Ονδούρα: Ο πρώτος «νεφελώδης ιαγουάρος» που εντοπίζεται εδώ και 10 χρόνια γεννά ελπίδες για το είδος

Η Ονδούρα είναι μία από τις 18 χώρες όπου ζουν ιαγουάροι. Το μεγαλύτερο αιλουροειδές στο δυτικό ημισφαίριο και το τρίτο μεγαλύτερο στον κόσμο - μετά τις τίγρεις και τα λιοντάρια - εξαπλώνεται από το Μεξικό έως την Αργεντινή, αλλά έχει χάσει σχεδόν το μισό της ιστορικής του επικράτειας. Οι προσπάθειες προστασίας συμβάλλουν στη διατήρησή του μέσω διαδρόμων άγριας ζωή.

Τώρα, κάμερες κυνηγιού κατέγραψαν έναν ιαγουάρο ψηλά στην οροσειρά Sierra del Merendon της Ονδούρας, για πρώτη φορά εδώ και μία δεκαετία που εντοπίζεται το μεγάλο αιλουροειδές στην περιοχή.

Σε εικόνες που μοιράστηκαν αποκλειστικά με το CNN, το μοναχικό αρσενικό, γνωστό ως «νεφελώδης ιαγουάρος», εντοπίστηκε στις 6 Φεβρουαρίου, σε υψόμετρο περίπου 2.200 μέτρων σε ορεινό δάσος - ένα θετικό σημάδι για τη χώρα της Κεντρικής Αμερικής που προσπαθεί να πετύχει περιβαλλοντική ανάκαμψη.

Σε κατάσταση συναγερμού ο πληθυσμός των ιαγουάρων στην Ονδούρα

Οι ιαγουάροι έχουν χάσει το 49% του ιστορικού τους εύρους στην αμερικανική ήπειρο, σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN). Ο μεγαλύτερος πληθυσμός βρίσκεται στον Αμαζόνιο, αλλά όλοι οι υπόλοιποι πληθυσμοί θεωρούνται απειλούμενοι ή κρίσιμα απειλούμενοι. Στην Ονδούρα οι ιαγουάροι προστατεύονται, αν και αντιμετωπίζουν προκλήσεις. «Η αποψίλωση των δασών και η λαθροθηρία είναι οι μεγαλύτερες απειλές και εργαζόμαστε για να αντιμετωπίσουμε και τα δύο», δήλωσε ο Φράνκλιν Καστανιέδα, διευθυντής της χώρας στον οργανισμό διατήρησης άγριων αιλουροειδών Panthera, ο οποίος κατέγραψε τις εικόνες του ιαγουάρου.

Μεταξύ 2001 και 2024, η χώρα της Κεντρικής Αμερικής έχασε 1,5 εκατομμύριο εκτάρια δασικής κάλυψης - δηλαδή το 19% του συνόλου - σύμφωνα με το Global Forest Watch. Η κύρια αιτία ήταν η μόνιμη γεωργική χρήση, όπως φυτείες και βοσκότοποι. Η κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να περιορίσει την αποψίλωση μέχρι το τέλος της δεκαετίας, καθώς και να αποκαταστήσει 1,3 εκατομμύρια εκτάρια δάσους. Το Σχέδιο Μηδενικής Αποψίλωσης 2029 κήρυξε κατάσταση περιβαλλοντικής έκτακτης ανάγκης για την προστασία των δασών και της άγριας ζωής, χρησιμοποιώντας στρατιωτική δύναμη περιπολιών 8.000 ανδρών για την αποτροπή παράνομων αγροτικών και υλοτομικών δραστηριοτήτων.

Ταυτόχρονα, η λαθροθηρία ειδών που αποτελούν θήραμα του ιαγουάρου, όπως το ελάφι brocket, οι ταϊσαυΐδες και τα ιγκουάνα, θεωρείται ότι επηρεάζει την τροφή του. Ωστόσο, στην οροσειρά Merendon υπάρχουν σημάδια περιβαλλοντικής επιτυχίας. Το ορεινό αυτό δάσος, μαζί με άλλα λεγόμενα «νεφελώδη δάση» της Ονδούρας, προστατεύεται από το 1987, όταν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αναγνώρισαν τη σημασία τους ως κρίσιμες λεκάνες απορροής για τις γύρω κοινότητες. «Τότε δεν το γνώριζαν, αλλά τώρα ξέρουμε ότι προστάτευαν επίσης έναν πολύ σημαντικό βιότοπο για τους ιαγουάρους», δήλωσε ο Καστανιέδα.

