Ελληνοτουρκικά: Ο Ερντογάν χαμήλωσε τους τόνους - Τι βλέπει η Αθήνα

Πριν από τη Νέα Υόρκη, τα ελληνοτουρκικά είχαν αρχίσει πάλι να μαζεύουν ένταση. Η Άγκυρα είχε αντιδράσει σε μια σειρά ελληνικών πρωτοβουλιών, από τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό και τα θαλάσσια πάρκα μέχρι τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια, ενώ η Αθήνα είχε απαντήσει με επίσημα διαβήματα σε επιμέρους τουρκικές κινήσεις και αντιδράσεις. Το κλίμα είχε επιβαρυνθεί και η περίοδος των χαμηλών τόνων έδειχνε να δοκιμάζεται ξανά.

Στη Νέα Υόρκη, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εμφανίστηκε με διαφορετικό λεξιλόγιο. Η Τουρκία παρουσιάστηκε ξανά ως “γείτονας” και “σύμμαχος” της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ, όχι ως εχθρός της. Ο Τούρκος πρόεδρος πήγε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα, βάζοντας στη συζήτηση τις ελληνικές εκλογές και λέγοντας ότι οι σχέσεις των δύο χωρών είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να γίνονται προεκλογικό υλικό. Ήταν σαφής αλλαγή τόνου, η οποία, ωστόσο, δεν συνοδεύτηκε και από αλλαγή θέσεων.

Δύο ημέρες νωρίτερα, στις 22 Σεπτεμβρίου, ο Ερντογάν είχε επιμείνει προκλητικά στην κυριαρχική ισότητα και στο «ισότιμο διεθνές καθεστώς» των Τουρκοκυπρίων, ενώ από το βήμα του ΟΗΕ ζήτησε ξανά από τη διεθνή κοινότητα αναγνώριση του ψευδοκράτους και πολιτικές, διπλωματικές και οικονομικές σχέσεις μαζί του. Η Άγκυρα χαμήλωσε τα ντεσιμπέλ απέναντι στην Αθήνα έχοντας, ωστόσο, ήδη φροντίσει να επαναλάβει δημόσια τη γραμμή της στο Κυπριακό.

Οι ελληνικές εκλογές μπήκαν στο κάδρο

Η αναφορά στις ελληνικές κάλπες έγινε στις 24 Σεπτεμβρίου, στο Τουρκικό Σπίτι. Ερώτηση προς τον Ερντογάν συνέδεε τις επόμενες εκλογές στην Ελλάδα με τις δηλώσεις Μητσοτάκη για την πιθανή πώληση F-35 στην Τουρκία και το κατά πόσον αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει το κλίμα των τελευταίων ετών.

Ο Ερντογάν απάντησε ότι το ποιος κυβερνά στην Ελλάδα και το ποιος βρίσκεται στην αντιπολίτευση δεν είναι υπόθεση της Τουρκίας. Στην ίδια απάντηση, όμως, επανέφερε τα «δικαιώματα» και την ασφάλεια της χώρας του, μαζί με το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. «Η Τουρκία δεν είναι εχθρός της Ελλάδας», ήταν το μήνυμά του, με την προσθήκη ότι οι δύο χώρες είναι γείτονες και σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ.

Η συγκυρία έχει τη σημασία της. Στην ίδια συνέντευξη ο Τούρκος πρόεδρος έδωσε ιδιαίτερο βάρος στην προσπάθεια επιστροφής της χώρας του στο πρόγραμμα των F-35. Είπε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είχε εκφράσει θετική βούληση και ότι η Άγκυρα περίμενε πλέον αυτή η βούληση να μεταφραστεί σε συγκεκριμένα βήματα. Την ίδια εβδομάδα η Τουρκία διεκδικούσε από τον ΟΗΕ και μεγαλύτερο ρόλο στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, με τον Ερντογάν να υποστηρίζει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να γίνει ισχυρότερη αποκλείοντας την Τουρκία.

