Ιράν: Τα σημάδια κλειδιά που δείχνουν ότι το καθεστώς μπορεί να πέσει - Ποια είναι η επόμενη ημέρα

Μετά από 47 χρόνια, οι Ιρανοί διαδηλωτές πιστεύουν ότι το καθεστώς μπορεί να φτάσει στο τέλος του.

Ποιοι παράγοντες όμως θα μπορούσαν να καταστήσουν κάτι τέτοιο ρεαλιστικό;

«Αυτή τη φορά είναι διαφορετικά»

Όπως σημειώνει το Telegraph σε ανάλυσή του, δεκάδες φορές τα τελευταία χρόνια, οι Ιρανοί επαναλάμβαναν αυτό το σύνθημα καθώς συμμετείχαν σε διαδηλώσεις ζητώντας μεταρρύθμιση ή την ανατροπή της θεοκρατικής δικτατορίας. Κάθε φορά, οι ελπίδες τους συντρίβονταν από πυρά, συλλήψεις, φυλακίσεις και βασανιστήρια.

Μετά από μαζικές διαδηλώσεις το βράδυ της Πέμπτης (8/1), η ελπίδα για αλλαγή άναψε ξανά. Και αυτή τη φορά υπάρχει ένα ηλεκτρισμένο, αδιόρατο συναίσθημα ανάμεσα σε πολλούς Ιρανούς ότι πραγματικά είναι διαφορετικά.

Μια πραγματική αντιπολίτευση

Πολλοί παράγοντες υποδεικνύουν ότι η φετινή εξέγερση είναι πιο επικίνδυνη για το καθεστώς από τις προηγούμενες. Για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, οι διαδηλωτές έχουν ηγέτη. Ο Ρεζά Παχλαβί, ο εξόριστος διάδοχος του θρόνου, κυκλοφόρησε αυτή την εβδομάδα ένα σύντομο βίντεο καλώντας τους Ιρανούς να βγουν στους δρόμους στις 20:00 την Πέμπτη (8/1), την πρώτη νύχτα του ιρανικού Σαββατοκύριακου. Ήταν μια δοκιμασία της δικής του αξιοπιστίας και της διάθεσης της αντιπολίτευσης. Και οι δύο πέρασαν με επιτυχία.

Η συμμετοχή της Πέμπτης (8/1) έδειξε ότι τα λόγια του έχουν δύναμη και ότι ακόμη και οι πολιτικοί του αντίπαλοι είναι έτοιμοι να τον αποδεχτούν ως ηγετική μορφή για μια επανάσταση. Ο κόσμος βγήκε στους δρόμους σε όλη τη χώρα, όχι μόνο σε μεγάλες πόλεις όπως η Τεχεράνη.

Ο Παχλαβί δεν είναι τέλειος ηγέτης. Έχει ζήσει ολόκληρη την ενήλικη ζωή του στο εξωτερικό. Εκπροσωπεί μια μοναρχία που σχεδόν όλοι οι Ιρανοί βοήθησαν να ανατραπεί το 1979. Και παρά τη δική του δέσμευση στη δημοκρατία, έχει μοναρχικούς υποστηρικτές που είναι λιγότερο μετριοπαθείς. Οι Ιρανοί διαδηλώνουν για ελευθερία και οικονομική ανακούφιση, όχι για την επαναφορά της μοναρχίας.

Όμως, όπως λέει ένας πρόσφατος Ιρανός εξόριστος και επικριτής του πρίγκιπα, είναι ο μόνος ηγέτης που υπάρχει. Ακόμη και μερικοί από τους πιο ένθερμους εχθρούς του εντός της θρυμματισμένης ιρανικής αντιπολίτευσης έχουν συμμορφωθεί, επισημαίνει η Χόλι Ντάγκρες, συγγραφέας του ενημερωτικού δελτίου The Iranist. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Μια τέτοια συναίνεση ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς, φιλελεύθερους και συντηρητικούς, εμπόρους και εργάτες, δημοκράτες, Ισλαμιστές και Μαρξιστές, που οδήγησε στην ανατροπή του πατέρα του Παχλαβί το 1979.

