Η κυνική οικονομία του πολέμου: Πώς η σύρραξη στη Μέση Ανατολή μπορεί να ευνοήσει τους παγκόσμιους δείκτες

Όσο περισσότερο διαρκεί ο πόλεμος με το Ιράν και όσο πιο καταστροφικές είναι οι οικονομικές του συνέπειες, τόσο καλύτερα μπορεί να βρεθεί η παγκόσμια οικονομία μακροπρόθεσμα.

Είναι μια άβολη προοπτική να αποδεχτεί κανείς, ιδιαίτερα λόγω του μεγάλου αριθμού ανθρώπινων απωλειών του πολέμου. Ο πόλεμος είναι άσχημος, σκληρός και βαθιά οδυνηρός - και οι οικονομικές ζημιές αυτής της σύγκρουσης έχουν επηρεάσει δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, πολλούς από αυτούς με καταστροφικό τρόπο.

Παρόλα αυτά, σύμφωνα με το CNN, ο κόσμος ίσως υποστεί ορισμένες θεμελιώδεις και αναγκαίες αλλαγές εξαιτίας της καταστροφής του πολέμου.

Είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ενισχύσει και θα διαφοροποιήσει την ενεργειακή εφοδιαστική αλυσίδα, αποτρέποντας ένα θαλάσσιο πέρασμα πλάτους μόλις 23 μιλίων από το να αποτελεί σημείο στραγγαλισμού για την παγκόσμια οικονομία και να επιτρέπει στο Ιράν να μπλοκάρει την παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Και όσο περισσότερο πιέζεται η οικονομία, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το κίνητρο για να πραγματοποιηθούν αυτές οι απαραίτητες αλλαγές.

Ο OPEC μπορεί επίσης να μικρύνει ή ακόμη και να διαλυθεί, γεγονός που ενδέχεται να μειώσει τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η ενεργειακή εφοδιαστική αλυσίδα θα μπορούσε να γίνει πιο ανθεκτική, με αγωγούς που παρακάμπτουν εντελώς τα Στενά του Ορμούζ. Και ο κόσμος ίσως επιταχύνει τη μετάβασή του στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, μειώνοντας την εξάρτησή του από τα ορυκτά καύσιμα.

Δεν είναι καθόλου σαφές τι είδους συμφωνία - αν υπάρξει κάποια - μπορεί να επιτευχθεί για να τερματιστεί ο πόλεμος. Το Ιράν ίσως να μην αποδυναμωθεί όσο ελπίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ. Μπορεί να συνεχίσει να χρηματοδοτεί την τρομοκρατία και να απειλεί τις ζωές και τα μέσα διαβίωσης των εχθρών του. Ωστόσο, οικονομολόγοι και στρατιωτικοί ειδικοί συμφωνούν ότι κάποιο μακροπρόθεσμο όφελος μπορεί να προκύψει από αυτόν τον βαθιά αντιδημοφιλή πόλεμο.

Ενίσχυση της ενεργειακής εφοδιαστικής αλυσίδας

Ο πόλεμος αποκάλυψε σημαντικές δομικές αδυναμίες στην παγκόσμια ενεργειακή εφοδιαστική αλυσίδα - ένα πολύπλοκο, αλληλένδετο σύστημα που ισορροπεί μεταξύ αποδοτικότητας και εφεδρειών. Το γεγονός ότι το Ιράν μπορούσε τόσο εύκολα να αποκόψει την πρόσβαση του κόσμου στο 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου με νάρκες, αυτοσχέδια drones και ταχύπλοα, θα απαιτήσει σοβαρό επανασχεδιασμό και μόνιμες αλλαγές.

Το πιθανότερο αποτέλεσμα είναι ότι η Μέση Ανατολή θα κατασκευάσει αγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ώστε να παρακάμπτονται πλήρως τα Στενά. «Οι χώρες δεν είναι χαζές: θα αναπτύξουν αγωγούς και θα αυξήσουν μαζικά τη χωρητικότητα», δήλωσε ο Τζέι Χάτφιλντ της Infrastructure Capital Advisors. «Κανείς δεν θα βασίσει ξανά όλο το μέλλον του στα Στενά του Ορμούζ. Αυτό είναι τεράστιο θετικό».

Αυτό θα σήμαινε ότι οι ενεργειακές προμήθειες θα μπορούσαν να γίνουν πιο ασφαλείς και φθηνότερες μακροπρόθεσμα. Ο κόσμος πλήρωνε ήδη υψηλά ασφάλιστρα μεταφοράς λόγω της διέλευσης από αμφισβητούμενα ύδατα. «Αυτό ίσως να μην είχε συμβεί χωρίς αυτόν τον πόλεμο», είπε ο Ρος Μέιφιλντ, επενδυτικός στρατηγικός αναλυτής της Baird. «Συχνά χρειάζονται σοκ ή απρόβλεπτα εξωγενή γεγονότα για να συνειδητοποιήσουμε ότι τα πράγματα πρέπει να αλλάξουν».

Έχουμε δει τέτοιες αλλαγές αρκετές φορές μόνο μέσα σε αυτή τη δεκαετία. Μετά την πανδημία, οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού της μεταποίησης κατέρρευσαν και στη συνέχεια ενισχύθηκαν σημαντικά. Ο πόλεμος της Ρωσίας με την Ουκρανία άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη προμηθεύεται φυσικό αέριο. Οι δασμοί του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προκάλεσαν τεράστιες αλλαγές στις πηγές πρώτων υλών.