Ωστόσο, η παράνομη δραστηριότητα και η απώλεια βιοποικιλότητας δεν εξαλείφθηκαν πλήρως, και τα τελευταία χρόνια η Panthera και οι συνεργάτες της έχουν ενισχύσει την επιτήρηση, με περιπολίες φυλάκων, κάμερες κυνηγιού και κρυφούς ακουστικούς αισθητήρες, καθώς και πρόγραμμα εκ νέου εισαγωγής ειδών-θηραμάτων των ιαγουάρων.

Η Panthera αναφέρει ότι η λαθροθηρία έχει μειωθεί και ότι η προστασία και αποκατάσταση έχουν καταστήσει το δάσος πιο φιλόξενο για τα μεγάλα αιλουροειδή. «Φαίνεται ότι βλέπουμε γενικά ανάκαμψη στα μεγάλα αιλουροειδή», είπε ο Καστανιέδα. Το 2021, έπειτα από 17 χρόνια ερευνών, το πρόγραμμα κατέγραψε για πρώτη φορά πούμα στην περιοχή, ενώ έκτοτε έχουν υπάρξει πολλαπλές εμφανίσεις. Έχουν επίσης καταγραφεί οσελότοι, ιαγουαρόντι και µάργκεϊ, πράγμα που σημαίνει ότι η περιοχή φιλοξενεί και τα πέντε είδη άγριων αιλουροειδών που υπάρχουν στην Ονδούρα.

Οι εξαιρετικά σπάνιοι «νεφελώδεις ιαγουάροι»

Οι περισσότεροι ιαγουάροι ζουν κάτω από τα 1.000 μέτρα και οι «νεφελώδεις ιαγουάροι» είναι εξαιρετικά σπάνιοι. Έχουν καταγραφεί μόνο λίγες εμφανίσεις, μεταξύ άλλων στην Κόστα Ρίκα και στο Μεξικό. Δεν είναι σαφές αν πρόκειται για νέα συμπεριφορά ή για κάτι που απλώς δεν είχε εντοπιστεί λόγω της απομόνωσης των ορεινών περιοχών, εξήγησε η δρ Άλισον Ντέβλιν, διευθύντρια προγράμματος για τους ιαγουάρους στην Panthera.

Στην Ονδούρα έχουν υπάρξει μόνο τρεις καταγραφές ιαγουάρων σε μεγάλο υψόμετρο, με την τελευταία το 2016. Μάλιστα, Η εμφάνιση του 2016 οδήγησε την Panthera και τους συνεργάτες της, όπως το Wildlife Without Borders και η Υπηρεσία Ψαριών και Άγριας Ζωής των ΗΠΑ, στη δημιουργία προστατευμένου διαδρόμου άγριας ζωής στην περιοχή Merendon μεταξύ Ονδούρας και Γουατεμάλας. Ο Καστανιέδα χαρακτήρισε τη νέα εμφάνιση «καταπληκτική», σημειώνοντας ότι το συγκεκριμένο βουνό παρακολουθείται τα τελευταία 15 χρόνια, και τακτικά την τελευταία δεκαετία.

Οι ιαγουάροι δεν είναι σταθεροί σε μία περιοχή. Καταγραφές στην Ονδούρα δείχνουν ότι μπορούν να διανύσουν 10 χιλιόμετρα σε μία νύχτα, ενώ υπάρχουν στοιχεία ότι άτομα έχουν ταξιδέψει έως και 400 χιλιόμετρα κοντά στα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού. Η οροσειρά Merendon δεν φιλοξενεί μόνιμο πληθυσμό και το νεαρό αρσενικό πιθανότατα κινούνταν κατά μήκος του διαδρόμου άγριας ζωής από την ανατολική Ονδούρα προς τη Γουατεμάλα ή αντίστροφα, αναζητώντας θηλυκά, εκτίμησε ο Καστανιέδα.

