Αλβανία: Στο μικροσκόπιο μεγάλο τουριστικό project με «άρωμα» Κούσνερ

Μέσα σε ένα κλίμα σφοδρών πολιτικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών συγκρούσεων βρίσκεται ένα από τα πιο μεγαλόπνοα τουριστικά σχέδια που έχουν παρουσιαστεί πρόσφατα στην περιοχή των Βαλκανίων, και συγκεκριμένα στην Αλβανία.

Στο επίκεντρο της διαμάχης είναι η Σβέρνιτσα (Zvernec) στην Αυλώνα, καθώς και το νησί Σαζάν, μια παλιά στρατιωτική βάση στην είσοδο του κόλπου της Αυλώνας, η οποία ήταν σχεδόν απροσπέλαστη για πολλές δεκαετίες. Το πρόσωπο που προσδίδει διεθνές ενδιαφέρον στην υπόθεση είναι ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ και σύζυγος της Ιβάνκα Τραμπ, ο οποίος επιδιώκει να επενδύσει στην αλβανική Ριβιέρα μέσω επενδυτικών σχημάτων που συνδέονται με την Affinity Partners.

Σύμφωνα με το Reuters, η κατάσταση περιπλέχθηκε ακόμα περισσότερο μετά τα βίαια επεισόδια που ξέσπασαν στη Σβέρνιτσα, κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας κατοίκων και ακτιβιστών ενάντια στην επένδυση. Σύμφωνα με πληροφορίες από τοπικά μέσα ενημέρωσης και διπλωματικές πηγές, μεταξύ των τραυματιών συγκαταλέγεται και ένας Έλληνας υπήκοος, γεγονός που προκάλεσε την άμεση αντίδραση της Αθήνας.

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών εξέφρασε την έντονη ανησυχία του για τα γεγονότα, υπογραμμίζοντας ότι η ελληνική πρεσβεία στα Τίρανα παρενέβη για να προσφέρει προξενική και ιατρική υποστήριξη στον τραυματία, ζητώντας παράλληλα τη διεξοδική διερεύνηση του συμβάντος.

Το project των 1,4 δισ. ευρώ στο Σαζάν

Η πιο ξεκάθαρα αποτυπωμένη πλευρά του σχεδιασμού αφορά το νησί Σαζάν. Όπως μεταδίδει το Reuters, η κυβέρνηση της Αλβανίας παραχώρησε το καθεστώς του «στρατηγικού επενδυτή» σε εταιρεία που σχετίζεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ, με σκοπό τη δημιουργία ενός υπερπολυτελούς τουριστικού θερέτρου.

Η σχετική απόφαση της Επιτροπής Στρατηγικών Επενδύσεων, υπό την προεδρία του πρωθυπουργού Έντι Ράμα, αφορά μια έκταση 45 εκταρίων, με το ύψος της επένδυσης να υπολογίζεται στα 1,4 δισ. ευρώ. Από την πλευρά της, η αλβανική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι το έργο εναρμονίζεται πλήρως με τη νομοθεσία περί στρατηγικών επενδύσεων και αναμένεται να δημιουργήσει περίπου 1.000 θέσεις εργασίας κατά τη φάση της κατασκευής και της λειτουργίας του.

Το Σαζάν διαθέτει ξεχωριστή ιστορική και γεωπολιτική σημασία, καθώς βρίσκεται ανάμεσα στο Ιόνιο και την Αδριατική, σε κομβικό σημείο απέναντι από την Ιταλία. Για πολλά χρόνια λειτουργούσε ως στρατιωτικό οχυρό, και μέχρι σήμερα φιλοξενεί εγκαταλελειμμένες υποδομές, καταφύγια, στοές και απομεινάρια από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου.

Διεθνή Μέσα περιγράφουν το Σαζάν ως ένα από τα τελευταία μεγάλα και παρθένα νησιά στη Μεσόγειο. Αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό, η αίσθηση δηλαδή ενός ανέγγιχτου προορισμού που δεν έχει αλλοιωθεί από τον μαζικό τουρισμό, καθιστά το έργο ιδιαίτερα ελκυστικό για τους επενδυτές, αλλά ταυτόχρονα άκρως ανησυχητικό για τις περιβαλλοντικές οργανώσεις.

