«Θέλουμε μια νέα Αλβανία»: Η επανάσταση των φλαμίνγκο γιγαντώνεται

Για την Ίνα Σκούρτι, όπως και για πολλούς Αλβανούς, το νησί Σαζάν είχε πάντα μια ξεχωριστή θέση στη ζωή της. Ως παιδί κολυμπούσε στα «πάντα ήρεμα και σμαραγδένια νερά» του, ως έφηβη το έβλεπε στα όνειρά της και ως ενήλικη αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι των αναμνήσεων και της νοσταλγίας που την έφερναν κάθε καλοκαίρι πίσω στη γενέτειρά της, την Αυλώνα, απέναντι από το νησί.

Αυτό που δεν φανταζόταν ποτέ ήταν ότι τα σχέδια για την κατασκευή ενός υπερπολυτελούς θερέτρου στο Σαζάν - πίσω από το οποίο βρίσκεται η Ιβάνκα Τραμπ και ο σύζυγό της, Τζάρεντ Κούσνερ – θα πυροδοτούσαν μια εξέγερση που έχει συγκλονίσει τη βαλκανική χώρα, προκαλώντας κύμα οργής για τις υπερβολές μιας «διεφθαρμένης ολιγαρχικής τάξης», τη στιγμή που η Αλβανία ελπίζει να ολοκληρώσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

«Είμαι εξοργισμένη; Φυσικά και είμαι», δήλωσε στον Guardian η χαρτογράφος. «Το Σαζάν είναι το μοναδικό μας νησί. Ένας μικρός παράδεισος που κατέχει ιδιαίτερη θέση στις καρδιές και το μυαλό των Αλβανών. Το να έρθει ένα πλούσιο ζευγάρι, να το αναπτύξει και στη συνέχεια να μας στερήσει την πρόσβαση θα ήταν έγκλημα».

Πρωτοφανές κύμα οργής στην Αλβανία

Από την κατάρρευση του κομμουνισμού πριν από περισσότερες από τρεις δεκαετίες, η Αλβανία δεν είχε γνωρίσει τόσο μαζική κοινωνική οργή. Η 32χρονη Σκούρτι, της οποίας η οικογένεια μετανάστευσε στις ΗΠΑ όταν ήταν 11 ετών, αντιπροσωπεύει χιλιάδες ανθρώπους εντός και εκτός της χώρας που βγήκαν στους δρόμους σε αυτό που έχει ονομαστεί «επανάσταση των φλαμίνγκο», εξαιτίας της απειλής που συνιστούν τα προτεινόμενα θέρετρα για την άγρια ζωή και τα ευαίσθητα οικοσυστήματα των περιοχών.

«Αυτή η κυβέρνηση δεν μας εκπροσωπεί πλέον», είπε. «Επέλεξε να εκπροσωπεί ολιγάρχες επενδυτές όπως η Ιβάνκα Τραμπ και ο Τζάρεντ Κούσνερ. Οι διαδηλώσεις δεν πρόκειται να σταματήσουν, ακόμη κι αν πλέον δεν αφορούν αποκλειστικά αυτούς».

Όπως εξηγεί, φίλοι από την αλβανική διασπορά καταφθάνουν καθημερινά για να συμμετάσχουν στις κινητοποιήσεις. Στη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα διαδήλωση, χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν το περασμένο Σαββατοκύριακο στα Τίρανα, πολλοί ταξιδεύοντας από τις ΗΠΑ και άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Σε μια χώρα με ελάχιστη παράδοση κοινωνικών κινητοποιήσεων, οι διαδηλώσεις, που δεν έχουν ηγεσία ούτε κομματική ταυτότητα, αιφνιδίασαν τόσο τις αρχές στα Τίρανα όσο και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Όλο και περισσότεροι διαδηλωτές στρέφονται πλέον κατά του πολιτικού κατεστημένου, το οποίο θεωρούν υπεύθυνο για τη χαοτική μετάβαση της χώρας μετά το σταλινικό καθεστώς. Οι ανησυχίες για πολιτική κρίση αυξάνονται.