Υπάρχουν δύο πληθυσμοί στην περιοχή Izabal της Γουατεμάλας - Καταφύγιο Άγριας Ζωής Punta de Manabique και Προστατευόμενη Περιοχή Πηγών Cerro San Gil - και δύο στην Ονδούρα - Εθνικό Πάρκο Pico Bonito και Εθνικό Πάρκο Jeannette Kawas - από όπου θα μπορούσε να προέρχεται ο ιαγουάρος. Οι πληθυσμοί στην Ονδούρα θεωρούνται μικροί: 10-18 ιαγουάροι στο Jeannette Kawas και 20-50 στο Pico Bonito. Η μετακίνηση μεταξύ πληθυσμών είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της γενετικής ποικιλότητας.

Το ευοίωνο μέλλον για τη διατήρηση των ιαγουάρων

Η Ντέβλιν υποστήριξε ότι η εμφάνιση αποδεικνύει «ότι η προστασία των οικοτόπων σε όλα τα υψόμετρα, ακόμη και εκεί όπου οι άνθρωποι δεν θα περίμεναν να ζουν άγρια αιλουροειδή, είναι απαραίτητη για είδη όπως ο ιαγουάρος και το πούμα, που είναι προσαρμοστικά και καλύπτουν μεγάλες αποστάσεις». Ο διάδρομος Merendon αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου δικτύου που ονομάζεται Jaguar Corridor Initiative, το οποίο παρουσιάστηκε το 2018 ως μέρος του σχεδίου Jaguar 2030 για τη διατήρηση των ιαγουάρων στην αμερικανική ήπειρο. Ο διάδρομος εκτείνεται από το Μεξικό έως την Αργεντινή και περιλαμβάνει 30 περιοχές διατήρησης. Η Panthera συμμετέχει σε δράσεις διατήρησης σε 11 από τις 18 χώρες όπου ζουν ιαγουάροι.

Η εμφάνιση στην Ονδούρα δεν είναι το μόνο θετικό νέο: αυτόν τον μήνα, εθνική απογραφή στο Μεξικό έδειξε αύξηση 10% στον άγριο πληθυσμό ιαγουάρων, από 4.800 το 2018 σε 5.326. Τον περασμένο μήνα στη Βραζιλία, στη Διάσκεψη των Μερών της Σύμβασης για τα Μεταναστευτικά Είδη του ΟΗΕ (CMS COP15), υιοθετήθηκε νέο διεθνές πλαίσιο προστασίας των ιαγουάρων - «ορόσημο για τη διατήρησή τους», σύμφωνα με την Ντέβλιν. «Οι κυβερνήσεις των χωρών όπου ζουν ιαγουάροι θα αναλάβουν πλέον σημαντικές δράσεις για συνεργασία και συντονισμό, ώστε να προστατεύσουν αυτό το χαρισματικό είδος και τον βιότοπό του, να στηρίξουν τη συνύπαρξη με αυτόχθονες πληθυσμούς και τοπικές κοινότητες, να βελτιώσουν την παρακολούθηση των πληθυσμών και να αντιμετωπίσουν τη λαθροθηρία», εξήγησε.

Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις θα συνεχίσουν να παίζουν σημαντικό ρόλο. Ο διευθυντής της Panthera στην Ονδούρα ανέφερε ότι ο οργανισμός συνεργάζεται με το Rainforest Trust για τη δημιουργία νέας προστατευόμενης περιοχής τα επόμενα χρόνια, με την ονομασία Καταφύγιο Άγριας Ζωής Guanales, που θα περιλαμβάνει ερευνητικούς σταθμούς και περιοχές βιοποικιλότητας σε μεγάλο υψόμετρο, συνδέοντας το Εθνικό Πάρκο Cusuco στην Ονδούρα με το Καταφύγιο Sierra Caral στη Γουατεμάλα. Το αποτέλεσμα θα είναι ένας νέος διάδρομος για άγρια αιλουροειδή, ενισχύοντας και προστατεύοντας την εξάπλωση του ιαγουάρου. «Η συνδεσιμότητα είναι το κλειδί για το μέλλον του ιαγουάρου», κατέληξε η Ντέβλιν.