Μέση Ανατολή: Ξεκίνησε το Ισραήλ έναν πόλεμο στο Ιράν βασισμένο σε λάθος εκτιμήσεις;

Τις τελευταίες ημέρες, παράλληλα με τις συνεχιζόμενες δηλώσεις περί επιτυχιών σε αυτόν τον πόλεμο, μια νέα «απόχρωση» αρχίζει να αναδύεται στα ΜΜΕ του Ισραήλ, η οποία διαπερνά το ισραηλινό αίσθημα αήττητου.

Οι πρώτες νύξεις μιας αφήγησης που μιλά για ήττα στο μέτωπο του Ιράν.

Στις 25 Μαρτίου η ισραηλινή εφημερίδα Yedioth Ahronoth έκανε λόγο για εντάσεις μεταξύ του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου και του επικεφαλής της Μοσάντ, Νταβίντ Μπαρνέα, σχετικά με την αποτυχία των σχεδίων για κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος. Τρεις ημέρες νωρίτερα, οι New York Times είχαν αναφέρει ότι τον Ιανουάριο ο Μπαρνέα παρουσίασε στις ΗΠΑ ένα σχέδιο για την πρόκληση επιτυχούς εξέγερσης μετά από αποκεφαλισμό του καθεστώτος. Ο επικεφαλής της Μοσάντ δεν θα μετέφερε τέτοια μηνύματα στην Ουάσιγκτον χωρίς την έγκριση του Νετανιάχου.

Σύμφωνα με το Al Jazeera, το κλίμα κρίσης έγινε πιο έντονο όταν ο αρχηγός του ισραηλινού στρατού, Εγιάλ Ζαμίρ, προειδοποίησε το συμβούλιο ασφαλείας ότι ο στρατός θα μπορούσε να «καταρρεύσει εκ των έσω», ιδίως λόγω έλλειψης ανθρώπινου δυναμικού.

Τα σοβαρά πλήγματα που δέχθηκε το Ισραήλ

Όταν η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία αρχίζουν να αλληλοκατηγορούνται εν μέσω πολέμου, αυτό ποτέ δεν είναι καλό σημάδι. Δεν είναι αυτή η κατάσταση που το Ισραήλ ανέμενε έναν μήνα μετά την έναρξη μιας κοινής επίθεσης με τις ΗΠΑ κατά του Ιράν. Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος, το κυρίαρχο αίσθημα στο Ισραήλ ήταν αυτός της ευφορίας. Ανώτεροι αξιωματούχοι μιλούσαν για «πρωτοφανή» και «ιστορική» συνεργασία με τις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων δύο συναντήσεων και 15 τηλεφωνικών επικοινωνιών μεταξύ Νετανιάχου και του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, τους προηγούμενους δύο μήνες.

Μαζί, οι ισραηλινές και αμερικανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν μια εκστρατεία σφοδρών βομβαρδισμών, δολοφονώντας κορυφαίες πολιτικές, θρησκευτικές και στρατιωτικές προσωπικότητες και καταστρέφοντας εγκαταστάσεις ασφαλείας, στρατιωτική βιομηχανία και εκτοξευτές πυραύλων, καθώς και πολιτικές και διοικητικές υποδομές, όπως πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και κοιτάσματα φυσικού αερίου. Το Ιράν απάντησε με καθημερινές επιθέσεις κατά του Ισραήλ.

Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η έκταση των ζημιών στο Ισραήλ, λόγω της αυστηρής λογοκρισίας. Ορισμένοι στρατηγικοί στόχοι έχουν πληγεί, όπως η περιοχή του πυρηνικού αντιδραστήρα στη Ντιμόνα, το διυλιστήριο πετρελαίου στη Χάιφα και το αεροδρόμιο Μπεν Γκουριόν. Πέρα από αυτά, οι Ισραηλινοί έχουν περάσει τέσσερις εβδομάδες τρέχοντας σε καταφύγια και ασφαλή δωμάτια και μάλιστα πιο συχνά από την αρχή του πολέμου.

Η οικονομία έχει δεχθεί επίσης σημαντικό πλήγμα, με σχολεία και επιχειρήσεις να έχουν σε μεγάλο βαθμό κλείσει παρά τις προσπάθειες επαναλειτουργίας τους. Το Ισραήλ έχει σαφώς πληγεί, αλλά δεν έχει καταρρεύσει. Ταυτόχρονα, στον πληθυσμό, ο πόλεμος παραμένει ιδιαίτερα δημοφιλής. Η λεγόμενη σιωνιστική αντιπολίτευση ανταγωνίζεται την κυβέρνηση ως προς τον ζήλο και τις ακραίες θέσεις που προτείνει.