Ένα εξασθενημένο καθεστώς

Όπως πολλά επαναστατικά καθεστώτα, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει καταβάλει μεγάλη προσπάθεια να εδραιωθεί και να αναπτύξει μέσα αυτοσυντήρησης. Από το 2009, όταν οι διαδηλώσεις του Κινήματος των Πράσινων για την ψευδή επανεκλογή του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ έφτασαν κοντά στην ανατροπή του καθεστώτος, οι αρχές ασφαλείας ανέπτυξαν έναν σύνθετο μηχανισμό καταστολής.

Αυτός ο μηχανισμός βασίζεται σε τρεις πυλώνες:

• Την εφαρμογή θανατηφόρας βίας κατά των διαδηλωτών.
• Τη φυλάκιση, εξορία ή εκτέλεση ηγετών και υποστηρικτών.
• Τη σαφή καθοδήγηση από τον Ανώτατο Ηγέτη προς τις αρχές.

Και οι τρεις πυλώνες έχουν ατροφήσει και μπορεί να διαλυθούν σύντομα. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, το καθεστώς έχει δείξει σχετική αυτοσυγκράτηση. Ο Μασούντ Πεζεσκιάν, ο πρόεδρος, ζήτησε δημόσια από τις δυνάμεις ασφαλείας να διακρίνουν μεταξύ «ταραχοποιών» και ειρηνικών διαδηλωτών. Οι μοτοσυκλετιστές της Basij, που κατέστρεφαν προηγούμενες διαδηλώσεις, δεν εμφανίστηκαν.

Γιατί; Πιθανώς επειδή ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει τρεις φορές ευθέως ότι θα τους «χτυπήσει πολύ σκληρά» αν αρχίσουν να σκοτώνουν διαδηλωτές. Μέχρι στιγμής απέφυγε να υλοποιήσει την απειλή, αποδίδοντας τους περίπου 30 επιβεβαιωμένους θανάτους σε ποδοπατήματα. Αλλά υπάρχουν λόγοι να πιστεύουμε ότι θα τηρήσει την υπόσχεσή του. Η 12ημερη αεροπορική επίθεση Ισραήλ και ΗΠΑ πέρυσι προκάλεσε χάος και απέδειξε ότι ο Τραμπ είναι έτοιμος να χρησιμοποιήσει βία. Ο Ανώτατος Ηγέτης και οι στρατηγοί της IRGC καταβάλουν τεράστιες προσπάθειες να αποφύγουν να δώσουν προφάσεις για νέα επίθεση.

Η υπηρεσία πληροφοριών βρίσκεται επίσης σε αταξία. Πολλοί από τους αρχηγούς πληροφοριών και ασφαλείας που επέβλεπαν την εσωτερική καταστολή σκοτώθηκαν από ισραηλινές επιθέσεις κατά τη διάρκεια του πολέμου των 12 ημερών. Οι επιζώντες παραλύουν από δυσπιστία. Ο πόλεμος απέδειξε ότι το καθεστώς είναι γεμάτο από μυστικούς πράκτορες της Μοσάντ, πολλοί σε κρίσιμες θέσεις. Η δύναμή τους, σε συνδυασμό με την προοπτική μιας επίθεσης τύπου Βενεζουέλα από κομάντο, θα εκτοξεύσει τα επίπεδα παράνοιας στα ύψη.