Είχαν προηγηθεί τα πάρκα και τα ελληνικά διαβήματα

Στην Αθήνα, πάντως, το ημερολόγιο δεν ξεκινά από τη Νέα Υόρκη. Τον Αύγουστο η Τουρκία είχε ανακοινώσει τα δικά της «εθνικά θαλάσσια πάρκα». Η ελληνική πλευρά είχε καταγγείλει ότι τμήματά τους εκτείνονταν πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα και σε μη οριοθετημένα διεθνή ύδατα υπερκείμενα ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Στις αρχές Σεπτεμβρίου ο Γιώργος Γεραπετρίτης είχε επιβεβαιώσει και την κατάθεση επίσημων διαβημάτων για τα τουρκικά πάρκα και για τις αντιδράσεις της Άγκυρας στα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια.

Η κυβέρνηση έχει επενδύσει πολιτικά στην εικόνα μιας Ελλάδας που δεν ακολουθεί απλώς τις τουρκικές κινήσεις. Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός, θαλάσσια πάρκα, Chevron, ExxonMobil και ενίσχυση διεθνών συνεργασιών είναι τα παραδείγματα που χρησιμοποιεί ο ίδιος ο υπουργός Εξωτερικών. Ο υπουργός Εξωτερικών είχε πει στις αρχές Σεπτεμβρίου ότι παλαιότερα η Τουρκία έθετε τα ζητήματα και η Ελλάδα αναγκαζόταν να ακολουθεί, ενώ τώρα «η Ελλάδα έχει την πρωτοβουλία» και η Τουρκία αντιδρά.

Στο ενεργειακό πεδίο οι επόμενοι σταθμοί είναι ήδη προσδιορισμένοι. Οι σεισμικές έρευνες της Chevron προγραμματίζονται πριν από το τέλος του 2026, στο Ιόνιο και νοτίως Πελοποννήσου και Κρήτης, ενώ η πρώτη ερευνητική γεώτρηση στο Block 2 του βορειοδυτικού Ιονίου, με τη συμμετοχή της ExxonMobil, έχει προγραμματιστεί για τον Φεβρουάριο του 2027.

«Να πέσει η ένταση που δεν ανεβάσαμε εμείς»

Η πρώτη αντίδραση της Αθήνας στη νέα γλώσσα Ερντογάν δεν είχε πανηγυρισμούς. Ανώτατη κυβερνητική πηγή αναγνώρισε ότι οι δηλώσεις του Τούρκου προέδρου κινούνταν σε διαφορετική κατεύθυνση από το προηγούμενο διάστημα, έβαλε όμως αμέσως την ελληνική υποσημείωση. Να πέσει η ένταση «που δεν την έχουμε ανεβάσει εμείς».

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ήδη στείλει από τη ΔΕΘ το δικό του μήνυμα προς την Άγκυρα. Η Ελλάδα, είχε πει, «δεν πρόκειται να ζητήσει την άδεια κανενός για το πώς θα εξοπλίζεται». Είχε μιλήσει ταυτόχρονα για καλές σχέσεις με την Τουρκία, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν πρόκειται να μπει σε συζήτηση για θέματα που η τουρκική πλευρά θέτει και η Αθήνα θεωρεί «μη ζητήματα».

Στις 25 Σεπτεμβρίου, από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ο πρωθυπουργός επανήλθε στο ίδιο πεδίο. Μίλησε υπέρ του διαλόγου, αλλά έθεσε ευθέως τις μονομερείς ενέργειες και τις απειλές πολέμου απέναντι στην άσκηση νόμιμων δικαιωμάτων. Για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ παρέπεμψε στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. 

Η Αθήνα, πάντως, δεν αντιμετωπίζει την αλλαγή ύφους του Ερντογάν ως αλλαγή τουρκικής πολιτικής. Οι δίαυλοι παραμένουν ανοιχτοί και η αποκλιμάκωση είναι επιθυμητή, αλλά όσα είχαν προηγηθεί το τελευταίο διάστημα εξακολουθούν να βαραίνουν στην αποτίμηση των ελληνοτουρκικών. Οι ελληνικές πρωτοβουλίες που έχουν ήδη δρομολογηθεί συνεχίζονται και το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις επόμενες κινήσεις της Άγκυρας, πέρα από όσα είπε ο Ερντογάν στη Νέα Υόρκη  .