πραγματικότητα, δηλαδή μεγάλη συνολική περιουσία στα χαρτιά, αλλά πολύ άνισα κατανεμημένη οικονομική ασφάλεια στην καθημερινότητα. Και για όσους βρίσκονται μόνιμα στο νοίκι, ο «πλούτος των νοικοκυριών» μπορεί να μοιάζει περισσότερο με στατιστική παρά με προσωπική εμπειρία.