Ένας εξασθενημένος ηγέτης

Υπήρχε μια εποχή που ο Αλί Χαμενεΐ ήταν ένας πανέξυπνος, αδίστακτος και ακούραστος πολιτικός χειριστής, ο αναμφισβήτητος και αναντικατάστατος ρυθμιστής της απόλυτης εξουσίας. Στα 86 του, όμως, οι δυνατότητές του φαίνεται να φθίνουν. Αποκομμένος και άκαμπτος λόγω ηλικίας, φαίνεται να πιστεύει ότι μπορεί να επιβιώσει της τρέχουσας εξέγερσης όπως και των προηγούμενων. Αλλά ένα από τα βασικά αιτήματα των διαδηλωτών είναι να φύγει ο ίδιος ο Ανώτατος Ηγέτης. Κάποιοι Ιρανοί αναλυτές πιστεύουν ότι η μόνη ευκαιρία του καθεστώτος να επιβιώσει θα ήταν να παραμεριστεί ο Αγιατολάχ.

Πηγές του Ισραήλ ενημέρωσαν δημοσιογράφους ότι ο Χαμενεΐ εξετάζει το ενδεχόμενο φυγής στη Ρωσία. Ο Τραμπ επανέλαβε αυτούς τους ισχυρισμούς την Πέμπτη (8/1). Αυτό είναι δύσκολο να γίνει πιστευτό. Σε 37 χρόνια ως Ανώτατος Ηγέτης, δεν έχει αφήσει ποτέ τη χώρα, όντας επιζών βασανιστηρίων στις φυλακές του Σάχη και απόπειρας δολοφονίας που τον άφησε ημιπαράλυτο, και είναι βυθισμένος στη σιιτική ιδεολογία του μαρτυρίου.

Είναι πιο πιθανό να πεθάνει παρά να φύγει. Αλλά το γεγονός ότι συζητείται, είναι από μόνο του ενδεικτικό.

Οι πιθανές επαναστατικές συνθήκες και το τι μέλλει γενέσθαι 

Οι διαδηλώσεις είναι ισχυρά σύμβολα, αλλά δεν ισοδυναμούν με πραγματική δύναμη. Οι άνδρες με τα όπλα και τα χρήματα, οι IRGC, παραμένουν βαθιά δεμένοι με το καθεστώς και δε δείχνουν προς το παρόν σημάδια εγκατάλειψής του. Ο Χαμενεΐ δεν είναι τύπος που παραδίνεται και έχει επιβιώσει πολλών εξεγέρσεων στο παρελθόν. Με την πλάτη στον τοίχο, ίσως αρχίσουν να σκοτώνουν διαδηλωτές παρά τις απειλές του Τραμπ.

Υπάρχουν δύο δείκτες άμεσης επανάστασης που πρέπει να παρακολουθήσουμε:

• Όταν οι υπηρεσίες ασφαλείας -στρατός, αστυνομία, πράκτορες πληροφοριών και δυνάμεις εδάφους των IRGC- αρχίσουν να αρνούνται ή να αγνοούν εντολές να καταστείλουν τους διαδηλωτές.
• Σημάδια ρήξης στην κορυφή. Όταν υπουργοί και άλλοι αξιωματούχοι -ειδικά οι νεότεροι- αρχίσουν να εξαφανίζονται σιωπηλά από την πρωτεύουσα, να φεύγουν από τη χώρα και να συνδέονται με την αντιπολίτευση.

Τι θα ακολουθήσει όμως; Μπορεί μια βελούδινη επανάσταση να φέρει τη δημοκρατία; Μήπως οι δικτυωμένοι του καθεστώτος, εμπνευσμένοι από την περίπτωση του Νικολάς Μαδούρο, συλλάβουν τον Αγιατολάχ για να ικανοποιήσουν τους Αμερικανούς και το κοινό και να σώσουν τον εαυτό τους; Θα επιτεθούν ξανά οι Ισραηλινοί; Μπορεί η εσωτερική κατάρρευση να οδηγήσει σε εμφύλιο πόλεμο;

Η αλήθεια είναι ότι κανείς δεν ξέρει. Αλλά με μια χώρα τόσο μεγάλη και καθοριστική όπως το Ιράν, οι συνέπειες σίγουρα θα είναι πρωτοφανείς.