Πόσο θα διαρκέσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Η ραγδαία κλιμάκωση και τα μηνύματα του Τραμπ

Ημέρες μετά τις πρώτες επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, η σύγκρουση διευρύνεται με ραγδαίο ρυθμό, εμπλέκοντας και άλλες χώρες στην περιοχή, προκαλώντας φόβους για την παγκόσμια οικονομία και αφήνοντας χιλιάδες ταξιδιώτες αποκλεισμένους.

Μέχρι τη Δευτέρα (2/3), οι επιθέσεις αντιποίνων που εξαπέλυσε το Ιράν κατέστρεψαν οποιοδήποτε αίσθημα ασφάλειας που απολάμβαναν οι γείτονές του στον Περσικό Κόλπο για δεκαετίες, σκοτώνοντας τουλάχιστον 18 άτομα, συμπεριλαμβανομένων τεσσάρων Αμερικανών στρατιωτών, σε όλη την περιοχή και στο Ισραήλ.

Παράλληλα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, συμμετείχε σε σειρά συνεντεύξεων σε μέσα ενημέρωσης, λέγοντας σε αρκετά δίκτυα, συμπεριλαμβανομένου του CNN, ότι πιστεύει πως η σύγκρουση με το Ιράν θα διαρκέσει «τέσσερις εβδομάδες», η πιο ξεκάθαρη ένδειξη μέχρι στιγμής για το πόσο αναμένει η διοίκηση ότι θα συνεχιστεί η εκστρατεία. Ο πόλεμος όπως φαίνεται θα κρατήσει αρκετά, μέχρι τουλάχιστον τον Απρίλιο, όπως είπε ο Τραμπ σε νεότερες δηλώσεις του. «Από την αρχή, προβλέπαμε τέσσερις έως πέντε εβδομάδες, αλλά έχουμε τη δυνατότητα να προχωρήσουμε πολύ περισσότερο από αυτό. Θα το κάνουμε» είπε χαρακτηριστικά.

Ο στρατηγός Νταν Κέιν, πρόεδρος του Επιτελείου Αρχηγών Ενόπλων Δυνάμεων, μιλώντας τη Δευτέρα (2/3) στο Πεντάγωνο, τόνισε ότι αυτή δεν είναι μια «μονοήμερη επιχείρηση» και ότι αναμένονται περισσότερες απώλειες για τις ΗΠΑ. Ο Τραμπ σημείωσε κάτι παρόμοιο, λέγοντας ότι «το μεγάλο κύμα δεν έχει καν ξεκινήσει, το μεγάλο έρχεται σύντομα», χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.

Εκατοντάδες νεκρών στα πρώτα μόλις 24ωρα

Τρία αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη συνετρίβησαν στο Κουβέιτ τη Δευτέρα (1/3), «λόγω εμφανών φιλικών πυρών», όπως ανέφερε ο στρατός των ΗΠΑ, προσθέτοντας ότι και τα έξι μέλη του πληρώματος εκτινάχθηκαν και είναι «σε σταθερή κατάσταση».

Η σύγκρουση άνοιξε επίσης ένα νέο μέτωπο τη Δευτέρα (2/3), όταν το Ισραήλ εξαπέλυσε κύμα επιθέσεων κατά του Λιβάνου ως απάντηση σε πρόκληση της Χεζμπολάχ. Οι επιθέσεις σκότωσαν τουλάχιστον 31 άτομα, σύμφωνα με τις λιβανέζικες αρχές.

Στο Ιράν, οι κοινές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ που ξεκίνησαν το Σάββατο (28/2) το πρωί έχουν σκοτώσει τουλάχιστον 555 άτομα, σύμφωνα με την Ιρανική Ερυθρά Ημισέληνο, συμπεριλαμβανομένων τουλάχιστον 168 παιδιών σε δημοτικό σχολείο θηλέων, όπως ανέφεραν τα κρατικά μέσα ενημέρωσης της χώρας. Αυτές οι επιθέσεις σκότωσαν επίσης τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, σηματοδοτώντας μια καμπή στην ιστορία της χώρας και αφήνοντας τους Ιρανούς να αντιμετωπίζουν ένα σουρεαλιστικό μείγμα ανακούφισης, δυσπιστίας και ανησυχίας.

