Επιστήμονες έκαναν δικαστική... επανάσταση, χρησιμοποιώντας το DNA λιονταριού για να καταδικαστούν λαθροκυνηγοί

Για πρώτη φορά στον κόσμο, το DNA λιονταριού έχει χρησιμοποιηθεί με επιτυχία για την καταδίκη λαθροκυνηγών, όπως προέκυψε πρόσφατα.

Ειδικοί σε εγκλήματα κατά της άγριας ζωής αποκάλυψαν πώς μπόρεσαν να ταυτοποιήσουν το συγκεκριμένο ζώο από τμήματα σώματος που βρέθηκαν σε χωριό υπόπτου, αφού το συνέκριναν με προφίλ από τη βάση δεδομένων λιονταριών της Ζιμπάμπουε.

Προηγουμένως είχε ληφθεί δείγμα αίματος από το αρσενικό λιοντάρι, το οποίο παρακολουθούνταν από τις Αρχές στο Εθνικό Πάρκο Χουάνγκ χρησιμοποιώντας ραδιοκολάρο. Δύο λαθροθήρες καταδικάστηκαν για το περιστατικό του 2024 και φυλακίστηκαν, κάτι που θεωρείται η πρώτη καταδίκη αυτού του είδους.

Οι λεπτομέρειες για τις καταδίκες και ο ρόλος που έπαιξε η βάση δεδομένων DNA ήταν προηγουμένως άγνωστες. Η μη κυβερνητική οργάνωση Traffic, που εργάζεται για την καταπολέμηση του παράνομου εμπορίου άγριας ζωής, μοιράστηκε αυτές τις πληροφορίες με το BBC.

Το χρονικό της υπόθεσης ως τη δίκη

Τον Μάιο του 2024, οι Αρχές στο Εθνικό Πάρκο Χουάνγκ υποπτεύτηκαν πρόβλημα όταν το ραδιοκολάρο του αρσενικού λιονταριού σταμάτησε να λειτουργεί. Οι ερευνητές και η αστυνομία εντόπισαν την τελευταία γνωστή θέση του και βρήκαν μία παγίδα με κολλημένη πάνω της γούνα λιονταριού.

Μετά τη συλλογή εγκληματολογικών στοιχείων, ανακρίθηκαν δύο άνδρες σε κοντινό χωριό και εντοπίστηκαν τρεις σάκοι κρέατος, 16 νύχια λιονταριού και τέσσερα δόντια. Αυτά τα τμήματα σώματος εξετάστηκαν αργότερα στη βάση δεδομένων, με το DNA να ταιριάζει πλήρως με το προφίλ του εξαφανισμένου λιονταριού.

Ωστόσο, η κατοχή τμημάτων λιονταριού δεν θεωρείται απαραίτητα έγκλημα στη Ζιμπάμπουε. Η κατοχή τους μπορεί να δικαιολογηθεί ως παλιά, παραδοσιακά διακοσμητικά ή ως προϊόν ζώου που πέθανε φυσιολογικά. Αυτό αποτελούσε εμπόδιο για καταδίκες στο παρελθόν. Χάρη όμως σε μια σημαντική πρόοδο στην ανάλυση DNA, αυτό πλέον έχει αλλάξει.

Το εργαστήριο δημιούργησε ένα προφίλ DNA από τα ανακτημένα τμήματα σώματος και το συνέκρινε με το προφίλ που είχε προηγουμένως δημιουργηθεί από δείγμα αίματος του λιονταριού με το ραδιοκολάρο. Τα δύο προφίλ ταυτίστηκαν και οι επιστήμονες μπόρεσαν να ταυτοποιήσουν το συγκεκριμένο ζώο.