Η Σβέρνιτσα και το δεύτερο μέτωπο

Πέρα από το Σαζάν, το όνομα του Κούσνερ εμπλέκεται διεθνώς και με επενδυτικά σχέδια στη Σβέρνιτσα, στην περιοχή της λιμνοθάλασσας Νάρτα, η οποία αποτελεί ένα από τα πιο ευαίσθητα οικοσυστήματα της αλβανικής ακτογραμμής.

Το Reporter.al, η αγγλόφωνη έκδοση του δικτύου BIRN στην Αλβανία, μετέδωσε ότι η εταιρεία Zvernec South Adriatic Development εξασφάλισε μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα άδειες για τουριστική ανάπτυξη στην περιοχή. Κατά την ίδια πηγή, η εν λόγω εταιρεία συνδέεται, μέσω δαιδαλωδών εταιρικών σχημάτων, με το ευρύτερο project του Σαζάν και με επενδυτικά κεφάλαια από το Κατάρ, χωρίς ωστόσο να υπάρχει πλήρης διαφάνεια ως προς τους τελικούς πραγματικούς δικαιούχους.

Το στοιχείο αυτό κρίνεται ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς η εταιρεία που βρίσκεται πίσω από το έργο στη Σβέρνιτσα ισχυρίζεται ότι η επένδυση μπορεί να αγγίξει ή και να ξεπεράσει τα 4 δισ. ευρώ, προσφέροντας 10.000 θέσεις εργασίας. Εντούτοις, οι αριθμοί αυτοί προέρχονται αποκλειστικά από την ίδια την εταιρεία και δεν έχουν επιβεβαιωθεί από κάποιον ανεξάρτητο διεθνή οργανισμό ή επίσημη μελέτη.

Σε ανακοίνωσή της, την οποία αναπαρήγαγε το BalkanWeb, η Zvernec South Adriatic Development υποστήριξε ότι η έκταση όπου θα υλοποιηθεί το έργο είναι ιδιωτική, έχει αγοραστεί νόμιμα και όλες οι διαδικασίες κινούνται εντός του πλαισίου της αλβανικής νομοθεσίας. Παράλληλα, η εταιρεία δήλωσε ότι οι περιβαλλοντικές μελέτες πραγματοποιούνται από ξένους εμπειρογνώμονες και θα δοθούν στη δημοσιότητα μόλις ολοκληρωθούν.

Από την άλλη πλευρά, κάτοικοι και ακτιβιστές καταγγέλλουν σοβαρή έλλειψη διαφάνειας, εκφράζουν φόβους για αποκλεισμό της πρόσβασης προς την ακτή και ανησυχούν για την τύχη των περιουσιών τους.

Τα επεισόδια και η παρέμβαση της Αθήνας

Η ένταση έφτασε στο κατακόρυφο με τα επεισόδια στη Σβέρνιτσα, κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας πολιτών και ακτιβιστών. Σύμφωνα με αλβανικά Μέσα, η κινητοποίηση κατέληξε σε βίαιες συμπλοκές με υπαλλήλους ιδιωτικής εταιρείας security που είχαν αναλάβει τη φύλαξη της περιοχής.

Το ζήτημα προσέλαβε και διπλωματικές διαστάσεις λόγω του τραυματισμού του Έλληνα πολίτη. Οι αλβανικές αρχές ανακοίνωσαν στη συνέχεια τη σύλληψη ενός υπαλλήλου της εταιρείας security, ο οποίος κατηγορείται για την άσκηση βίας κατά διαδηλωτή, ενώ δύο ακόμη συνάδελφοί του τελούν υπό δικαστική έρευνα. Ταυτόχρονα, ξεκίνησε πειθαρχικός έλεγχος για τη στάση των αρμόδιων αστυνομικών δυνάμεων.

