ΗΠΑ - Ιράν: Το διπλωματικό θρίλερ, το ιστορικό των ειρηνευτικών προτάσεων και το δίλημμα του συμβιβασμού

Παρά την απουσία επίσημης τοποθέτησης από το Ιράν, κυβερνητικοί κύκλοι αφήνουν να εννοηθεί πως το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει αγεφύρωτο. Η Τεχεράνη δηλώνει πως μελετά την ειρηνευτική πρόταση των ΗΠΑ για τον τερματισμό των εχθροπραξιών, την ώρα που η ένταση κλιμακώνεται επικίνδυνα μετά την ανταλλαγή πυρών στο Στενό του Ορμούζ την περασμένη Πέμπτη (7/5).

Σύμφωνα με το δίκτυο του Al Jazeera, μια εμπρηστική ανάρτηση στην πλατφόρμα Truth Social, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, χαρακτήρισε την ηγεσία του Ιράν «τρελούς» και προειδοποίησε παράλληλα πως η Τεχεράνη θα βρεθεί αντιμέτωπη με σοβαρότερες στρατιωτικές ενέργειες εάν δεν συμφωνήσει γρήγορα σε μια συμφωνία.

Το ερώτημα που παραμένει είναι ποια θα είναι η τελική απάντηση του Ιράν, και αν η Τεχεράνη θα αναγκαστεί να προβεί σε σημαντικές παραχωρήσεις για την επίτευξη συμβιβασμού.

Οι άξονες της αμερικανικής πρότασης

Σύμφωνα με πληροφορίες από αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, η Ουάσιγκτον απέστειλε στις αρχές της εβδομάδας ένα έγγραφο 14 σημείων. Το σχέδιο προβλέπει τη δέσμευση του Ιράν για μη ανάπτυξη πυρηνικού όπλου και την πλήρη παύση κάθε εμπλουτισμού ουρανίου για τουλάχιστον 12 έτη. Επιπλέον, η Τεχεράνη καλείται να παραδώσει αποθέματα ουρανίου περίπου 440 κιλών (970 λιβρών), τα οποία έχει εμπλουτίσει στο 60%.

Ως αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν σε σταδιακή άρση των κυρώσεων, θα αποδεσμεύσουν δισεκατομμύρια δολάρια από τα δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία και θα αποσύρουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών. Παράλληλα, προβλέπεται ότι οι δύο πλευρές θα επαναλειτουργήσουν τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό εντός 30 ημερών από την υπογραφή της συμφωνίας. Υπενθυμίζεται πως το Ιράν υπόκειται σε καταστροφικές κυρώσεις εδώ και δεκαετίες, με τη συμφωνία του 2015 να ανατρέπεται όταν ο Τραμπ αποχώρησε μονομερώς το 2018.

Η πρώτη αντίδραση της Τεχεράνης

Αν και δεν υπάρχει ακόμη επίσημη απάντηση, το κλίμα στις τάξεις της ιρανικής ηγεσίας διαγράφεται αρνητικό. Ο Ιρανός βουλευτής Εμπραχίμ Ρεζάι χαρακτήρισε το κείμενο αυτή την εβδομάδα ως «περισσότερο μια λίστα επιθυμιών των Αμερικανών παρά μια πραγματικότητα». Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, φάνηκε να χλευάζει τις αναφορές περί επικείμενης συμφωνίας, γράφοντας στα αγγλικά πως «η επιχείρηση Trust Me Bro απέτυχε». Στο πεδίο των επιχειρήσεων, η κατάσταση παραμένει έκρυθμη με εκατέρωθεν κατηγορίες για επιθέσεις στο Στενό του Ορμούζ και αεροπορικές επιδρομές σε ιρανικό έδαφος, αν και καμία πλευρά δεν έχει κηρύξει την κατάρρευση της εκεχειρίας που ισχύει από τις 8 Απριλίου.

Ο ανταποκριτής του Al Jazeera, Resul Serdar Atas, μεταδίδει από την Τεχεράνη πως το ιρανικό Υπουργείο Εξωτερικών συνεχίζει να εξετάζει την πρόταση. Ανέφερε χαρακτηριστικά πως «υπήρξαν αναφορές ότι η απάντηση στην πρόταση αναμενόταν να σταλεί χθες στους πακιστανικούς μεσολαβητές. Αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί, αλλά ιρανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι εξακολουθούν να την εξετάζουν». Σύμφωνα με τον Atas, παρά τις στρατιωτικές συγκρούσεις, «οι διπλωματικές προσπάθειες και οι προσπάθειες διαμεσολάβησης φαίνεται να συνεχίζονται, και οι δύο πλευρές εξακολουθούν να ενδιαφέρονται για διπλωματική συνεργασία», αν και σημείωσε πως «υπάρχει τεράστιο χάσμα μεταξύ των θέσεων των δύο πλευρών».

Το ιστορικό των προτάσεων και το δίλημμα του συμβιβασμού

Τις τελευταίες εβδομάδες σημειώθηκε μια σειρά προτάσεων και αντιπροτάσεων, με την Τεχεράνη να έχει υποβάλει το δικό της σχέδιο 14 σημείων ζητώντας εγγυήσεις κατά μελλοντικών επιθέσεων, απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων και πολεμικές αποζημιώσεις. Ο Τραμπ σχολίασε προηγούμενο ιρανικό σχέδιο λέγοντας πως, αν και ήταν μια «σημαντική πρόταση», δεν ήταν «αρκετά καλό». Η πυρηνική ενέργεια παραμένει το κεντρικό σημείο τριβής, με τις ΗΠΑ να απαιτούν πλέον μείωση του ποσοστού εμπλουτισμού στο 0%.

Η αναλύτρια Negar Mortazavi εκτιμά πως η Τεχεράνη ίσως επιδείξει μεγαλύτερη ευελιξία μετά τη λήξη της σύγκρουσης, αν και θεωρεί απίθανο το Ιράν να παραδώσει το εμπλουτισμένο ουράνιό του απευθείας στις ΗΠΑ. Παράλληλα, ο Άτας υπογραμμίζει πως «οι Ιρανοί λένε ότι, σε αυτό το στάδιο, δεν διαπραγματεύονται το πυρηνικό τους πρόγραμμα· πρόκειται μόνο για τον τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα». Ο Αλμιγκντάντ Αλρουχάιντ πρόσθεσε πως το Ιράν έχει θέσει «μια πολύ σταθερή κόκκινη γραμμή» στο πυρηνικό ζήτημα, δηλώνοντας πως «το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου δεν είναι διαπραγματεύσιμο». Καταλήγοντας, ο Ali Vaez του International Crisis Group σημειώνει πως «και οι δύο πλευρές θα πρέπει είτε να κάνουν οδυνηρές παραχωρήσεις είτε να αφήσουν ασαφείς τους κύριους τομείς διαφωνίας, εάν θέλουν να οριστικοποιήσουν μια συμφωνία-πλαίσιο».