Στενό του Ορμούζ: Μπορεί η Ρωσία να σώσει το Ιράν; Τι λένε αναλυτές

Καθώς το Ιράν αντιμετωπίζει τις οικονομικές συνέπειες από έναν πιθανό αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται προς τα βόρεια. Με τις θαλάσσιες οδούς του Κόλπου να αντιμετωπίζουν προβλήματα και τις εξαγωγές πετρελαίου να περιορίζονται, η Τεχεράνη στρέφεται σε ένα δίκτυο σιδηροδρόμων, λιμανιών στην Κασπία και εμπορικών δρόμων που την συνδέουν με τη Ρωσία.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα του δικτύου Al Jazeera, η σημασία αυτής της συνεργασίας φάνηκε καθαρά αυτή την εβδομάδα, όταν ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγκί, συνάντησε τον Βλαντιμίρ Πούτιν στην Αγία Πετρούπολη.

Εκεί, εξήρε την «σταθερή και ακλόνητη» στήριξη της Μόσχας, ενώ οι δύο πλευρές συζήτησαν για τον πόλεμο, τις κυρώσεις και την τύχη του Στενού του Ορμούζ. Όμως, μπορεί πραγματικά η Μόσχα να σώσει την εξαντλημένη οικονομία του Ιράν και, κυρίως, θέλει να το κάνει;

Εμπόριο με όρια

Οι σχέσεις των δύο χωρών έγιναν στενότερες μετά το 2018, όταν οι ΗΠΑ αποχώρησαν από τη συμφωνία για τα πυρηνικά. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 επιτάχυνε αυτή τη διαδικασία, καθώς και οι δύο χώρες απομονώθηκαν από το δυτικό οικονομικό σύστημα. Σήμερα, το εμπόριο αφορά κυρίως αγροτικά προϊόντα, μέταλλα και βιομηχανικά είδη, ενώ το Ιράν προμηθεύει τη Ρωσία με drones Shahed για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

«Ο εμπορικός κύκλος εργασιών έφτασε τα 4,8 δισ. δολάρια πέρυσι [2024], αλλά πιστεύουμε ότι το δυναμικό των αμοιβαίων εμπορικών μας συναλλαγών είναι πολύ μεγαλύτερο», δήλωσε ο Ρώσος υπουργός Ενέργειας, Σεργκέι Τσιβίλοφ, το 2025. Παρόλο που το εμπόριο αυξήθηκε κατά 16%, παραμένει μικρό σε σχέση με τις συναλλαγές του Ιράν με την Κίνα. Όπως εξηγεί ο οικονομολόγος Μαχντί Γκόντσι, οι δύο χώρες «δεν είναι σημαντικό, επειδή και οι δύο χώρες παράγουν σχεδόν παρόμοια προϊόντα και οι βιομηχανίες τους είναι παρόμοιες».

Η εναλλακτική διαδρομή του Βορρά

Βασικός πυλώνας αυτής της σχέσης είναι ο Διεθνής Διάδρομος Μεταφορών Βορρά-Νότου (INSTC), που συνδέει τη Ρωσία με την Ασία μέσω Ιράν, παρακάμπτοντας τον έλεγχο της Δύσης. Η διαδρομή αυτή μπορεί να λειτουργήσει ως «βιώσιμη αλλά μερική σωτηρία», σύμφωνα με τον αναλυτή Naeem Aslam, καθώς τα ρωσικά λιμάνια στην Κασπία είναι «έτοιμα για μια αύξηση στις εξαγωγές σιτηρών, μετάλλων, ξυλείας και διυλισμένων προϊόντων».

Ωστόσο, η θεωρία απέχει από την πράξη. Το Στενό του Ορμούζ παραμένει ο πιο γρήγορος και φθηνός τρόπος μεταφοράς εμπορευμάτων. Περίπου το 90% του εμπορίου του Ιράν γίνεται μέσω θάλασσας και, όπως λέει ο καθηγητής Ναντέρ Χασέμι, αυτό «δεν μπορεί να αντικατασταθεί γρήγορα ή άμεσα μέσω χερσαίων διαδρομών προς το Ιράν ή μέσω αεροπορικών μεταφορών για την παράκαμψη του αμερικανικού αποκλεισμού».

Τα συμφέροντα της Μόσχας

Πολλοί αναλυτές αμφιβάλλουν αν η Ρωσία επιθυμεί πραγματικά να επωμιστεί το βάρος της ιρανικής οικονομίας. «Έχουν τα δικά τους οικονομικά προβλήματα», σημειώνει ο Τζον Λάουγκ, αναφέροντας τη στασιμότητα και την πίεση που δέχεται η ρωσική οικονομία λόγω του πολέμου. Επιπλέον, το Ιράν χρειάζεται έσοδα από το πετρέλαιο, έναν τομέα όπου η Ρωσία «δεν μπορεί πραγματικά να βοηθήσει από αυτή την άποψη».

Από την άλλη, ορισμένοι βλέπουν οφέλη για τη Μόσχα. «Η στήριξη του Ιράν εξασφαλίζει υψηλότερες τιμές πετρελαίου παγκοσμίως, οι οποίες ενισχύουν την πολεμική οικονομία της Ρωσίας, εδραιώνουν την κυριαρχία του INSTC στο εμπόριο της Ασίας και διατηρούν ζωντανό έναν βασικό αντιδυτικό σύμμαχο – δεν υπάρχει κανένα μειονέκτημα για τη Μόσχα σε έναν κατακερματισμένο Κόλπο», υποστηρίζει ο Naeem Aslam.