Τι συμβαίνει τώρα;

Καθώς ο πόλεμος επεκτείνεται, ανοίγουν νέα μέτωπα. Η Χεζμπολάχ εκτόξευσε έξι βλήματα σε στρατιωτική βάση στο βόρειο Ισραήλ «σε εκδίκηση για τον θάνατο του Χαμενεΐ» τις πρώτες ώρες της Δευτέρας (2/3). Παρότι δεν προκάλεσαν ζημιές, οι ρουκέτες προκάλεσαν κύμα οργισμένων ισραηλινών επιθέσεων στη Βηρυτό και στο νότιο Λίβανο. Αργότερα τη Δευτέρα, το Ισραήλ εξαπέλυσε περαιτέρω επιθέσεις σε όλο το Λίβανο, αφού προηγουμένως είχε εκδώσει ειδοποιήσεις εκκένωσης που ώθησαν εκατοντάδες ανθρώπους να εγκαταλείψουν τον νότο της χώρας.

Τέσσερις Αμερικανοί στρατιωτικοί έχουν σκοτωθεί σε μάχη μέχρι τη Δευτέρα (2/3), όπως ανέφερε το Κεντρικό Επιτελείο των ΗΠΑ (CENTCOM). Επιπλέον, 18 τραυματίστηκαν σοβαρά από το Σάββατο (28/2). Στο Κουβέιτ, τζετ των ΗΠΑ καταρρίφθηκαν κατά λάθος από τα αμυντικά συστήματα της χώρας, σύμφωνα με το CENTCOM, ενώ η αιτία του περιστατικού διερευνάται.

Ομάδες του CNN σε μεγάλες πόλεις του Περσικού Κόλπου, όπως το Ντουμπάι, η Αμπού Ντάμπι και η Ντόχα, άκουσαν εκρήξεις το πρωί της Δευτέρας (2/3) και είδαν κάτι που φαινόταν ως πύραυλοι να αναχαιτίζονται στον ουρανό. Παρομοίως, πύραυλοι από το Ιράν αναχαιτίστηκαν πάνω από το Τελ Αβίβ και την Ιερουσαλήμ τη Δευτέρα το πρωί.

Το Υπουργείο Άμυνας του Κατάρ αργότερα ανακοίνωσε ότι κατέρριψε δύο ιρανικά βομβαρδιστικά Su-24, σημειώνοντας την πρώτη φορά που οποιαδήποτε χώρα κατέρριψε ιρανικά αεροσκάφη από την αρχή της τελευταίας σύγκρουσης. Αυτό σηματοδοτεί επίσης κλιμάκωση της εμπλοκής του Κατάρ.

Στο Ιράν, αναφέρθηκαν πολλαπλές εκρήξεις στην πρωτεύουσα, Τεχεράνη. Ασθενείς εκκενώθηκαν από νοσοκομείο στο βόρειο τμήμα της πόλης την Κυριακή (1/3) αφού υπέστη σοβαρές ζημιές, σύμφωνα με τα κρατικά μέσα. Μία επίθεση προκάλεσε ζημιές στο Παλάτι Γκολεστάν, μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO.

Γιατί επιτέθηκαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ;

Ο Τραμπ και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, δήλωσαν ότι ο κύριος στόχος τους ήταν να υπερασπιστούν τις χώρες τους από άμεσες απειλές που θέτει το Ιράν, κυρίως για να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικού όπλου από το Ισλαμικό καθεστώς, χωρίς να προσκομίσουν αποδείξεις ότι το Ιράν βρισκόταν κοντά στην απόκτηση τέτοιου όπλου. Αυτό το επιχείρημα υπονομεύτηκε από το Πεντάγωνο, που παραδέχτηκε ενώπιον κοινοβουλευτικού προσωπικού ότι η Τεχεράνη δεν είχε σχέδια να επιτεθεί σε δυνάμεις ή βάσεις των ΗΠΑ, εκτός αν το Ισραήλ επιτεθεί πρώτο.

