Τέσσερα χρόνια μετά: Πώς ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία άλλαξε για πάντα τον κόσμο

Τέσσερα χρόνια πολέμου στην Ουκρανία έχουν προκαλέσει ραγδαίες ανακατατάξεις διεθνώς -στη φύση των συγκρούσεων, στην ισορροπία ισχύος, αλλά και στην ίδια την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης.

Για την Ουκρανία, ο πόλεμος υπήρξε μια βαριά κατάρα -η κατάρα να επιβιώσει και να προσαρμοστεί αρκετά ώστε να συγκρατήσει τις ρωσικές δυνάμεις μακριά από τα σύνορα της Ευρώπης και να απαλλάξει τους συμμάχους της από το να εμπλακούν πιο αποφασιστικά.

Το Κίεβο πληρώνει το τίμημα αυτής της ανατροπής με διαρκή φθορά και αδιάκοπες απώλειες, όπως λένε Ουκρανοί αξιωματούχοι. «Κάποιοι από εμάς παραμένουμε αισιόδοξοι, αλλά μόνο επειδή δεν υπάρχει άλλη επιλογή», είπε στέλεχος της στρατιωτικής αντικατασκοπείας στο CNN.

Οι ίδιοι οι Ουκρανοί είναι εκείνοι που θέλουν περισσότερο από όλους να τελειώσει ο πόλεμος αύριο. Κι όμως, εδώ κρύβεται ένα σκληρό παράδοξο. Πολλοί στη Δύση επιθυμούν επίσης το τέλος του, λόγω του κόστους για τους αμυντικούς προϋπολογισμούς και τους λογαριασμούς ενέργειας. Ωστόσο, η ανεπαρκής υλική στήριξη προς το Κίεβο είναι αυτή που έχει καταδικάσει την Ουκρανία να συνεχίζει να πολεμά.

Η Ευρώπη επιλέγει μια ψευδή οικονομία -δαπανά λιγότερα σήμερα, ρισκάροντας να πληρώσει πολύ περισσότερα εάν η σύγκρουση επεκταθεί.

Αν οι γραμμές άμυνας της Ουκρανίας κατέρρεαν και το Κίεβο έπεφτε, οι περισσότερες δυτικές εκτιμήσεις συγκλίνουν στο ότι η Μόσχα θα κινούνταν σύντομα προς τα σύνορα του ΝΑΤΟ. Κι όμως, αυτή η απειλή δεν έχει οδηγήσει την Ευρώπη σε ριζική δράση. Τα πρώτα τρία χρόνια γενναίας αμερικανικής στήριξης εξάντλησαν τα όριά τους και πλέον έχουν ουσιαστικά τερματιστεί. Ο πόλεμος, όμως, συνεχίζεται -και νέες επέτειοι πιθανότατα έρχονται.

Τέσσερα χρόνια μετά, η αμείλικτη αποφασιστικότητα του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν φαίνεται να έχει κάνει την Ευρώπη να πιστεύει όλο και περισσότερο πως δεν θα σταματήσει τις επεκτατικές του βλέψεις.

Οι διαπραγματεύσεις αλλάζουν μορφές και πρωταγωνιστές, αλλά όλα μένουν ίδια

Η ανατροπή αυτή είναι διαρκής και δύσκολο να αποτυπωθεί πλήρως. Ξεκινά όμως από τη διπλωματία.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε δεκαετίες διπλωματικών κανόνω, υιοθετώντας μια ανατρεπτική προσέγγιση. Το αν αυτή δικαιώνεται δεν θα κριθεί από το πόσο ανέτρεψε το κατεστημένο, αλλά από τα αποτελέσματα.

Μέχρι στιγμής, τα αποτελέσματα είναι πενιχρά. Κόκκινο χαλί για τον Πούτιν στην Αλάσκα, παρά το ένταλμα για εγκλήματα πολέμου. Κάποιες αυστηρότερες κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο. Δύο εύθραυστες, περιορισμένες εκεχειρίες σε ενεργειακές υποδομές. Νευρικότητα και σύγχυση στους Ευρωπαίους συμμάχους. Και σταθερές πιέσεις προς το Κίεβο για «συμβιβασμό».

Ειρήνη σε 24 ώρες, όπως είχε υποσχεθεί ο Τραμπ, δεν ήρθε. Ούτε σε 100 ημέρες. Ούτε σε έναν χρόνο.

