Νέα τάξη πραγμάτων στη Μέση Ανατολή: Πώς το Ιράν αναδιαμορφώνει την περιοχή με τους δικούς του όρους

Το Ιράν εκτόξευσε καταιγισμούς πυραύλων κατά του Ισραήλ για πρώτη φορά εδώ και δύο μήνες, στις 7 Ιουνίου. Η αρχική αφορμή ήταν ένα ισραηλινό πλήγμα εναντίον στόχου της Χεζμπολάχ στη Βηρυτό νωρίτερα την ίδια ημέρα, μια επίθεση την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ είχε μόλις πρόσφατα ζητήσει από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, Μπενιαμίν Νετανιάχου, να αποφύγει να πραγματοποιήσει.

Ο ισραηλινός στρατός στη συνέχεια εξαπέλυσε ανταποδοτικά πλήγματα σε στόχους στο δυτικό και κεντρικό Ιράν, αψηφώντας και πάλι τις εκκλήσεις του Τραμπ για αυτοσυγκράτηση. Το Ιράν απάντησε με νέες επιθέσεις, προτού ο ιρανικός στρατός ανακοινώσει ότι τερματίζει τις επιθέσεις του. Σε ανακοίνωσή του, το Ιράν προειδοποίησε ότι θα προχωρήσει σε «πιο αυστηρή» απάντηση εάν συνεχιστούν οι ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο.

Αυτό που τράβηξε την προσοχή του The Conversation σε αυτόν τον νέο γύρο συγκρούσεων είναι το γεωπολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνει χώρα. Το Ιράν προσπαθεί να εγκαθιδρύσει μια νέα περιφερειακή τάξη, βασισμένη σε νέους κανόνες. Και μπορεί να τα καταφέρει.

Το Ιράν βάζει όρους

Το πρώτο αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό αυτής της τάξης είναι ότι το Ιράν υπαγορεύει στο Ισραήλ και στις ΗΠΑ τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν. Το Ιράν ξεκίνησε αυτόν τον νέο γύρο συγκρούσεων όχι λόγω επίθεσης σε ιρανικό έδαφος, αλλά ως προσπάθεια να καθορίσει τις ισραηλινές στρατιωτικές ενέργειες στον Λίβανο. Πριν από έξι μήνες, το Ισραήλ μπορούσε να ενεργεί κατά βούληση στον Λίβανο χωρίς ιρανική παρέμβαση. Τώρα, χάρη στον πόλεμο του Τραμπ και του Νετανιάχου, η Τεχεράνη αισθάνεται αρκετά ενισχυμένη ώστε να επιχειρεί να θέσει όρια στις ισραηλινές ενέργειες στα ίδια τα σύνορα του Ισραήλ.

Έχουμε δει, πιο έμμεσα, την ίδια αρχή να εφαρμόζεται και στα Στενά του Ορμούζ τον τελευταίο περίπου μήνα. Το Ιράν εγκαθίδρυσε έλεγχο πάνω σε αυτή τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια δίοδο λίγο μετά την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου. Και δεν έχει καμία πρόθεση να τον εγκαταλείψει. Αυτό, επίσης, αποτελεί μέρος της νέας περιφερειακής τάξης του Ιράν. Λέει στους αντιπάλους του: κάντε ό,τι λέμε, αλλιώς θα σφίξουμε ακόμη περισσότερο τον κλοιό γύρω από την παγκόσμια οικονομία. Προς το παρόν τουλάχιστον, οι ενέργειες των ΗΠΑ δείχνουν ότι η Ουάσιγκτον προτιμά να αποδεχθεί τη συνέχιση αυτής της πραγματικότητας παρά να πολεμήσει για να την αλλάξει.

Τα πολλά «χαρτιά» της Τεχεράνης

Ένα δεύτερο στοιχείο της νέας περιφερειακής τάξης είναι οι αυξανόμενοι τρόποι με τους οποίους το Ιράν μπορεί να προκαλεί πόνο στους εχθρούς του, ώστε να επιβάλλει την αποδοχή αυτής της νέας πραγματικότητας. Το Ιράν έχει αποδείξει ότι μπορεί να ρίχνει πυραύλους στο Ισραήλ, να πλήττει υποδομές σε χώρες του Κόλπου, να σκοτώνει Αμερικανούς στρατιώτες και να στραγγαλίζει την παγκόσμια οικονομία πετρελαίου, χωρίς να αντιμετωπίζει ρεαλιστική προοπτική αλλαγής καθεστώτος.