Η Αθήνα ξεκαθάρισε ότι επιθυμεί την πλήρη διαλεύκανση της υπόθεσης και τον καταλογισμό των ευθυνών, συνδέοντας εμμέσως το περιστατικό με την ευρωπαϊκή προοπτική της Αλβανίας, μιας και ο σεβασμός του κράτους δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ιδιοκτησίας αποτελούν θεμελιώδη κριτήρια για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το περιβαλλοντικό μέτωπο

Το ισχυρότερο επιχείρημα όσων εναντιώνονται στα σχέδια αφορά τις επιπτώσεις στο περιβάλλον. Η τοποθεσία Pishe Poro-Narte, που ανήκει στο ευρύτερο οικοσύστημα Vjose-Narte, συγκαταλέγεται στις πιο σημαντικές προστατευόμενες παράκτιες ζώνες της γειτονικής χώρας.

Βάσει των στοιχείων της BirdLife International, η περιοχή αποτελεί καταφύγιο για περισσότερα από 200 είδη πτηνών και πάνω από 70 απειλούμενα είδη, ενώ βρίσκεται πάνω στον «Adriatic Flyway», έναν από τους πιο κρίσιμους μεταναστευτικούς διαδρόμους της Ευρώπης.

Οικολογικές οργανώσεις καταγγέλλουν ότι βαριά μηχανήματα εισήλθαν σε προστατευόμενες εκτάσεις χωρίς να έχουν δημοσιοποιηθεί οι απαραίτητες άδειες, χωρίς δημόσια διαβούλευση και χωρίς ενημέρωση για το ακριβές αντικείμενο των εργασιών. Η PPNEA, οργάνωση για την προστασία του περιβάλλοντος στην Αλβανία, ζήτησε το άμεσο πάγωμα των έργων, την εμφάνιση όλων των αδειών και των περιβαλλοντικών μελετών, καθώς και την παρέμβαση των αρμόδιων αρχών.

Τον Ιανουάριο, πάνω από 40 περιβαλλοντικές οργανώσεις από 28 χώρες κάλεσαν με κοινή τους επιστολή την αλβανική κυβέρνηση να παγώσει κάθε απόφαση για το Σαζάν, εκφράζοντας βαθιά ανησυχία για το θαλάσσιο οικοσύστημα και τα προστατευόμενα είδη, όπως η μεσογειακή φώκια.

Ο νόμος που άνοιξε τον δρόμο

Η κόντρα αυτή δεν περιστρέφεται γύρω από ένα μεμονωμένο έργο, αλλά αγγίζει ένα ολόκληρο αναπτυξιακό μοντέλο. Περιβαλλοντικοί φορείς και διεθνή δίκτυα τονίζουν ότι η Αλβανία προχώρησε σε νομοθετικές τροποποιήσεις που επιτρέπουν την ανέγερση πολυτελών τουριστικών συγκροτημάτων ακόμη και εντός προστατευόμενων περιοχών, εφόσον αυτά χαρακτηρίζονται ως στρατηγικές επενδύσεις ή ξενοδοχεία πέντε αστέρων.

Η κυβέρνηση του Έντι Ράμα προτάσσει το επιχείρημα της οικονομικής ενίσχυσης, της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας και της μετατροπής της χώρας σε έναν premium τουριστικό προορισμό. Τα τελευταία χρόνια, η Αλβανία καταγράφει αξιοσημείωτη τουριστική άνοδο και προσπαθεί να προσελκύσει επενδύσεις που θα την τοποθετήσουν στον χάρτη των ακριβών προορισμών της Μεσογείου.

Από την άλλη, οι επικριτές κάνουν λόγο για έναν ορατό κίνδυνο σταδιακής ιδιωτικοποίησης ευαίσθητων φυσικών τοπίων, μέσα από αδιαφανείς διαδικασίες και αμφιλεγόμενες αδειοδοτήσεις, που ασκούν πίεση στις τοπικές κοινωνίες οι οποίες φοβούνται ότι θα χάσουν τη γη όπου ζουν και εργάζονται για γενιές.