Ακόμη και ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο παραδέχθηκε πρόσφατα ότι η Ουάσιγκτον δεν γνωρίζει αν η Ρωσία επιθυμεί πραγματικά ειρήνη.

Κι όμως, δεν διαφαίνονται νέες σοβαρές συνέπειες για τη Μόσχα. Οι διαπραγματεύσεις αλλάζουν τόπους, μορφές και πρωταγωνιστές, αλλά ο κύκλος μοιάζει ατελείωτος.

Η επανάσταση των drones

Η πιο διαρκής αλλαγή ίσως είναι η αυτοματοποίηση του πολέμου.

Στα τέλη του 2023, τα επιθετικά drones κάλυψαν κρίσιμα κενά στην ουκρανική άμυνα και στο πυροβολικό. Η χώρα μπήκε σε έναν αγώνα τεχνολογικής επιβίωσης, με ρυθμούς καινοτομίας πρωτοφανείς -κύκλος έξι εβδομάδων από την ιδέα μέχρι την εφαρμογή στο πεδίο μάχης.

Οι εξελίξεις είναι ανατριχιαστικές. Πρόσφατα αναφέρθηκε ότι η Ρωσία χρησιμοποιεί drones με αισθητήρες κίνησης που πετούν πάνω από το πεδίο μάχης και ενεργοποιούνται μόλις περάσει πεζικό.

Μια διαφορετική Ευρώπη

Ο πόλεμος επαναπροσδιόρισε και το τι σημαίνει να είσαι Ευρωπαίος.

Η συμμαχία του NATO οικοδομήθηκε πάνω στην υπόσχεση ότι οι ΗΠΑ θα υπερασπίζονταν τελικά την Ευρώπη. Όμως, όσο γρήγορα επιχειρεί ο Λευκός Οίκος να απομακρυνθεί από αυτή τη δέσμευση, τόσο αργά η Ευρώπη αναλαμβάνει το βάρος.

Η βοήθεια προς την Ουκρανία κινείται με αργούς ρυθμούς. Οι δεσμεύσεις για αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ μετατίθενται για χρόνια αργότερα. Κι ενώ ρωσικά drones παραβιάζουν ευρωπαϊκό εναέριο χώρο και περιστατικά δολιοφθοράς πληθαίνουν, πολλοί αξιωματούχοι εξακολουθούν να ελπίζουν ότι ο χρόνος εργάζεται εις βάρος της Μόσχας.

Η πιθανή κατάρρευση της Ρωσίας παραμένει περισσότερο δυτική ελπίδα παρά στρατηγικό σχέδιο.

Οι Ουκρανοί ανάμεσα στο σοκ και την αντοχή

Για τους Ουκρανούς, όλα αυτά δεν είναι θεωρία. Είναι κρύο, αγωνία, απώλεια και θάνατος.

Η Κάτια, αξιωματικός στρατιωτικών πληροφοριών, μιλά για έναν πόλεμο που «γίνεται παιχνίδι, αλλά πρέπει να βάλεις άλλο ένα κέρμα και να παίξεις ξανά». Η έλλειψη προσωπικού είναι οξύ πρόβλημα. Η κόπωση τεράστια. «Σπάνια μιλά η κοινωνία για το πόσο κουρασμένοι είναι όσοι πολεμούν αδιάκοπα τόσα χρόνια», λέει.

Ο Τιμούρ Σαμοσούντοφ, διοικητής μονάδας drones, περιγράφει έναν αγώνα χωρίς ανάσα. «Τίποτα από όσα δουλεύουν σήμερα δεν θα δουλεύει τον επόμενο μήνα». Η Ουκρανία υπολείπεται αριθμητικά «ένα προς 20», αλλά, όπως τονίζει, «ο εχθρός υφίσταται χιλιάδες απώλειες καθημερινά».

«Η Ουκρανία είναι ανίκητη, γιατί θα κάνουμε τα πάντα για τη νίκη μας, είτε μας βοηθήσει κανείς είτε όχι», λέει.

Ο πόλεμος έχει καταστρέψει το ένα πέμπτο της χώρας. Με περιορισμένη και συχνά ασταθή στήριξη, οι Ουκρανοί αφού πρώτα πλήττονται, καλούνται να στέκονται ξανά στα πόδια τους  -με τη Δύση απλά να χειροκροτάει- και να συνεχίσουν σχεδόν μόνοι.