Ένα έγκυρο και ισχυρό δικονομικό όπλο ενάντια στη λαθροθηρία

Τα τελευταία οκτώ χρόνια, η Victoria Falls Wildlife Trust (VFWT) έχει λάβει περίπου 250.000 λίρες από την People's Postcode Lottery στο Ηνωμένο Βασίλειο για να δημιουργήσει τη βάση δεδομένων DNA των λιονταριών στη Ζιμπάμπουε. Ο επιστήμονας της οργάνωσης, που έκανε την ανακάλυψη, ζήτησε να παραμείνει ανώνυμος για λόγους ασφαλείας, αλλά δήλωσε: «Πριν έχουμε πρόσβαση σε αυτήν την τεχνολογία, μπορούσαμε μόνο να προσδιορίσουμε το είδος, αλλά μερικές φορές αυτό δεν είναι αρκετό. Μπορούμε ουσιαστικά να ταιριάξουμε αυτά τα νύχια ή τα ευρήματα με το λιοντάρι που μας ενδιαφέρει».

Μέσα σε 10 ημέρες από τη δολοφονία, τα στοιχεία DNA παρουσιάστηκαν στο δικαστήριο. Δύο άνδρες παραδέχθηκαν ενοχή και τους επιβλήθηκαν ποινές φυλάκισης 24 μηνών. Στη δίκη αναφέρθηκε ότι η αξία του λιονταριού ήταν περίπου 20.000 δολάρια. Ο Ρίτσαρντ Σκόμπι, εκτελεστικός διευθυντής της Traffic, δήλωσε ότι «τα κράτη έχουν πλέον την δικανική δυνατότητα να παρουσιάζουν, ενώπιον του δικαστηρίου, επιστημονικά τεκμηριωμένα στοιχεία» και ότι αυτό θα έχει παγκόσμια επίδραση.

Πιστεύεται ότι είναι η πρώτη φορά που το DNA ενός μεμονωμένου λιονταριού ταυτοποιείται και χρησιμοποιείται για την καταδίκη λαθροθηρών. Ο καθηγητής Ρομπ Όγκντεν, που συμμετείχε στενά στη δημιουργία του προγράμματος και είναι συνιδρυτής της οργάνωσης Trace, η οποία προωθεί τη χρήση εγκληματολογικής επιστήμης στην επιβολή του νόμου για την άγρια ζωή, δήλωσε ότι η καταδίκη στέλνει «ένα μήνυμα ελπίδας» και δείχνει τι μπορεί να επιτευχθεί με συνδυασμό εκπαίδευσης, έρευνας και εγκληματολογικής εργασίας.

Αναπτυσσόμενη «μπίζνα» η λαθροθηρία λιονταριών

Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν αύξηση στον αριθμό λιονταριών που σκοτώνονται για τα τμήματα του σώματός τους, τα οποία στη συνέχεια πωλούνται είτε ως πολιτιστικά αντικείμενα στην Αφρική είτε για παραδοσιακή κινέζικη ιατρική. Πιστεύεται ότι η αύξηση οφείλεται σε οργανωμένες εγκληματικές συμμορίες που εμπλέκονται επίσης στο παράνομο εμπόριο κεράτων ρινόκερου και ελεφαντόδοντου. Στη Μοζαμβίκη, μεταξύ 2010 και 2023, 426 λιοντάρια σκοτώθηκαν από επαφή με ανθρώπους, με το 1/4 να συνδέεται με σκόπιμη λαθροθηρία.

Μια ένδειξη του μεγέθους του λαθρεμπορίου είναι και ο αριθμός των κατασχέσεων από τις Αρχές τα τελευταία χρόνια. Αυτό περιλαμβάνει 17 κρανία λιονταριών που βρέθηκαν στο Λουσάκα το 2021, τα οποία φέρονται να προέρχονταν από τη Νότια Αφρική, και μια κατάσχεση το 2023 στο Μαπούτο με περισσότερα από 300 κιλά τμημάτων λιονταριού.

Γι’ αυτό η πρόοδος στην ταυτοποίηση DNA θεωρείται ότι στέλνει ένα σημαντικό μήνυμα σε πιθανούς λαθροθήρες.