Η στάση του Έντι Ράμα

Μπροστά στα καθημερινά αιτήματα για παραίτησή του, ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα έχει αντιδράσει με χιούμορ αλλά και εμφανή εκνευρισμό. Ωστόσο, ο έμπειρος σοσιαλιστής πολιτικός αρνείται να υποχωρήσει. Επανεξελέγη πέρυσι για τέταρτη θητεία με βασική υπόσχεση την ένταξη της χώρας στην ΕΕ και χαρακτηρίζει την επένδυση ύψους 1,4 δισ. ευρώ ζωτικής σημασίας για να μετατραπεί η Αλβανία στον «πιο ελκυστικό πολυτελή τουριστικό προορισμό της Μεσογείου».

«Πρέπει να αναρωτηθούμε πού οδηγείται όλη αυτή η κατάσταση», δήλωσε ο Αφρίμ Κρασνίκι, διευθυντής του Αλβανικού Ινστιτούτου Πολιτικών Μελετών, ο οποίος δεν αποκλείει οι διαδηλωτές να υιοθετήσουν «πιο ριζοσπαστικές μορφές διαμαρτυρίας».

«Η κυβέρνηση φαίνεται να αρνείται να πιστέψει ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι στους δρόμους είναι εναντίον της. Αυτή η έλλειψη διαλόγου, ενσυναίσθησης και διάθεσης για εξεύρεση λύσης είναι επικίνδυνη».

Οι εργασίες που άναψαν το φιτίλι

Έχουν περάσει τρεις εβδομάδες από την έναρξη των κινητοποιήσεων, οι οποίες ξέσπασαν όταν μπουλντόζες άρχισαν να εκχερσώνουν δάση και αρχαίους αμμόλοφους σε προστατευόμενη περιοχή απέναντι από το Σαζάν.

Το φυσικό καταφύγιο Πίσε Πόρο-Νάρτα, όπου βρίσκεται ένα από τα τελευταία άγρια ποτάμια της Ευρώπης, περιλαμβάνει μεγάλο μέρος της χερσονήσου Ζβέρνετς. Οι αμμώδεις ακτές του προστατεύουν μια λιμνοθάλασσα που αποτελεί σημαντικό μεταναστευτικό διάδρομο για εκατοντάδες σπάνια πουλιά και περισσότερα από 70 απειλούμενα είδη.

Η ένταση κορυφώθηκε όταν κάτοικοι ήρθαν αντιμέτωποι με ιδιωτικούς φρουρούς ασφαλείας που είχαν τοποθετήσει περίφραξη για να εμποδίσουν την πρόσβαση του κοινού. Κατά τη διάρκεια των επεισοδίων, ένας τοπικός ιδιοκτήτης γης καταγράφηκε σε βίντεο να σύρεται δεμένος με χειροπέδες από τους φρουρούς, ενώ η αστυνομία δεν παρενέβη.

«Ο κόσμος εξοργίστηκε», λέει ο περιβαλλοντολόγος Κοσταντίν Τζάχο από την Αυλώνα. «Το Σαζάν είναι ιστορικό μνημείο. Έχω φίλους που μεγάλωσαν στα κτίρια του νησιού και τόσο το Σαζάν όσο και το Ζβέρνετς αποτελούν σημαντικούς βιότοπους για φλαμίνγκο, μεσογειακές φώκιες και θαλάσσιες χελώνες καρέτα-καρέτα. Η ιδέα ενός θερέτρου 10.000 δωματίων προκάλεσε πραγματική έκρηξη».

«Η χώρα μας δεν πωλείται»

Η 24χρονη Τζουστίνα Πρένγκα ταξίδεψε από τη βόρεια πόλη Σκόδρα για να συμμετάσχει στις διαδηλώσεις στα Τίρανα.

«Θέλουμε μια νέα Αλβανία», είπε. «Ανήκουμε στη γενιά Z και λέμε πως αρκετά πια. Η χώρα μας δεν πωλείται».

Όπως σημειώνει, η οργή ξεπερνά πλέον το ζήτημα των Κούσνερ.