Ζελένσκι: Ο Πούτιν δεν έχει πετύχει τους στόχους του

Η Ουκρανία δεν θα προδώσει τις θυσίες που έκανε ο λαός της στα τέσσερα χρόνια του πολέμου απλώς και μόνο για να πετύχει την ειρήνη με τη Ρωσία, υποσχέθηκε ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι σε βίντεο που δημοσίευσε σήμερα, ανήμερα της τέταρτης επετείου από την έναρξη της ρωσικής εισβολής.

Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν «δεν έχει πετύχει τους στόχους του. Δεν έσπασε το ηθικό του ουκρανικού λαού. Δεν έχει κερδίσει αυτόν τον πόλεμο», τόνισε ο Ζελένσκι σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του λίγο προτού υποδεχθεί Ευρωπαίους ηγέτες στο Κίεβο, ανάμεσά τους η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.

«Έχουμε διατηρήσει την Ουκρανία και θα κάνουμε τα πάντα για να επιτύχουμε ειρήνη και προκειμένου να αποδοθεί δικαιοσύνη. Θέλουμε ειρήνη - μια ισχυρή, αξιοπρεπή ειρήνη με διάρκεια», πρόσθεσε.

Εξάλλου ο Ζελένσκι απηύθυνε πρόσκληση στον Αμερικανό ομόλογό του Ντόναλντ Τραμπ να επισκεφθεί τη χώρα του: «Μόνο αν επισκεφθείτε την Ουκρανία και δείτε με τα μάτια σας τις ζωές μας και τις μάχες μας (…) θα μπορέσετε να κατανοήσετε τι αφορά πραγματικά αυτός ο πόλεμος».

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας, με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ, φαίνεται ότι έχουν προσκρούσει στο εδαφικό ζήτημα.

Ο Ζελένσκι, απευθυνόμενος στους διαπραγματευτές τους κάλεσε να μην «ακυρώσετε όλα αυτά τα χρόνια, να μην υποτιμάτε όλο τον αγώνα, το θάρρος, την αξιοπρέπεια, όλα όσα έχει περάσει η Ουκρανία. Δεν μπορούμε, δεν πρέπει, να τα χαρίσουμε, να τα ξεχάσουμε, να τα προδώσουμε».

Από την πλευρά του ο Αντόνιο Κόστα απέτινε φόρο τιμής «στο θάρρος και την αποφασιστικότητα του ουκρανικού λαού», ο οποίος αντιστέκεται στην εισβολή της Ρωσίας εδώ και «τέσσερα φρικτά χρόνια» και κατάφερε να απωθήσει τις ρωσικές δυνάμεις στο ανατολικό τμήμα της χώρας, ενώ συνεχίζει να υπερασπίζεται το μέτωπο «με μεγάλο θάρρος».

Εξάλλου ο Κόστα εξήρε τις προόδους που έχει σημειώσει η Ουκρανία και προς την ένταξή της στην ΕΕ: «Είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό πώς μια εμπόλεμη χώρα καταφέρνει να πετυχαίνει τις μεταρρυθμίσεις που είναι απαραίτητες για να προχωρήσει στην ενταξιακή διαδικασία».

«Η πρώτη φορά που είχα έρθει στην Ουκρανία ήταν τον Απρίλιο του 2022 και ήταν απολύτως σαφές στην Μπούτσα και σε άλλες περιοχές ότι ο πόλεμος βρισκόταν στην πόρτα του Κιέβου», είχε σχολιάσει νωρίτερα ο Κόστα.

«Σήμερα ο πόλεμος βρίσκεται στην άλλη πλευρά της Ουκρανίας. Αυτό αποτελεί απόδειξη ότι η Ρωσία δεν πέτυχε τον πρώτο της στόχο, που ήταν να θέσει υπό τον πλήρη έλεγχό της την Ουκρανία, να ανατρέψει την ουκρανική κυβέρνηση να καταλάβει το σύνολο του εδάφους», είχε σημειώσει απευθυνόμενος σε μερικούς δημοσιογράφους που τον συνόδευαν στο τρένο το οποίο τον μετέφερε στο Κίεβο.