Γιατί ο οργισμένος Τραμπ επιστρέφει στη «διπλωματία των βομβών»; Το ρίσκο με το Ιράν και το αδιέξοδο

Η κυβέρνηση Τραμπ προσπαθεί ξανά να αποδείξει ένα κεντρικό της σκεπτικό, το οποίο όμως ο μέχρι τώρα πόλεμος δείχνει να καταρρίπτει: ότι τα σκληρά πλήγματα από μια σαφώς ανώτερη αμερικανική στρατιωτική ισχύ θα αναγκάσουν τελικά το Ιράν να υποχωρήσει.

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ διέταξε νέα πλήγματα κατά πολλαπλών ιρανικών στόχων την Τετάρτη, λίγες ώρες αφότου κατηγόρησε την Ισλαμική Δημοκρατία ότι «μας εμπαίζει» καθυστερώντας την επίτευξη συμφωνίας. «Συνεχίζουν να μας πιάνουν κορόιδα», δήλωσε χαρακτηριστικά. Από την πλευρά του, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ εξήγησε ότι η Ουάσιγκτον στέλνει ένα «σαφές μήνυμα» στην ηγεσία του Ιράν, ελπίζοντας να ενισχύσει τη διπλωματική της θέση. «Αν χρειαστεί να διαπραγματευτούμε με βόμβες, θα διαπραγματευτούμε με βόμβες», διεμήνυσε.

Η πλήρης λίστα των στόχων και το ακριβές μέγεθος των ζημιών από τις νέες αεροπορικές επιδρομές δεν έγιναν αμέσως γνωστά. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) ανέφερε σε ανακοίνωσή της ότι οι αμερικανικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν πυρομαχικά ακριβείας εναντίον ιρανικών στρατιωτικών υποδομών επιτήρησης, συστημάτων επικοινωνίας και μέσων αεράμυνας.

Οι αναλυτές θα αξιολογήσουν τις επόμενες ημέρες εάν οι επιθέσεις αυτές -ορισμένες εκ των οποίων σημειώθηκαν στο νότιο Ιράν με προφανή στόχο να χαλαρώσει ο έλεγχος της Τεχεράνης στο Στενό του Ορμούζ- θα περιορίσουν τις επιλογές του Ιράν και θα μετατοπίσουν τη διαπραγματευτική του στάση.

Μερικές φορές στον πόλεμο, οι στρατηγικές προσαρμογές και τα πλήγματα που αποκτούν κρίσιμη μάζα μπορούν να ανατρέψουν τα δεδομένα. Ωστόσο, ο κίνδυνος είναι αυτή η νέα επίθεση απλώς να παρατείνει ένα μοτίβο που έχει εγκλωβίσει τον Τραμπ: την ώρα που οι αμερικανικές δυνάμεις καταγράφουν επανειλημμένα τακτικές νίκες, οι στρατιωτικές επιλογές αδυνατούν μέχρι στιγμής να εξασφαλίσουν έναν συνολικό στρατηγικό θρίαμβο, όπως γράφει το CNN.

Τα δεδομένα των τελευταίων τριών μηνών δείχνουν ότι η Ουάσιγκτον καταφέρνει μόνο να πεισμώσει περισσότερο την ιρανική ηγεσία όταν εντείνει τη στρατιωτική πίεση, ενισχύοντας την πεποίθηση της Τεχεράνης ότι ο Τραμπ δεν είναι αξιόπιστος για μια μελλοντική συμφωνία.

«Καμία βιώσιμη συμφωνία δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω απειλών, εκφοβισμού ή χρήσης βίας», δήλωσε την Τετάρτη ο πρεσβευτής του Ιράν στα Ηνωμένα Έθνη, Αμίρ Σαΐντ Ιραβανί, σύμφωνα με το επίσημο ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA.

Με άλλα λόγια, το Ιράν θέλει να καταστήσει σαφές διεθνώς ότι δεν πρόκειται να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων υπό το βάρος των βομβαρδισμών.