«Θέλουμε να σταματήσει αυτό το έργο, αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για όλα όσα δεν λειτουργούν στην Αλβανία. Ο Σαλί Μπερίσα πρέπει επίσης να παραιτηθεί. Έκανε τη χώρα αυτό που είναι σήμερα».

Ο Λιζάντερ Σαράτσι, εργαζόμενος σε ιδιωτική τράπεζα και πατέρας δύο παιδιών, συμφωνεί.

«Πέρασαν πάνω από 30 χρόνια και τα νοσοκομεία μας είναι ακόμη απαράδεκτα, η εκπαίδευση κακή, δεν υπάρχουν δουλειές και όλοι φεύγουν. Ο κόσμος έχει κουραστεί από τη διαφθορά και την αδικία. Ένα από τα συνθήματά μας είναι "σταματήστε τη δικτατορία του βρόμικου χρήματος", γιατί ξέρουμε ότι τέτοια έργα ωφελούν μόνο μια πλούσια μειοψηφία».

Παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Την περασμένη εβδομάδα παρενέβη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, καλώντας την αλβανική κυβέρνηση να αναστείλει κάθε νέα κατασκευή σε προστατευόμενες περιοχές.

Αρκετοί ευρωβουλευτές κατήγγειλαν τους «αρπακτικούς καπιταλιστές» που εκμεταλλεύονται νομοθεσία η οποία επιτρέπει σε στρατηγικούς επενδυτές να επισπεύδουν αντίστοιχα έργα.

Αξιωματούχοι της ΕΕ ξεκαθαρίζουν ότι χωρίς εναρμόνιση με την ευρωπαϊκή περιβαλλοντική νομοθεσία, οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις δεν μπορούν να ολοκληρωθούν.

Ωστόσο, ο Ράμα επιμένει ότι το έργο θα προχωρήσει βάσει περιβαλλοντικής μελέτης σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ και το χαρακτηρίζει «ευλογία» για τη χώρα, υποστηρίζοντας ότι θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας και περισσότερο πράσινο.

Ανάπτυξη ή περιβαλλοντική καταστροφή;

Το 2025 η Αλβανία, μια χώρα μόλις των τριών εκατομμυρίων κατοίκων, υποδέχθηκε περίπου 12 εκατομμύρια τουρίστες.

«Το ερώτημα είναι προς ποια κατεύθυνση θέλουμε να πάμε», λέει η Σκούρτι. «Θέλουμε πραγματικά αυτού του είδους την ανάπτυξη, όταν οι υποδομές μετά βίας αντέχουν;»

Υπάρχουν όμως και υποστηρικτές του σχεδίου. Ο Άλμπερτ Πούσκα, ιδιοκτήτης νέου εστιατορίου ψαριών κοντά στην Αυλώνα, είναι τόσο ενθουσιασμένος που το ονόμασε «Ivanka». Ο Βάλτερ Ντιμράι, 48 ετών, δηλώνει: «Η Αλβανία πρέπει να προχωρήσει μπροστά. Πρέπει να εκμεταλλευτεί αυτή την ευκαιρία. Αν δεν το κάνουμε εμείς, θα το κάνουν οι Έλληνες».

Αντίθετη άποψη έχει η ορνιθολόγος Λέντι Σέλγκιεκαϊ, η οποία παρακολουθεί εδώ και πέντε χρόνια τα υδρόβια πουλιά της περιοχής.

«Με την κατασκευή του νέου αεροδρομίου της Αυλώνας αρχίσαμε ήδη να βλέπουμε διαταραχές στους οικολογικούς διαδρόμους και αύξηση των θηρευτών που απειλούν την άγρια ζωή της λιμνοθάλασσας», εξηγεί.

Τα φλαμίνγκο και οι φωλιές τους έχουν επηρεαστεί ιδιαίτερα.

«Το αεροδρόμιο θα είναι καταστροφή όταν τεθεί σε λειτουργία. Αν προχωρήσουν και αυτά τα θέρετρα, θα είναι το φιλί του θανάτου για το οικοσύστημα».