Πανηγυρισμοί ή θλίψη; Οι ανάμεικτες αντιδράσεις στο Ιράν μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ

Εορτασμοί και πένθος ξέσπασαν σε όλο το Ιράν ως απόκριση στον θάνατο του ανώτατου ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, σε μια εντυπωσιακή δημόσια αντίδραση στο τέλος σχεδόν τεσσάρων δεκαετιών κυριαρχίας του αρχι-κληρικού.

Στις πλατείες της Τεχεράνης, πλήθη συγκεντρώθηκαν για να θρηνήσουν τον ηγέτη, φωνάζοντας συνθήματα και κρατώντας πλακάτ με την εικόνα του. Όμως, βίντεο που κοινοποιήθηκαν ευρέως στα social media έδειχναν επίσης ανθρώπους να γιορτάζουν, να χορεύουν, να κορνάρουν και να ρίχνουν πυροτεχνήματα μόλις ανακοινώθηκε η είδηση του θανάτου του ηγέτη.

Κάποιες οικογένειες βγήκαν στα μπαλκόνια τους για να συμμετάσχουν στη χαρά. Μεταξύ αυτών ήταν η Ναζανίν, 24 ετών, επαγγελματίας στα μέσα ενημέρωσης με έδρα την Τεχεράνη. «Ο δρόμος ήταν γεμάτος! Είχα δάκρυα να κυλούν στα μάτια μου. Κανείς έξω δεν μπορεί να καταλάβει τι αισθάνονται αυτή τη στιγμή οι Ιρανοί που υπήρξαν θύματα αυτού του δολοφόνου», είπε. «Ελπίζα ότι – για χάρη της Νίκα, της Σαρίνα και της Μάσα – ότι η είδηση ήταν αληθινή», είπε, αναφερόμενη στη Νίκα Σακαράμι, τη Σαρίνα Εσμαϊλζαντέχ και τη Μάσα Αμίνι, τρεις γυναίκες που σκοτώθηκαν το 2022 και έγιναν σύμβολα των διαδηλώσεων «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία». «Αλλά δεν μπορούσα να το πιστέψω. Δύσκολα κοιμήθηκα».

Οι αντιθετικές αντιδράσεις αντικατοπτρίζουν βαθιές διαιρέσεις σε μια χώρα που έμεινε έκπληκτη από τον ξαφνικό θάνατο του ανθρώπου που κυβέρνησε για 36 χρόνια. Για όσους βίωσαν τη βία της πρόσφατης καταστολής των πανεθνικών διαδηλώσεων, η είδηση ήταν γλυκιά. Περισσότεροι από 7.000 άνθρωποι έχουν επιβεβαιωθεί ότι σκοτώθηκαν στις διαδηλώσεις, με 11.000 ακόμη θανάτους υπό διερεύνηση, σύμφωνα με την ανθρωπιστική οργάνωση HRANA με έδρα τις ΗΠΑ. Δεκάδες χιλιάδες ακόμη συνελήφθησαν ή τραυματίστηκαν.

«Περιμέναμε αυτή τη στιγμή για δεκαετίες»

Η Μίνα, 20 ετών, φοιτήτρια πανεπιστημίου στην Τεχεράνη, βρισκόταν σε μια ομάδα διαδηλωτών που δέχτηκαν πυρά όταν οι κρατικές δυνάμεις άνοιξαν πυρ τον Ιανουάριο. «Είδα ανθρώπους να πέφτουν μπροστά μας. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη σκηνή με τα όμορφα, νεαρά αγόρια και κορίτσια με όλη τη ζωή μπροστά τους να κείτονται σε μια λίμνη αίματος. Το μόνο που είχα στο μυαλό μου εκείνη τη στιγμή ήταν να ελπίζω ότι οι υπεύθυνοι για τη δολοφονία τους θα αντιμετωπίσουν χειρότερη μοίρα. Και σήμερα, αυτή η επιθυμία για εκδίκηση που ένιωσα εκπληρώθηκε όταν είδα την είδηση του θανάτου του Χαμενεΐ», είπε.

