Γιατί ο Λίβανος απειλεί την επιθυμία του Τραμπ να βρει διέξοδο από τον πόλεμο με το Ιράν

Η Δευτέρα ήταν ακόμα μια δύσκολη ημέρα, από τις πολλές που έχει βιώσει ο Ντόναλντ Τραμπ από τότε που θεώρησε ότι ένας πόλεμος με το Ιράν θα ήταν εύκολη υπόθεση και θα απαιτούνταν ελάχιστος χρόνος ώστε η Τεχεράνη να αναγκαστεί να αποδεχθεί τις επιθυμίες του.

Η διπλωματική προσπάθεια του προέδρου των ΗΠΑ να βρει διέξοδο φάνηκε ξαφνικά να κλονίζεται. Αιτία, αυτή τη φορά, ήταν η ισραηλινή απειλή να πλήξει τη Χεζμπολάχ στα νότια προάστια της Βηρυτού και οι πυραυλικές επιθέσεις πολιτοφυλακών κατά του Ισραήλ.

Η ξαφνική κλιμάκωση προκάλεσε μια έκρηξη αντιδράσεων από τον Τραμπ, η οποία πρόδιδε την απογοήτευσή του για μια σύγκρουση που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο και πλέον έχει φτάσει στον Ιούνιο, διαψεύδοντας τις ελπίδες του για μια γρήγορη και ξεκάθαρη νίκη. Και παράλληλα, οδηγώντας τα ποσοστά αποδοχής του εντός των ΗΠΑ σε ιστορικά χαμηλά.

«Πραγματικά δεν με νοιάζει. Δεν θα μπορούσε να με νοιάζει λιγότερο», δήλωσε ο Τραμπ στο CNBC όταν ρωτήθηκε για τον ισχυρισμό του Ιράν ότι ανέστειλε τις συνομιλίες με τις ΗΠΑ εξαιτίας όσων θεωρούσε ισραηλινές παραβιάσεις της εκεχειρίας στον Λίβανο. «Οι συνομιλίες έχουν γίνει πολύ βαρετές», πρόσθεσε.

Η έντονη αντιπαράθεση με τον Νετανιάχου

Παρ’ όλα αυτά, ο Τραμπ ξεκίνησε επείγουσες διπλωματικές πρωτοβουλίες, επικοινωνώντας τηλεφωνικά με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, σε μια συνομιλία που εξελίχθηκε σε έντονη αντιπαράθεση, με τον Αμερικανό πρόεδρο να χρησιμοποιεί υβριστικές εκφράσεις για να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του σχετικά με την επίθεση στον Λίβανο.

Οπως γράφει το CNN, ο Τραμπ μίλησε επίσης με τη Χεζμπολάχ μέσω, όπως είπε, «υψηλόβαθμων» εκπροσώπων. Στη συνέχεια ανακοίνωσε μέσω του Truth Social ότι και οι δύο πλευρές συμφώνησαν να σταματήσουν τα πυρά και ότι οι συνομιλίες με το Ιράν συνεχίζονταν με «ταχύτατο ρυθμό».

Η πρεσβεία του Λιβάνου στην Ουάσινγκτον υποστήριξε αργότερα ότι η Χεζμπολάχ επιβεβαίωσε πως θα απέχει από επιθέσεις κατά του Ισραήλ, με αντάλλαγμα το Ισραήλ να σταματήσει τα πλήγματα στη Βηρυτό. Το δε Ισραήλ, ανέφερε σε ανακοίνωσή του ότι θα συνεχίσει τις επιχειρήσεις στον νότιο Λίβανο, αλλά ουσιαστικά γνωστοποίησε ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν θα πλήξει τη Βηρυτό.

Σχέσεις ισχύος αλλά και «προσωρινές λύσεις»

Η παρέμβαση του Τραμπ ίσως διατήρησε ζωντανή την προσπάθειά του για συμφωνία με το Ιράν — και μαζί της τις ελπίδες ότι το Στενό του Ορμούζ θα ανοίξει ξανά, περιορίζοντας τις ολοένα και πιο σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.