Η ανθεκτικότητα του Ιράν και η... αυτοτρικλοποδιά του Ισραήλ

Κι όμως, όλο και περισσότερο αναδύονται άβολα ερωτήματα: μήπως κάποιες από τις παραδοχές του Ισραήλ σχετικά με το τι μπορεί να επιτευχθεί σε έναν πόλεμο με τη συμμετοχή των ΗΠΑ ανατρέπονται; Μπορεί η στρατηγική «μωσαϊκό» του Ιράν όχι μόνο να αντέξει, αλλά και να επιβάλει σημαντικό κόστος;

Από τη φύση των πληγμάτων που δέχεται το Ισραήλ και τη χρήση πιο ισχυρών πυραύλων, φαίνεται ότι η ικανότητα του Ιράν να συνεχίζει τα αντίποινα έχει ξεπεράσει σημαντικά τις προσδοκίες. Η εξάντληση των αποθεμάτων αντιπυραυλικής άμυνας προκαλεί ανησυχία. Επιπλέον, έχει ανοίξει και ένα δεύτερο μέτωπο με τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Ερωτήματα τίθενται και για αυτή τη σύγκρουση. Το Ισραήλ θεωρούσε ότι η Χεζμπολάχ είχε δεχθεί συντριπτικό πλήγμα το 2024. Ωστόσο, η ικανότητά της να ανταποδίδει με πυραυλικές επιθέσεις και να αντιστέκεται σε χερσαίες επιχειρήσεις προκαλεί απογοήτευση στο Ισραήλ. Κάτοικοι του βόρειου Ισραήλ απευθύνουν εκκλήσεις με δάκρυα για βοήθεια.

Το Ισραήλ εξακολουθεί να έχει τεράστια στρατιωτική ισχύ, αλλά πρόκειται για ακόμη μία σύγκρουση χωρίς σαφή πολιτική στρατηγική εξόδου. Οι επιχειρήσεις αυτές ακολουθούν την καταστροφή στη Γάζα, όπου η Χαμάς παραμένει ενεργή. Η σύγκρουση εκεί οδήγησε σε διεθνείς νομικές συνέπειες για τον Νετανιάχου, χωρίς να προκύψει πολιτική λύση.

Το κοινό στοιχείο είναι σαφές: το Ισραήλ βασίζεται αποκλειστικά στη στρατιωτική ισχύ, χωρίς πολιτικό σχέδιο. Η προσέγγιση αυτή έχει βαθιές ρίζες, αλλά μετά το 2023 έχει πάρει πιο ακραία μορφή. Ιδεολογικές και θρησκευτικές επιρροές επηρεάζουν όλο και περισσότερο την πολιτική και την ασφάλεια. Ορισμένοι στρατηγικοί κύκλοι προτείνουν μετάβαση σε μακροχρόνιους πολέμους με στόχο την πλήρη καταστροφή του εχθρού.

Οδεύουμε προς ένα δεύτερο Σουέζ;

Το Ισραήλ φαίνεται να επιδιώκει περιφερειακή κυριαρχία, κάτι που δυσχεραίνει κάθε προσπάθεια ειρήνης. Ταυτόχρονα, η στάση των ΗΠΑ δημιουργεί αβεβαιότητα. Υπάρχουν ερωτήματα για τη στρατηγική και τη συνοχή της αμερικανικής πολιτικής. Το βασικό πρόβλημα για το Ισραήλ είναι ότι οι ΗΠΑ μπορούν να αποσυρθούν ανά πάσα στιγμή, αφήνοντάς το μόνο. Η κρίση του Σουέζ το 1956 θεωρείται ιστορικό σημείο καμπής. Κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβεί τώρα.

Το Ισραήλ δείχνει την εξάρτησή του από τις ΗΠΑ σε μια περίοδο που η αμερικανική ισχύς αμφισβητείται. Στην προσπάθειά του να επιτύχει απόλυτη κυριαρχία, το Ισραήλ ίσως θέτει τις βάσεις για μια σοβαρή μελλοντική πτώση.