Τι αποκαλύπτει για τον Τραμπ το νέο κύμα αμερικανικών επιθέσεων

Οι νέες αμερικανικές επιδρομές υπογραμμίζουν τρεις παράγοντες που τροφοδοτούν τη σύγκρουση. Πρώτον, ο Τραμπ εμφανίζεται όλο και πιο εκνευρισμένος δημόσια επειδή η Τεχεράνη αρνείται να υποκύψει στους όρους του για το άνοιγμα των Στενών και τον τερματισμό του πυρηνικού της προγράμματος. Δεύτερον, η νέα στρατιωτική δράση ενισχύει την αίσθηση ότι ο Τραμπ πιστεύει πως μόνο η μετωπική σύγκρουση μπορεί να αναγκάσει έναν αντίπαλο να κλείσει μια συμφωνία. Παράλληλα, αναδεικνύεται η τάση του Αμερικανού προέδρου να ρισκάρει την ανατίναξη των συνομιλιών σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη στιγμή, επιλέγοντας τη χρήση βίας.

Το νέο κύμα πληγμάτων σημειώθηκε αμέσως μετά την επίσκεψη αντιπροσωπείας Καταριανών διαπραγματευτών στο Ιράν το πρωί της Τετάρτης, με σκοπό να συναντηθούν με Ιρανούς αξιωματούχους και να γεφυρώσουν τις τελευταίες διαφορές για ένα μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ παρακάμπτει την εν εξελίξει διπλωματία. Το έχει πράξει τουλάχιστον δύο φορές στο παρελθόν: πριν από τους βομβαρδισμούς μεγάλου βεληνεκούς κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν πέρυσι, και ξανά στα τέλη Φεβρουαρίου, όταν έχασε την υπομονή του με την επίπονη ειρηνευτική διαδικασία της Γενεύης, οδηγώντας τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στην από κοινού έναρξη του πολέμου.

Η επίθεση της Τετάρτης ακολούθησε ένα προηγούμενο σετ πληγμάτων κατά ιρανικών στόχων την Τρίτη, σε απάντηση για την κατάρριψη ενός αμερικανικού ελικοπτέρου Apache από την Τεχεράνη. «Υποθέτω ότι έχουμε το δικαίωμα να το κάνουμε αυτό», δήλωσε ο Τραμπ την Τετάρτη. Ρεαλιστικά, δεν είχε άλλη επιλογή, καθώς η αδράνεια θα σήμαινε ότι η Τεχεράνη αποκτά τον πλήρη έλεγχο στο Στενό του Ορμούζ. Όμως, κάθε φορά που ο Τραμπ επιλέγει την κλιμάκωση της βίας, αυξάνει τον κίνδυνο μια σύγκρουση που σιγοβράζει στα όρια της γενίκευσης να ξεφύγει εντελώς από τον έλεγχό του.

Ο Τζιμ Χάιμς, κορυφαίος βουλευτής των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Πληροφοριών της Βουλής, δήλωσε την Τετάρτη στο CNN ότι το Ιράν διατηρεί τη δυνατότητα να καταστρέψει ενεργειακές υποδομές στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή στο Κατάρ ως αντίποινα, ενώ θα μπορούσε επίσης να δώσει εντολή στους συμμάχους του, τους αντάρτες Χούθι της Υεμένης, να μπλοκάρουν τις οδούς εξαγωγής πετρελαίου στην Ερυθρά Θάλασσα. «Έχουν πολλά χαρτιά στα χέρια τους, και όλα αυτά δείχνουν προς μία κατεύθυνση: την εκτόξευση των τιμών των καυσίμων σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα 0πολύ υψηλότερα από τα σημερινά0 για τους Αμερικανούς πολίτες», προειδοποίησε ο Χάιμς.

Παρ' όλα αυτά, Αμερικανοί αξιωματούχοι άφησαν να εννοηθεί ότι πρόθεσή τους δεν είναι η αναζωπύρωση ενός ολοκληρωτικού πολέμου με το Ιράν, αντανακλώντας την επιθυμία του Τραμπ να αφήσει πίσω του αυτή τη σύγκρουση. Ο Χέγκσεθ δήλωσε ότι η επιχείρηση αποτελούσε μια προσπάθεια «να τεθούν οι όροι» και «όχι επειδή θέλουμε να ξεκινήσουμε κάτι που δεν είναι απαραίτητο να ξεκινήσει».