Το δράμα της Δευτέρας ίσως έδειξε επίσης στο Ιράν ότι ο Τραμπ εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να συγκρατεί τον Νετανιάχου — παράγοντας που μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμος για την επιβίωση οποιασδήποτε αμερικανοϊρανικής συμφωνίας στην οποία το Ισραήλ ενδέχεται να αντιτίθεται.

Ο Αλί Φατολάχ-Νετζάντ, ιδρυτής και διευθυντής του Κέντρου για τη Μέση Ανατολή και την Παγκόσμια Τάξη, δήλωσε στο CNN International ότι η τηλεφωνική επικοινωνία «δείχνει το είδος των σχέσεων ισχύος που υπάρχουν μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ».

Ο Τραμπ εξήγησε στο ABC ότι «υπήρξε ένα μικρό πρόβλημα σήμερα, αλλά το διόρθωσα πολύ γρήγορα, όπως πιθανότατα παρατηρήσατε».

Ωστόσο, η ιστορία και οι σκληρές πραγματικότητες της πολιτικής στη Μέση Ανατολή υποδηλώνουν ότι η διπλωματική αυτή πυροσβεστική παρέμβαση μπορεί να αποτελεί μόνο μια προσωρινή λύση. Τα συγκρουόμενα περιφερειακά συμφέροντα δυνάμεων όπως το Ισραήλ και το Ιράν είναι πιθανό να επανεμφανιστούν, όπως και η δυσπιστία που έχει καταστρέψει πολύ πιο φιλόδοξες αμερικανικές ειρηνευτικές πρωτοβουλίες από αυτές του Τραμπ. Αυτοί οι δυσεπίλυτοι παράγοντες απειλούν τις ελπίδες του προέδρου να βρει μια ικανοποιητική διέξοδο.

Γιατί ο Λίβανος αποτελεί απειλή για τις συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν;

Η χώρα, μια στενή λωρίδα γης στην ανατολική ακτή της Μεσογείου, βρίσκεται περίπου 1.600 χιλιόμετρα βορειοδυτικά των Στενών του Ορμούζ, της κρίσιμης αρτηρίας της παγκόσμιας οικονομίας υδρογονανθράκων που το Ιράν ουσιαστικά έκλεισε όταν ξεκίνησε ο πόλεμος.

Η κυβέρνηση Τραμπ επιμένει ότι οι εντάσεις στον Λίβανο είναι ξεχωριστές από την αντιπαράθεση με το Ιράν και δεν θα πρέπει να επηρεάζουν την πρόοδο των συνομιλιών για τα πυρηνικά και τα πυραυλικά ζητήματα.

Το Ιράν, όμως, δεν το βλέπει έτσι.

Ο Λίβανος βρίσκεται βόρεια του Ισραήλ και για χρόνια αποτελεί προωθημένη βάση επιχειρήσεων για ιρανικές οργανώσεις-συμμάχους που απειλούν το εβραϊκό κράτος. Η Τεχεράνη επιθυμεί να διατηρήσει τη Χεζμπολάχ ως βιώσιμη δύναμη, έπειτα από δεκαετίες οικονομικής και στρατιωτικής υποστήριξης από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης.

Παρότι έχει αποδυναμωθεί από τις συνεχείς ισραηλινές επιθέσεις τα τελευταία χρόνια, η Χεζμπολάχ παραμένει κρίσιμος κόμβος για τις ευρύτερες περιφερειακές φιλοδοξίες της Τεχεράνης και για κάθε ελπίδα των Φρουρών της Επανάστασης να ανακτήσουν τη δυνατότητα απειλής κατά του Ισραήλ μετά τον πόλεμο.

Το Ιράν, σε αντίθεση με την Ουάσινγκτον, δεν διαχωρίζει τα αμερικανικά από τα ισραηλινά συμφέροντα — κάτι που ίσως δεν προκαλεί έκπληξη, δεδομένου του κοινού βομβαρδισμού που ξεκίνησε τον τρέχοντα πόλεμο και οδήγησε στον θάνατο του πρώην ανώτατου ηγέτη του, Αλί Χαμενεΐ.

«Το Ιράν θέλει απεγνωσμένα να διατηρήσει ό,τι έχτισε στον Λίβανο τα τελευταία σαράντα πέντε χρόνια», εξηγεί ο περιφερειακός αναλυτής, Ρόνι Σατάχ.

