Σε πύρινο κλοιό το Ιράν: Η σπίθα που «άναψε» το φιτίλι της εξέγερσης - Θα μπορούσαν οι ΗΠΑ να εμπλακούν;

Αντικυβερνητικές διαδηλώσεις έχουν ξεσπάσει και στις 31 επαρχίες του Ιράν, δημιουργώντας ένα κύμα αναταραχών που συνιστά την πλέον σοβαρή πρόκληση για το καθεστώς των Αγιατολάχ τα τελευταία χρόνια.

Οι Αρχές επέβαλαν από την Πέμπτη (08/01) γενικευμένο «μπλακ-άουτ» στις επικοινωνίες -μια κίνηση που ειδικοί χαρακτηρίζουν άνευ προηγουμένου σε έκταση- απομονώνοντας πλήρως τη χώρα από τη διεθνή κοινότητα, την ώρα που οι πληροφορίες κάνουν λόγο για αιματηρή καταστολή.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, απείλησε με στρατιωτικό πλήγμα κατά του Ιράν σε περίπτωση που οι δυνάμεις ασφαλείας συνεχίσουν τη βίαιη καταστολή, ενώ οι αναφορές μιλούν για εκατοντάδες νεκρούς διαδηλωτές και χιλιάδες συλλήψεις.

Καθώς η λαϊκή οργή κλιμακώνεται, αναλυτικό δημοσίευμα του CNN γράφει για τα κρίσιμα δεδομένα της εξέγερσης. 

Η σπίθα που «άναψε» το φιτίλι της εξέγερσης

Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν πριν από περίπου δύο εβδομάδες από τα παραδοσιακά παζάρια της Τεχεράνης με κύριο αίτημα την αναχαίτιση του πληθωρισμού. Ωστόσο, οι διαμαρτυρίες εξαπλώθηκαν ταχύτατα σε περισσότερες από 180 πόλεις, μετασχηματιζόμενες σε μια γενικευμένη πολιτική εξέγερση κατά του καθεστώτος.

Το φιτίλι άναψε όταν οι τιμές σε είδη πρώτης ανάγκης, όπως το κοτόπουλο και το μαγειρικό λάδι, εκτοξεύθηκαν, οδηγώντας σε ελλείψεις στα ράφια των καταστημάτων. Η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά όταν η Κεντρική Τράπεζα κατάργησε το καθεστώς προνομιακής ισοτιμίας δολαρίου για εισαγωγείς, αναγκάζοντας τους εμπόρους να αυξήσουν τις τιμές ή να κλείσουν τις επιχειρήσεις τους.

Η αποστασιοποίηση των «μπαζάρι» («Bazaaris»), των παραδοσιακών δηλαδή εμπόρων, αποτελεί βαρύ πλήγμα για την Ισλαμική Δημοκρατία, καθώς η συγκεκριμένη τάξη αποτελούσε ανέκαθεν στυλοβάτη του συστήματος. Παρά την προσπάθεια της κυβέρνησης να κατευνάσει το κλίμα με μηνιαία επιδόματα ύψους περίπου 7 δολαρίων, η οργή του δρόμου παρέμεινε αμείωτη.

Πρόκειται για τις μαζικότερες αναταραχές από το 2022, όταν η δολοφονία της 22χρονης Μαχσά Αμινί από την αστυνομία ηθών είχε πυροδοτήσει το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία».

Υπό το βάρος της οικονομικής ανέχειας και των εθνοτικών διακρίσεων, οι διαδηλωτές στρέφονται πλέον ευθέως κατά του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, φωνάζοντας «Θάνατος στον Χαμενεΐ». Σύμφωνα με την οργάνωση HRANA, τουλάχιστον 500 άνθρωποι, ανάμεσά τους οκτώ παιδιά, έχουν χάσει τη ζωή τους, ενώ οι συλλήψεις ξεπερνούν τις 10.000 (στοιχεία που το CNN δεν στάθηκε δυνατό να επαληθεύσει ανεξάρτητα).