Το Ιράν εξακολουθεί να έχει πολλά «χαρτιά» στα χέρια του. Αυτά περιλαμβάνουν την επέκταση του εύρους των ενεργειακών και μονάδων αφαλάτωσης που μπορεί να πλήξει στον Κόλπο, καθώς και την ενεργοποίηση των Χούθι ώστε να μπλοκάρουν την ενεργειακή κυκλοφορία στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι Χούθι έχουν ανακοινώσει απαγόρευση της ισραηλινής ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα μετά την τελευταία κλιμάκωση. Οι ΗΠΑ έχουν επανειλημμένα απειλήσει να πλήξουν τις ιρανικές πολιτικές υποδομές, να εισβάλουν στο τερματικό εξαγωγών του νησιού Χαργκ ή να συνοδεύσουν πλοία μέσα από το Ορμούζ. Ωστόσο, έχουν υποχωρήσει από όλα αυτά, φοβούμενες τις συνέπειες.

Τεταμένες σχέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ

Το τρίτο χαρακτηριστικό της νέας περιφερειακής τάξης είναι ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ δεν πορεύονται πλέον απόλυτα ευθυγραμμισμένα. Ο Τραμπ απάντησε στην ιρανική επίθεση κατά του Ισραήλ δίνοντας έμφαση στο ότι προτεραιότητά του ήταν να σταματήσει τα ισραηλινά αντίποινα. «Θα καλέσω τώρα τον Μπίμπι και θα του πω να μην ανταποδώσει», είπε μετά τις αρχικές ιρανικές επιθέσεις.

Ο Νετανιάχου έχει καταφέρει να οδηγήσει το Ισραήλ σε μια θέση όπου ένας Ρεπουμπλικανός πρόεδρος του λέει να μην απαντήσει σε ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις που στοχεύουν Ισραηλινούς αμάχους. Αυτή η κατάσταση θα ήταν σχεδόν αδιανόητη πριν από έξι μήνες. Ο διαχωρισμός του Ισραήλ από τις ΗΠΑ αποτελεί διαχρονικό όνειρο της Τεχεράνης. Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει ένδειξη ότι ο Τραμπ απειλεί να στερήσει τα συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας από το Ισραήλ λόγω της επανέναρξης των εχθροπραξιών. Όμως, ακόμη και με τη διατήρηση της αμερικανικής αμυντικής βοήθειας, θα είναι πολύ δύσκολο για το Ισραήλ να συνεχίσει μια παρατεταμένη σύγκρουση με το Ιράν.

Η καταδίωξη εκτοξευτών πυραύλων θα αποτελούσε από μόνη της πρόκληση, καθώς η ισραηλινή αεροπορική ισχύς θα ήταν πολύ πιο περιορισμένη χωρίς αμερικανική βοήθεια για την προσβολή στόχων. Αν το βόρειο μέτωπο με τη Χεζμπολάχ παραμείνει ενεργό, οι πόροι του ισραηλινού στρατού θα επιβαρυνθούν ακόμη περισσότερο. Και για πόσο καιρό οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να καταναλώνουν τα αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων τους για να υπερασπίζονται το Ισραήλ από έναν πόλεμο που, όπως είπε ο γνωστός απρόβλεπτος πρόεδρός τους, δεν έπρεπε καν να ξεκινήσει; Βραχυπρόθεσμα, ίσως για λίγο ακόμη. Μακροπρόθεσμα όμως, δεν είναι βιώσιμο για τις ΗΠΑ να διαθέτουν σημαντικό μέρος της αντιπυραυλικής τους άμυνας για την προστασία του Ισραήλ.

Το τέταρτο και τελευταίο χαρακτηριστικό της νέας περιφερειακής τάξης είναι ότι η ειρήνη φαίνεται αδύνατη να φανταστεί κανείς. Ο Νετανιάχου δεν μπορεί να αποδεχθεί ένα ιρανικό βέτο στις ισραηλινές ενέργειες στον Λίβανο, ούτε να απορροφήσει τις επιπτώσεις για την αποτρεπτική ισχύ του Ισραήλ αν αφήσει επιθέσεις από το Ιράν αναπάντητες. Ο Τραμπ δεν μπορεί να πετύχει τη συμφωνία ειρήνης με το Ιράν ενώ το Ισραήλ βομβαρδίζει τον Λίβανο. Και το Ιράν έχει το κίνητρο να πιέζει ακόμη περισσότερο, προκαλώντας μεγαλύτερο κόστος στους αντιπάλους του, επειδή στη νέα περιφερειακή τάξη μπορεί να το κάνει χωρίς ιδιαίτερες συνέπειες.

Αυτό είναι το αποτέλεσμα ενός καταστροφικού πολέμου επιλογής, που θα καταγραφεί ως ένας από τους πιο κακοσχεδιασμένους στην αμερικανική ιστορία.