Παρά την αβεβαιότητα σχετικά με τους στόχους των επιθέσεων, ο Τραμπ περιέγραψε διάφορα πιθανά σενάρια στην εφημερίδα New York Times, υποδεικνύοντας ότι επανάληψη γεγονότων τύπου Βενεζουέλα — όπου οι δυνάμεις των ΗΠΑ κατέλαβαν τον πρόεδρο της χώρας, Νικολάς Μαδούρο, και δέχτηκαν την αντιπρόεδρο Ντέλσι Ροντρίγκεθ ως υποκατάστατο ηγέτη — θα ήταν «το τέλειο σενάριο». Παράλληλα, ελπίζει ότι το Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης «θα παραδοθεί πραγματικά στον λαό». Ωστόσο, ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, επέμεινε τη Δευτέρα (2/3) ότι «δεν πρόκειται για έναν πόλεμο αλλαγής καθεστώτος», προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ δεν επιθυμούν να εμπλακούν σε μια παγίδα ανοικοδόμησης χώρας όπως στο Ιράκ. Ο στόχος είναι να «καταστραφεί η απειλή των πυραύλων, να καταστραφεί το ναυτικό, όχι τα πυρηνικά».

Από την αρχή του έτους, το Ιράν αντιμετωπίζει οικονομική κρίση που πυροδότησε εθνικές διαδηλώσεις. Καθώς η καταστολή προκάλεσε χιλιάδες νεκρούς, ο Τραμπ υποσχέθηκε να βοηθήσει, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ είναι «οπλισμένες κι έτοιμες». Οι υπηρεσίες πληροφοριών Ισραήλ και ΗΠΑ — συμπεριλαμβανομένης της CIA — παρακολουθούσαν τις κινήσεις του Χαμενεΐ για μήνες, περιμένοντας τη στιγμή της επίθεσης, ακόμα και ενώ οι Αμερικανοί απεσταλμένοι συμμετείχαν σε κανονικές διαπραγματεύσεις με το Ιράν για νέα συμφωνία πυρηνικού προγράμματος.

Ποιος ηγείται τώρα του Ιράν;

Μέσα στο Ιράν, το καθεστώς είναι αποδυναμωμένο, χωρίς τον ανώτατο ηγέτη, αλλά εξακολουθεί να μπορεί να εξαπολύει επιθέσεις στην περιοχή.

Μια τριμελής ηγετική επιτροπή έχει αναλάβει την εξουσία μέχρι να οριστεί ο νέος ανώτατος ηγέτης. Αποτελείται από τον μετριοπαθή πρόεδρο, Μασούντ Πεζεσχιάν, τον σκληροπυρηνικό επικεφαλής της Δικαιοσύνης, Γκολαμχοσεΐν Μοσένι Ετζεϊ, και έναν ανώτερο κληρικό, Αλίρεζα Αράφι. Δεν είναι σαφές πόσος χρόνος θα χρειαστεί για την εκλογή του διαδόχου του Χαμενεΐ, διαδικασία που περιπλέκεται περαιτέρω από τους θανάτους πολλών ανώτερων στρατιωτικών αξιωματούχων στις επιθέσεις του Σαββάτου (28/2).

Τι άλλο έχει πληγεί στην περιοχή;

Ιρανικοί πύραυλοι και drones έχουν πλήξει το Ισραήλ και αρκετές χώρες που φιλοξενούν βάσεις των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων του Μπαχρέιν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κουβέιτ, του Κατάρ και της Σαουδικής Αραβίας. Παρά το γεγονός ότι τα περισσότερα βλήματα και drones έχουν αναχαιτιστεί, κάποια έφτασαν στους στόχους τους. Τουλάχιστον 10 άνθρωποι σκοτώθηκαν και περισσότεροι από 200 τραυματίστηκαν στο Ισραήλ, σύμφωνα με την υπηρεσία έκτακτης ανάγκης Magen David Adom. Εννέα από αυτούς τους θανάτους σημειώθηκαν όταν ιρανικός πύραυλος έπληξε καταφύγιο βομβών στην πόλη Μπέιτ Σεμές, κοντά στην Ιερουσαλήμ.

