Ιράν: Η επόμενη μέρα μετά τον θάνατο Χαμενεΐ: Τι συμβαίνει όσο μένει κενή η ηγεσία - Οι υποψήφιοι διάδοχοι

Η δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ από τις αμερικανοϊσραηλινές αεροπορικές επιθέσεις έχει φέρει το Ιράν σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, καθώς η ηγετική ελίτ προσπαθεί να επιλέξει τον διάδοχο του ανώτατου ηγέτη.

Πολλοί ανώτεροι ηγέτες κοντά στον Χαμενεΐ σκοτώθηκαν επίσης στην επίθεση, μεταξύ των οποίων ο κορυφαίος σύμβουλος ασφαλείας του, Αλί Σαμχανί, και ο αρχηγός του Σώματος Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), Μοχάμαντ Πακπούρ.

Η Τεχεράνη την Κυριακή (1/3) στόχευσε περισσότερους στόχους σε χώρες του Κόλπου σε αντίποινα, ενώ δεσμεύτηκε να εκδικηθεί τη δολοφονία του Χαμενεΐ. Παράλληλα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε κατά των αντιποίνων και υπέδειξε ότι οι επιθέσεις στο Ιράν θα συνεχιστούν.

Η δολοφονία του Χαμενεΐ, ο οποίος ανέλαβε την εξουσία το 1989, άφησε την κορυφή της ιρανικής ηγεσίας να προετοιμάζεται για τη μεταβίβαση εξουσίας, τη στιγμή που οι ΗΠΑ, η ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη στον κόσμο, έχουν δεσμευτεί να διαλύσουν τη δομή εξουσίας που δημιουργήθηκε μετά την Ισλαμική Επανάσταση το 1979.

Πώς επιλέγεται ο Ανώτατος Ηγέτης

Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν επιλέγεται από τη Συνέλευση Εμπειρογνωμόνων, ένα σώμα 88 ιερωμένων που εκλέγεται από το κοινό κάθε οκτώ χρόνια. Οι υποψήφιοι για τη Συνέλευση πρέπει πρώτα να εγκριθούν από το Συμβούλιο Φρουρών, ένα ισχυρό όργανο εποπτείας του οποίου τα μέλη διορίζονται εν μέρει από τον ίδιο τον ανώτατο ηγέτη. Όταν η θέση μείνει κενή, λόγω θανάτου ή παραίτησης, η Συνέλευση Εμπειρογνωμόνων συγκεντρώνεται για να επιλέξει τον διάδοχο. Απλή πλειοψηφία αρκεί για τον διορισμό του νέου ανώτατου ηγέτη.

Σύμφωνα με το σύνταγμα του Ιράν, ο υποψήφιος πρέπει να είναι έμπειρος νομικός με βαθιά γνώση της σιιτικής ισλαμικής νομοθεσίας, καθώς και να διαθέτει χαρακτηριστικά όπως πολιτική κρίση, θάρρος και διοικητικές ικανότητες. Προηγουμένως, υπήρξε μόνο μία άλλη μεταβίβαση εξουσίας στη θέση του ανώτατου ηγέτη, όταν ο Αγιουλάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, ηγέτης της Ισλαμικής Επανάστασης, πέθανε σε ηλικία 86 ετών το 1989.

Τι συμβαίνει όσο μένει κενή η θέση της ηγεσίας

Το Άρθρο 111 του Συντάγματος του Ιράν ορίζει ότι ένα προσωρινό συμβούλιο αναλαμβάνει τα καθήκοντα μέχρι να εκλεγεί ο νέος ανώτατος ηγέτης. Το συμβούλιο αυτό θα περιλαμβάνει τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, τον πρόεδρο του Ανώτατου Δικαστηρίου Γκολάμ-Χοσεΐν Μοσένι-Ετζέι και έναν ιερωμένο από το Συμβούλιο Φρουρών, σύμφωνα με ιρανικά μέσα ενημέρωσης. Ο Αγιουλάχ Αλίρεζα Αράφι από το Συμβούλιο Φρουρών, 67 ετών, διορίστηκε την Κυριακή (1/3) στο τριμελές προσωρινό συμβούλιο. Θα ηγηθούν της χώρας μέχρι η συνέλευση να εκλέξει επίσημα τον νέο ανώτατο ηγέτη. Ο αρχηγός ασφαλείας του Ιράν και στενός συνεργάτης του αείμνηστου Χαμενεΐ, Αλί Λαριτζάνι, δήλωσε την Κυριακή (1/3) ότι η διαδικασία μετάβασης βρίσκεται σε εξέλιξη.

Ο Λουτσιάνο Ζατζκάρα, ερευνητής καθηγητής πολιτικής του Κόλπου στο Πανεπιστήμιο του Κατάρ, δήλωσε στο Al Jazeera ότι το πολιτικό σύστημα του Ιράν ήταν προετοιμασμένο για την τρέχουσα κατάσταση, γνωρίζοντας ότι η δολοφονία του Χαμενεΐ ήταν μια πραγματική πιθανότητα. «Ο Τραμπ θέλει να πετύχει την καλύτερη δυνατή συμφωνία, αλλά η μέθοδος που χρησιμοποιεί είναι να καταστρέψει όσο περισσότερο μπορεί», είπε ο Ζατζκάρα. «Αυτός είναι ο τρόπος να επιβάλει όρους, όχι να διαπραγματευτεί. Ο Τραμπ θέλει την παράδοση του καθεστώτος, όχι μια αλλαγή».