Ένας γιατρός με έδρα τη Ραστ είπε ότι ακόμη ήταν συγκλονισμένος από τον Ιανουάριο που πέρασε, αντιμετωπίζοντας εκατοντάδες διαδηλωτές με τραύματα από σφαίρες στο κεφάλι, το στήθος και τα γεννητικά όργανα – αλλά είχε σιωπηρά γιορτάσει την είδηση. «Έκανα τσιγάρο για πρώτη φορά χθες το βράδυ. Ήταν το καλύτερο σαββατόβραδο», είπε. Πρόσθεσε ότι, ενώ ήταν ανήσυχος για το τι θα ακολουθήσει για το Ιράν, ο θάνατος του ανώτατου ηγέτη έφερε ανακούφιση για πολλούς. «Ως έθνος περιμέναμε αυτήν την είδηση για δεκαετίες. Νιώθω σαν να ονειρεύομαι, αλλά γιορτάζουμε προσεκτικά. Προς το παρόν γιορτάζουμε – παρά τις δυνάμεις ασφαλείας οπλισμένες με AK47».

Στην Άρακ, οι κάτοικοι είπαν ότι μόλις έφτασε η είδηση στο διαδίκτυο, άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στις πλατείες και προσέφεραν τσάι ο ένας στον άλλον. Στην πατρίδα του Χαμενεΐ, τη Μασχάντ, ομάδες φοιτητών ανέβηκαν σε μοτοσικλέτες και έκαναν χαρούμενοι βόλτες σε όλη την πόλη, είπε ένας μάρτυρας στον Guardian.

Αλλά πολλοί Ιρανοί παραμένουν φοβισμένοι μετά την αιματηρή καταστολή των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων τον Ιανουάριο.

«Καλύτερα η Ισλαμική Δημοκρατία από το χάος»

Οι χιλιάδες που συγκεντρώθηκαν στο κέντρο της πρωτεύουσας θρηνούσαν τον θάνατο του Χαμενεΐ. Βίντεο από την Τεχεράνη έδειχναν θρηνούντες να είναι στοιβαγμένοι σε μια πλατεία, ντυμένοι στα μαύρα και πολλοί να κλαίνε. Κάποιοι φώναζαν «θάνατος στην Αμερική» και «θάνατος στο Ισραήλ» στην Πλατεία Ενγκελάμπ, με πολλούς να κυματίζουν τις σημαίες του Ιράν και να κρατούν φωτογραφίες του Χαμενεΐ.

Ο φοιτητής Χοσεΐν Νταμπάχχ, 21 ετών, στη Μασχάντ, είπε ότι το Ιράν θα εκδικηθεί για τον ηγέτη του. «Είμαι έτοιμος να θυσιάσω τη ζωή μου για το Ισλάμ και για τον ιμάμη μας Χαμενεΐ. Το σιωνιστικό καθεστώς και ο Τραμπ θα πληρώσουν βαρύ τίμημα για το μαρτύριο του ηγέτη μας», είπε με τρεμάμενη φωνή από συγκίνηση.

Η Ατούσα Μιρζάντε, δασκάλα σε σχολείο στην κεντρική πόλη Σιράζ, είπε στο Reuters ότι δεν μπορούσε να χαρεί για τον θάνατο του ηγέτη της χώρας από ξένη δύναμη. «Δεν μπορώ επίσης να χαρώ γιατί δεν ξέρω τι θα συμβεί στη χώρα μας. Είδαμε τι συνέβη στο Ιράκ: χάος και αιματοχυσία. Θα προτιμούσα την Ισλαμική Δημοκρατία από εκείνη την κατάσταση».

Για άλλους, παρά την αβεβαιότητα για το τι μπορεί να ακολουθήσει μετά τον Χαμενεΐ, η ελπίδα ήταν το κυρίαρχο συναίσθημα. Για τη Μάσα Πιραί, που ζει εκτός Ιράν αλλά η μητέρα της, Μινου Ματζίδι, σκοτώθηκε από τις δυνάμεις του καθεστώτος κατά τις διαδηλώσεις «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», ο θάνατος του κληρικού σηματοδότησε την αρχή μιας νέας εποχής. «Σήμερα είναι μια όμορφη μέρα», είπε. «Φυσικά, όλοι γνωρίζουμε ότι ο δρόμος είναι μακρύς… αλλά η οικογένειά μου κι εγώ, και όλες οι οικογένειες των οποίων τα αγαπημένα πρόσωπα σκοτώθηκαν από αυτό το δολοφονικό καθεστώς, περιμέναμε αυτή τη στιγμή για πολύ καιρό».