Για τις χώρες του Περσικού Κόλπου που συμμάχησαν με τις ΗΠΑ, όπως τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, η επέκταση της σύγκρουσης έχει τρυπήσει το αίσθημα ασφάλειας που προσέλκυε Δυτικούς εργαζόμενους και τουρίστες για χρόνια. Δραματικά πλάνα από το Ντουμπάι το Σάββατο (28/2) έδειχναν πολυτελές ξενοδοχείο να καίγεται και ανθρώπους να διαφεύγουν μέσα από έναν διάδρομο γεμάτο καπνούς στο αεροδρόμιο, όπου τραυματίστηκαν τέσσερις υπάλληλοι.

Στο Μπαχρέιν, φωτιά ξέσπασε σε ψηλό κτήριο κατοικιών περίπου ένα μίλι από βάση του Αμερικανικού Ναυτικού, μετά από επίθεση ιρανικού drone. Επιπλέον, εμπορικά πλοία στην περιοχή έχουν δεχτεί πυρά. Ένα αγκυροβολημένο στο Μπαχρέιν χτυπήθηκε από δύο βλήματα τη Δευτέρα (2/3), προκαλώντας φωτιά και εκκένωση του πληρώματος.

Πώς θα επηρεάσει τις τιμές του πετρελαίου;

Τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου του Ιράν και η στρατηγική του θέση στον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ σημαίνουν ότι η σύγκρουση έχει βαθιές επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία.

Οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου εκτοξεύτηκαν τη Δευτέρα (2/3) — τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent, του παγκόσμιου δείκτη αναφοράς, αυξήθηκαν σχεδόν 9% φτάνοντας περίπου τα 79 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ το WTI, ο δείκτης των ΗΠΑ, ανέβηκε 8% στα 73 δολάρια ανά βαρέλι.

Η τιμή του ολλανδικού φυσικού αερίου, δείκτης αναφοράς για την Ευρώπη, αυξήθηκε σχεδόν 48% τη Δευτέρα (2/3) το απόγευμα, μετά από παύση παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από κρατική εταιρεία του Κατάρ, λόγω επίθεσης του Ιράν στο εργοστάσιο του Ρας Λαφάν. Αν και το Ιράν δεν έχει κλείσει επίσημα τα Στενά του Ορμούζ, από όπου περνά το 1/5 του παγκόσμιου εμπορίου LNG και ημερήσιας παραγωγής πετρελαίου, τα πλοία το αποφεύγουν, ιδίως μετά τις επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια το Σαββατοκύριακο.

Εγκαταστάσεις ενέργειας παραμένουν επίσης βασικός στόχος αντιποίνων, όπως φάνηκε από την επίθεση στο Ρας Λαφάν και την αναχαίτιση δύο drones από τη Σαουδική Αραβία τη Δευτέρα (2/3) το πρωί στο Ρας Τανούρα, ένα από τα μεγαλύτερα διυλιστήρια πετρελαίου της χώρας με δυναμικότητα παραγωγής 550.000 βαρελιών την ημέρα.

Πώς επηρεάζει τα ταξίδια;

Με μεγάλο μέρος του εναέριου χώρου της περιοχής κλειστό και αεροπορικές εταιρείες να αναγκάζονται να ακυρώσουν πτήσεις, χιλιάδες ταξιδιώτες έχουν μείνει αποκλεισμένοι.

Μεγάλα αεροδρόμια όπως το Ντουμπάι, το Αμπού Ντάμπι και η Ντόχα λειτουργούν ως κρίσιμα κόμβοι σύνδεσης για παγκόσμιες αεροπορικές διαδρομές, με εκατομμύρια επιβάτες να διέρχονται από αυτά κάθε χρόνο. Πολλές μεγάλες αεροπορικές εταιρείες που εδρεύουν εκεί, όπως η Emirates και η Etihad στο Ντουμπάι και το Αμπού Ντάμπι, και η Qatar Airways στη Ντόχα, ανέστειλαν τις πτήσεις τους τουλάχιστον μέχρι τη Δευτέρα (2/3) το απόγευμα τοπική ώρα.