Για να αποφευχθεί ένα κενό εξουσίας, ο Χαμενεΐ είχε ετοιμάσει αντικαταστάτες για όλους τους αξιωματούχους που εξαλείφθηκαν τους τελευταίους μήνες και διασφάλισε ότι υπήρχε μια δομή, είπε ο Ζατζκάρα. «Οι δομές παραμένουν, η γραμμή εξουσίας [και] η γραμμή διοίκησης παραμένουν σε ισχύ», πρόσθεσε.

Ποιοι είναι οι υποψήφιοι Ανώτατοι Ηγέτες

Ο ανώτατος ηγέτης είναι η κορυφαία θέση στην πολιτική και θρησκευτική ιεραρχία της Ισλαμικής Δημοκρατίας σύμφωνα με το σύστημα Βελαγιάτ-ε Φακίχ – την Αρχή της εξουσίας του ισλαμικού νομικού.

Ο ηγέτης είναι ουσιαστικά αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων και έχει τον τελικό λόγο στη χώρα – διορίζει επίσης τους βασικούς δικαστικούς, στρατιωτικούς και δημοσιογραφικούς αξιωματούχους. Ηγείται επίσης του ισχυρού Σώματος Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.

Οι βασικοί υποψήφιοι για τη θέση αυτή τη στιγμή θεωρούνται:

• Μοτζτάμπα Χαμενεΐ

Ο δεύτερος γιος του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, είναι μεταξύ των κορυφαίων υποψηφίων για διάδοχος του πατέρα του ως ανώτατος ηγέτης. Γνωστός για την επιρροή του ανάμεσα στους διοικητικούς και στους IRGC, το ισχυρότερο στρατιωτικό σώμα.

Ωστόσο, η οικογενειακή του καταγωγή αποτελεί επίσης ένα μεγάλο εμπόδιο. Φέρεται να ήταν αντίθετος στη διαδοχή από πατέρα σε γιο, κάτι που θεωρείται ανεπιθύμητο στο Ιράν, ιδιαίτερα μετά την ανατροπή του μονοπωλίου του Σάχη Μοχάμαντ Ρεζά Πάχλαβι το 1979.

• Αλίρεζα Αράφι

Ο Αράφι, 67 ετών, είναι μια επιδραστική προσωπικότητα στην θρησκευτική ελίτ της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αλλά όχι ευρύτερα αποδεκτός πολιτικός παράγοντας. Υπηρετεί ως αντιπρόεδρος της Συνέλευσης Εμπειρογνωμόνων, του σώματος που επιβλέπει την επιλογή του ανώτατου ηγέτη, και είναι μέλος του Συμβουλίου Φρουρών, που ελέγχει τους υποψηφίους και τους νόμους που ψηφίζει το κοινοβούλιο.

Ο Αράφι διορίστηκε επίσης ως ο νομικός εκπρόσωπος του Ιρανικού Συμβουλίου Ηγεσίας, του οργάνου που εκτελεί τα καθήκοντα του ανώτατου ηγέτη μέχρι να εκλεγεί νέος, ανέφερε η κρατική τηλεόραση. Είναι επίσης ηγέτης της προσευχής της Παρασκευής στην Κομ, το σημαντικότερο θρησκευτικό κέντρο του Ιράν, και επικεφαλής του συστήματος σεμιναρίων της χώρας, επιβλέποντας την εκπαίδευση των ιερωμένων σε εθνικό επίπεδο.

• Μοχάμαντ Μεχντί Μιρμπαγκχερί

Ο Μιρμπαγκχερί είναι ένας υπερσκληροπυρηνικός ιερωμένος του καθεστώτος και μέλος της Συνέλευσης Εμπειρογνωμόνων. Γνωστός για τις απόψεις του που είναι επικριτικές προς τη Δύση, σήμερα ηγείται της Ακαδημίας Ισλαμικών Επιστημών στην βόρεια πόλη Κομ.

• Γκολάμ-Χοσεΐν Μοσένι-Ετζέι

Ο Μοσένι-Ετζέι είναι ανώτερος Ιρανός ιερωμένος και επικεφαλής της δικαιοσύνης της Ισλαμικής Δημοκρατίας από τον Ιούλιο του 2021, διορισμένος από τον Χαμενεΐ. Υπηρέτησε προηγουμένως ως υπουργός Πληροφοριών (2005–2009), στη συνέχεια ως γενικός εισαγγελέας και πρώτος αναπληρωτής ανώτατου δικαστή. Θεωρείται σκληροπυρηνικός και σύμμαχος της συντηρητικής πτέρυγας του καθεστώτος.

• Χασάν Χομεϊνί

Ο Χομεϊνί, 54 ετών, είναι από τα πιο συζητημένα ονόματα στη διαδοχή για τον νέο ανώτατο ηγέτη. Είναι εγγονός του Αγιουλάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, και διαχειριστής του μαυσωλείου του παππού του στην Τεχεράνη.

Αν και δεν κατείχε δημόσιο αξίωμα, θεωρείται μεταρρυθμιστικός και μετριοπαθής στις απόψεις του για τη δημόσια ζωή και την πολιτική. Προσπάθησε να κατέβει για τη Συνέλευση Εμπειρογνωμόνων το 2016, αλλά το συμβούλιο έγκρισης τον απέρριψε.