Δεν αλλάζουν οι διαχρονικές στρατηγικές εκτιμήσεις του Ισραήλ

Παρότι ο Τραμπ ενδέχεται να απέτρεψε μια ισραηλινή κλιμάκωση στον Λίβανο τη Δευτέρα, είναι απίθανο να έχει αλλάξει τις διαχρονικές στρατηγικές εκτιμήσεις του Ισραήλ.

Το Ισραήλ θεωρεί τη Χεζμπολάχ τρομοκρατική οργάνωση, απειλή για την ασφάλειά του και απαιτεί τον πλήρη αφοπλισμό της. Ωστόσο, πολλοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι η αδύναμη λιβανική κυβέρνηση δεν διαθέτει την ισχύ να ικανοποιήσει αυτές τις απαιτήσεις.

Στο μεταξύ, το Ισραήλ πιθανότατα θα συνεχίσει να επιδιώκει τον περιορισμό της ισχύος της Χεζμπολάχ. Αυτό σημαίνει ότι η σύγκρουση στον Λίβανο θα παραμένει μια διαρκής απειλή, ικανή να εκτροχιάσει τη διαπραγματευτική διαδικασία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Ο Τραμπ απλώς διέσωσε το αδιέξοδο

Ο Λίβανος δεν είναι η μόνη απειλή για αυτή τη διπλωματική προσπάθεια.

Η αδιαλλαξία του Ιράν υπονόμευσε περαιτέρω την αξιοπιστία του Τραμπ στο εσωτερικό και τους ισχυρισμούς του σχετικά με τον πόλεμο, όπως η ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι «το Ιράν πραγματικά θέλει να κάνει συμφωνία».

Η στάση της Τεχεράνης φαίνεται να υποδηλώνει ότι πιστεύει πως μπορεί να πιέσει τον Αμερικανό πρόεδρο και ότι εκείνος είναι που επιθυμεί περισσότερο μια συμφωνία — ιδιαίτερα μετά την επιστροφή, το Σαββατοκύριακο, ενός προτεινόμενου πλαισίου συμφωνίας με τροποποιήσεις σχετικά με τις πυρηνικές δεσμεύσεις του Ιράν και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Η ελπίδα για πρόοδο δεν έχει χαθεί, επειδή τόσο το Ιράν όσο και οι ΗΠΑ έχουν συμφέρον να τερματίσουν επίσημα τις εχθροπραξίες. Ο Τραμπ έχει υποστεί πολιτικό κόστος λόγω των υψηλών τιμών καυσίμων, ενώ το Ιράν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις θαλάσσιες εισαγωγές του και ο αμερικανικός αποκλεισμός των πλοίων και των λιμανιών του το πλήττει σοβαρά.

Ωστόσο, το αδιέξοδο παραμένει.

Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να επιμένουν ότι το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Η Τεχεράνη από την πλευρά της, επιμένει στο δικαίωμά της στο ουράνιο. Παρότι οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί ίσως κατέστρεψαν πυρηνικές εγκαταστάσεις, τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εξακολουθούν να βρίσκονται στη χώρα.

Η εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν τηρείται τυπικά, αλλά δοκιμάζεται και από τις δύο πλευρές. Αμερικανικές δυνάμεις επιτέθηκαν σε ιρανικά ραντάρ και μη επανδρωμένα αεροσκάφη το Σαββατοκύριακο, ενώ οι ιρανικές δυνάμεις ισχυρίστηκαν ότι έπληξαν αμερικανική αεροπορική βάση.

Η κατάσταση είναι ήδη αρκετά εύθραυστη από μόνη της, χωρίς τον πρόσθετο κίνδυνο ενός απομακρυσμένου μετώπου στον πόλεμο δι’ αντιπροσώπων μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ να την αποσταθεροποιεί ακόμη περισσότερο.

Ο Τραμπ ίσως περιόρισε τις ζημιές τη Δευτέρα. Όμως πήρε ακόμη ένα μάθημα ότι οι προεδρικές πρωτοβουλίες στη Μέση Ανατολή είναι εύκολο να ξεκινήσουν, αλλά σχεδόν αδύνατο να εγκαταλειφθούν.