Η ενίσχυση της ενεργειακής εφοδιαστικής αλυσίδας δεν θα μπορούσε να έρθει σε καλύτερη στιγμή: η παγκόσμια ζήτηση ενέργειας έχει γίνει αχόρταγη. Οι τεχνολογικές εταιρείες κατασκευάζουν ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης με ιλιγγιώδη ρυθμό. Αν ο κόσμος απεξαρτηθεί από την ενέργεια της Μέσης Ανατολής, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να βρεθούν σε πλεονεκτική θέση: το φυσικό αέριο παραμένει η μεγαλύτερη πηγή ηλεκτροπαραγωγής και η Αμερική διαθέτει τεράστια αποθέματα, με αυξανόμενες δυνατότητες εξαγωγών.

«Αυτό θα μπορούσε τελικά να αποδειχθεί θετικό - παρά την προσωρινή οικονομική αναστάτωση - αν μετά από όλα αυτά αποκατασταθεί η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, αν το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τα διυλισμένα προϊόντα ρέουν ελεύθερα και αν καταρρεύσει το καρτέλ», δήλωσε ο Τζο Μπρουσουέλας, επικεφαλής οικονομολόγος της RSM. «Αυτά είναι πράγματα που συνήθως τα βλέπεις μόνο 10-20 χρόνια αργότερα. Μέσα στην ομίχλη του πολέμου, όλα φαίνονται θολά».

Η αλλαγή έχει ήδη ξεκινήσει

Ορισμένες οικονομικές αλλαγές έχουν ήδη αρχίσει να παγιώνονται. Ο OPEC, ο βασικός ανταγωνιστής των ΗΠΑ στα ορυκτά καύσιμα, έχει αρχίσει να εμφανίζει ρωγμές. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το δεύτερο μεγαλύτερο πετρελαιοπαραγωγό μέλος του OPEC, ανακοίνωσαν ότι θα αποχωρήσουν από το καρτέλ, αποδυναμώνοντας την ικανότητά του να καθορίζει ποσοστώσεις παραγωγής που κρατούν ψηλά τις τιμές. «Η διαφοροποίηση της παραγωγής μακριά από τον OPEC και προς πιο αξιόπιστους προμηθευτές, ιδιαίτερα τις Ηνωμένες Πολιτείες, θα βελτιώσει την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια και θα βοηθήσει στη σταθεροποίηση των τιμών μακροπρόθεσμα», δήλωσε ο Ρομπ Θάμελ, ανώτερος διαχειριστής χαρτοφυλακίου στην Tortoise Capital.

Η μετάβαση στην ηλιακή ενέργεια βρίσκεται επίσης ήδη σε εξέλιξη σε πολλά μέρη του κόσμου λόγω του σοκ στις τιμές του πετρελαίου. Οι κινεζικές εξαγωγές ηλιακής τεχνολογίας, μπαταριών και ηλεκτρικών οχημάτων έφτασαν σε ιστορικά υψηλά τον Μάρτιο, σύμφωνα με την ενεργειακή δεξαμενή σκέψης Ember. «Το να υπάρχει μια οικονομία λιγότερο εξαρτημένη από έναν ή δύο τύπους ενέργειας θα ήταν πραγματικά θετικό», είπε ο Μέιφιλντ.

Δεν είναι όλες οι αλλαγές θετικές

Αυτά τα αισιόδοξα αποτελέσματα δεν είναι καθόλου βέβαια. Το νέο ιρανικό καθεστώς που μπορεί να προκύψει ίσως να είναι ακόμη πιο ριζοσπαστικοποιημένο και αποφασισμένο να βλάψει τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και τους συμμάχους τους. «Σκοτώσαμε όλους τους ηγέτες τους», είπε ο Χάτφιλντ. «Δεν νομίζω ότι θα γίνουμε κολλητοί φίλοι».

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το Ιράν δημιούργησε ένα πρότυπο οικονομικής πίεσης σε παγκόσμιο επίπεδο - και ακόμη κι αν τα Στενά του Ορμούζ χάσουν τη σημασία τους, το Ιράν και οι σύμμαχοί του θα μπορούσαν στο μέλλον να απειλήσουν άλλα περάσματα και αγωγούς, σημείωσε η Χέδερ Λονγκ, επικεφαλής οικονομολόγος της Navy Federal Credit Union. Η διάλυση του OPEC μπορεί να ακούγεται θετική. Όμως ο OPEC παρήγαγε περισσότερο πετρέλαιο τους τελευταίους μήνες και η κατάργηση του καρτέλ μειώνει την πιθανότητα συντονισμένης παγκόσμιας δράσης σε μια μελλοντική ενεργειακή κρίση.

Οι αλλαγές που θα προκύψουν από αυτή την αναμέτρηση με το Ιράν μπορεί να ευνοήσουν κάποιους περισσότερο από άλλους. Για παράδειγμα, η μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ιδιαίτερα στην Ασία και την Ευρώπη, θα μπορούσε να γίνει εις βάρος της Λεκάνης Permian στο Τέξας, η οποία επί δεκαετίες έδωσε στις Ηνωμένες Πολιτείες σημαντικό πλεονέκτημα χάρη στην επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου και της υδραυλικής ρωγμάτωσης (fracking). Αν η ζήτηση πετρελαίου μειωθεί μακροπρόθεσμα, οι τιμές ίσως πέσουν κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα, πλήττοντας τη βιομηχανία. «Τόσα πολλά εξαρτώνται από το τι είναι μόνιμο και τι προσωρινό», είπε ο Μπρουσουέλας.