Γιατί το Ιράν ενδέχεται να μην αντιδράσει όπως ελπίζει ο Τραμπ

Εκ πρώτης όψεως, οι επιθέσεις αυτές κατάφεραν ακόμη ένα πλήγμα στην ήδη εύθραυστη εκεχειρία που είχε σταματήσει τον προηγούμενο γύρο των πολεμικών επιχειρήσεων. Αυτή η υποτιθέμενη ανακωχή, ωστόσο, δεν αποτελεί πλέον μια παραδοσιακή συμφωνία σιγής των όπλων, αλλά μια σιωπηρή συνεννόηση ώστε οι εκατέρωθεν επιθέσεις να κρατούνται κάτω από ένα συγκεκριμένο όριο, προκειμένου να αποφευχθεί η επιστροφή σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο.

Ίσως η πίεση της κυβέρνησης να αλλάξει την εξίσωση. Ωστόσο, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι κινδυνεύουν να πέσουν στην παγίδα μιας γνώριμης λανθασμένης αντίληψης: ότι ενέργειες που στην Ουάσιγκτον φαντάζουν λογικές και αναλογικές, δεν γίνονται αποδεκτές ως τέτοιες από τους αντιπάλους των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.

Για να πετύχει το τελευταίο τέχνασμα των ΗΠΑ να επανακαθορίσουν τους «όρους» της διπλωματίας, θα πρέπει το Ιράν να πειστεί ότι ο ισχυρισμός της κυβέρνησης Τραμπ πως έχει ήδη κερδίσει τον πόλεμο είναι αληθής. Όμως η Τεχεράνη φαίνεται να πιστεύει ότι εκείνη κρατά τα ισχυρά χαρτιά -ένας λόγος για τον οποίο δεν έχει συναινέσει ακόμα στις τροποποιήσεις που έκανε ο Τραμπ στο προσχέδιο του μνημονίου στις αρχές της περασμένης εβδομάδας.

Επιπλέον, έχοντας επιβάλει τον δικό της ασφυκτικό έλεγχο στα Στενά -κάτι που προκαλεί σοβαρή οικονομική ζημιά παγκοσμίως και αυξάνει την πολιτική πίεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ για τον Τραμπ- η ηγεσία του Ιράν ενδέχεται να θεωρεί ότι βρίσκεται σε πλεονεκτική διπλωματική θέση. Η ίδια η επιβίωση του καθεστώτος μετά τη σφοδρή επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ αποτελεί από μόνη της ένα είδος νίκης. Και ενώ οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι η Τεχεράνη δεν μπορεί να αντέξει επ' αόριστον τις ακραίες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες του αμερικανικού αποκλεισμού, δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι ένα τέτοιο οριακό σημείο είναι ορατό για ένα αυταρχικό καθεστώς που ελάχιστα ενδιαφέρεται για την ευημερία του λαού του.

Όλα αυτά εξηγούν γιατί η Τεχεράνη αρνείται μέχρι στιγμής να προσφέρει στον Τραμπ την ξεκάθαρη αναδίπλωση που χρειάζεται ο Αμερικανός πρόεδρος για να δικαιολογήσει τον πόλεμό του και να ανατρέψει τις δημοσκοπήσεις στις ΗΠΑ, οι οποίες δείχνουν ότι η πλειοψηφία των ψηφοφόρων αποδοκιμάζει τους χειρισμούς του.

Η ξαφνική επιστροφή του Τραμπ στην επίθεση κινδυνεύει απλώς να μπερδέψει ακόμη περισσότερο τους ψηφοφόρους, οι οποίοι έχουν γυρίσει την πλάτη σε αυτόν τον πόλεμο προ πολλού. Παράλληλα, θυμίζει τα αντιφατικά μηνύματα που χαρακτήριζαν τις πρώτες εβδομάδες των συγκρήσεων. Εξάλλου, μόλις την Τρίτη ο Τραμπ δήλωνε ότι βρίσκεται στα «τελευταία στάδια» για την επίτευξη συμφωνίας με το Ιράν και ότι τα Στενά θα μπορούσαν να ανοίξουν σε «δύο ή τρεις ημέρες».