Η ιστορική μεταστροφή των εμπόρων και οι νέοι παίκτες

Η συμμετοχή των «μπαζάρι» προσδίδει στις τωρινές διαδηλώσεις έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα. Η παραδοσιακή συμμαχία μεταξύ εμπόρων και κλήρου ήταν αυτή που εξασφάλισε την επιτυχία της Ισλαμικής Επανάστασης το 1979, ανατρέποντας τον Σάχη.

«Για περισσότερα από 100 χρόνια της ιρανικής ιστορίας, οι μπαζάροι έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο σε όλα τα σημαντικά πολιτικά κινήματα του Ιράν», δήλωσε στο CNN ο Arang Keshavarzian, καθηγητής Μεσανατολικών Σπουδών. «Πολλοί παρατηρητές πιστεύουν ότι οι μπαζάροι είναι από τους πιο πιστούς υποστηρικτές της Ισλαμικής Δημοκρατίας».

Το καθεστώς επιχειρεί να διαχωρίσει τους διαδηλωτές σε «οικονομικά αγανακτισμένους» και σε «ταραξίες» ή «μισθοφόρους» ξένων δυνάμεων, προειδοποιώντας με σκληρά αντίποινα. Παράλληλα, η δυναμική εμφάνιση του Ρεζά Παχλάβι, εξόριστου γιου του Σάχη, ως εναλλακτικής ηγετικής φυσιογνωμίας, προσθέτει μια νέα διάσταση στην κρίση.

Η Ντίνα Εσφαντιάρι, στέλεχος της Bloomberg Economics, επισημαίνει πως το κλίμα έχει φτάσει σε οριακό σημείο. «Έχει φτάσει σε σημείο βρασμού», ανέφερε η Εσφαντιάρι. «Προβλέπω ότι η Ισλαμική Δημοκρατία που βλέπουμε σήμερα είναι απίθανο να υπάρχει το 2027. Πιστεύω πραγματικά ότι θα υπάρξουν κάποιες αλλαγές».

Η ισχύς της Τεχεράνης φαίνεται να έχει καμφθεί μετά τις αλλεπάλληλες συγκρούσεις με το Ισραήλ και τα πλήγματα στις πυρηνικές της εγκαταστάσεις, γεγονός που αποδυναμώνει την ικανότητά της να ελέγχει το εσωτερικό μέτωπο.

Η στάση της ηγεσίας και η απειλή της αγχόνης

Παρόλο που ο Μασούντ Πεζεσκιάν εξελέγη με υποσχέσεις για μια πιο ρεαλιστική πολιτική, ο Χαμενεΐ παραμένει ο απόλυτος κυρίαρχος. Ο Πεζεσκιάν απέδωσε τις καταστροφές σε «τρομοκράτες» και συνέδεσε το χάος με τον περσινό πόλεμο με το Ισραήλ.

Την ίδια στιγμή, ο εισαγγελέας της Τεχεράνης προειδοποίησε πως όσοι συμμετέχουν σε βανδαλισμούς θα διώκονται με την κατηγορία του «μοχαρέμπε» (πόλεμος κατά του Θεού), η οποία επισύρει τη θανατική ποινή.

Διπλωματικό θρίλερ με φόντο τις απειλές Τραμπ

Ο Ντόναλντ Τραμπ ξεκαθάρισε πως εξετάζει «πολύ ισχυρές επιλογές» επέμβασης. «Ο στρατός το εξετάζει και εμείς εξετάζουμε ορισμένες πολύ ισχυρές επιλογές. Θα λάβουμε μια απόφαση», δήλωσε από το Air Force One.

Παρά τις απειλές, φαίνεται να υπάρχουν ανοιχτοί δίαυλοι. Ο Τραμπ ισχυρίστηκε πως το Ιράν ζήτησε διαπραγματεύσεις, κάτι που επιβεβαίωσε εν μέρει ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγκί, κάνοντας λόγο για συζητήσεις στη βάση του «αμοιβαίου σεβασμού».

Από την πλευρά του, ο Χαμενεΐ κάλεσε τον Τραμπ να ασχοληθεί με τα εσωτερικά των ΗΠΑ, διαμηνύοντας: «Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν θα υποχωρήσει μπροστά σε όσους επιδιώκουν να μας καταστρέψουν».