Μόλις την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ επιβεβαίωσε ότι χαρακτήρισε τον Νετανιάχου «τρελό» σε τηλεφωνική τους επικοινωνία, αναφερόμενος στις ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο, τις οποίες θεωρούσε απειλή για μια ειρηνευτική συμφωνία. Στη συνέχεια, δήλωσε στο Axios ότι είχε προειδοποιήσει τον Ισραηλινό ηγέτη πως κινδυνεύει με διεθνή απομόνωση εάν εξαπέλυε νέες επιθέσεις κατά του Ιράν αυτή την εβδομάδα. Κι όμως, ο ίδιος ο Τραμπ είναι αυτός που εξαπολύει τώρα ξανά την ισχύ του αμερικανικού στρατού εναντίον της χώρας.

Πώς οι προσωπικές αρχές του Τραμπ διαμορφώνουν την πολεμική στρατηγική των ΗΠΑ

Τα αντιφατικά αυτά μηνύματα δείχνουν ότι ο Τραμπ παραμένει παγιδευμένος σε μια κατάσταση που δημιούργησαν οι δικές του αποφάσεις. Για να αλλάξει ουσιαστικά τους στρατηγικούς συσχετισμούς, ο Αμερικανός πρόεδρος ίσως χρειαστεί να διατάξει μια πιο έντονη και παρατεταμένη στρατιωτική δράση. Κάτι τέτοιο, όμως, θα προκαλούσε σχεδόν βέβαια μια ιρανική απάντηση που θα παρέσυρε τους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο πίσω στη δίνη του πολέμου και θα επιδείνωνε την παγκόσμια ενεργειακή κρίση, η οποία ήδη καταρρακώνει τα ποσοστά δημοτικότητάς του. Από την άλλη πλευρά, αν δεν κλονίσει την πεποίθηση του Ιράν ότι έχει το πάνω χέρι, ο πρόεδρος ενδέχεται να μην καταφέρει ποτέ να αναγκάσει το καθεστώς να υπογράψει μια συμφωνία.

Ακόμα ένα δύσκολο σημείο είναι ότι, ακόμα κι αν βρεθεί λύση για να ανοίξουν τα Στενά και να σταματήσει ο αμερικανικός αποκλεισμός, αυτό θα είναι μόνο η αρχή. Θα ακολουθήσουν εβδομάδες ή και μήνες σκληρών διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου και την άρση των κυρώσεων που ζητά η Τεχεράνη για να συνεργαστεί.

Εάν ο νέος αυτός γύρος επιθέσεων αποτύχει, η προσοχή θα στραφεί αναπόφευκτα στην επιστροφή του Τραμπ στην τακτική του εξαναγκασμού. Η εξήγηση βρίσκεται στην πάγια, δια βίου νοοτροπία του ότι κάθε αναμέτρηση βγάζει μόνο έναν νικητή και έναν χαμένο. Η ενστικτώδης πεποίθησή του ότι ένα ισχυρό πλήγμα θα αναγκάσει το Ιράν να υποχωρήσει είναι βγαλμένη κατευθείαν από το εγχειρίδιο του άλλοτε μεγιστάνα των ακινήτων -ακόμη και αν αυτή η προσέγγιση δεν του έχει αποφέρει μέχρι στιγμής μεγάλες διπλωματικές νίκες.

Αυτή η επιθετικότητα του προέδρου διαποτίζει τη συνολική κοσμοθεωρία της κυβέρνησής του. «Το βλέπεις όταν κάποιος προσπαθεί να σε καθυστερήσει παίζοντας με τους όρους μιας συμφωνίας», δήλωσε ο Χέγκσεθ. «Αντί γι' αυτό, θα έχουν τις βόμβες των Ηνωμένων Πολιτειών να πέφτουν σε βασικές εγκαταστάσεις στο Ιράν».

Αν όμως οι νέες αεροπορικές επιδρομές δεν αναγκάσουν την Τεχεράνη να υποχωρήσει, ο Τραμπ θα βρεθεί και πάλι αντιμέτωπος με το αμείλικτο ερώτημα: γιατί παραμένει τόσο προσκολλημένος σε μια στρατηγική που συνεχίζει να αποτυγχάνει;