Το μαύρο κουτί της Γης που θα καταγράφει κάθε βήμα της ανθρωπότητας προς την καταστροφή

Σε ένα εγκαταλελειμμένο αεροδρόμιο στη δύσβατη δυτική ακτή της Τασμανίας κατασκευάζεται ένα εντυπωσιακό ατσάλινο μνημείο με έναν ασυνήθιστο στόχο. Να καταγράφει κάθε βήμα της ανθρωπότητας στην πορεία της απέναντι στην κλιματική κρίση.

Το έργο, που ονομάζεται Earth's Black Box, θα τοποθετηθεί πάνω σε ένα γρανιτένιο οροπέδιο της δυτικής Τασμανίας, περίπου 240 χιλιόμετρα από την ηπειρωτική Αυστραλία. Αν όλα εξελιχθούν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, θα τεθεί σε λειτουργία μέχρι το τέλος του 2026.

Όπως γράφει το αμερικανικό δίκτυο CNN, η κατασκευή θυμίζει επιβλητικό μονόλιθο. Έχει το μέγεθος ενός λεωφορείου και είναι φτιαγμένη από ατσάλι πάχους περίπου 7,5 εκατοστών. Θα προστατεύεται από τσιμεντένια πάνελ και γυάλινη οροφή υψηλής αντοχής, κάτω από την οποία θα βρίσκονται φωτοβολταϊκά πάνελ που θα της εξασφαλίζουν ενεργειακή αυτονομία.

Στο εσωτερικό της θα λειτουργεί ένα εξελιγμένο σύστημα αποθήκευσης δεδομένων, το οποίο θα καταγράφει εκατοντάδες δείκτες που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή. Θερμοκρασίες, άνοδο της στάθμης της θάλασσας, εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, αλλά και πολιτικές ομιλίες, κυβερνητικές αποφάσεις, επιστημονικές εκθέσεις και άλλα στοιχεία που αποτυπώνουν την ανθρώπινη αντίδραση απέναντι στην κρίση.

«Ουσιαστικά πρόκειται για μια σχεδόν άφθαρτη, αυτόνομα τροφοδοτούμενη συσκευή καταγραφής δεδομένων» αναφέρει ο Ρομπ Μπίμις, ιδρυτής και δημιουργικός διευθυντής της περιβαλλοντικής εταιρείας επικοινωνίας Rouser Lab, η οποία συμμετέχει στην υλοποίηση του έργου.

Αρχικά, τα δεδομένα θα είναι διαθέσιμα στο κοινό μέσω διαδικτύου, ενώ όσοι επισκέπτονται την εγκατάσταση θα μπορούν να συνδέονται με αυτήν μέσω των κινητών τους τηλεφώνων. Ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι δημιουργηθεί ένα ιστορικό αρχείο που θα μπορούσε να διασωθεί ακόμη και αν η ανθρωπότητα δεν επιβιώσει των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής. Σύμφωνα με τους δημιουργούς του, το αρχείο αυτό θα αποτελεί μια αντικειμενική καταγραφή των γεγονότων που οδήγησαν στην περιβαλλοντική κατάρρευση.

Το Earth's Black Box συνδυάζει στοιχεία έργου τέχνης, επιστημονικού αρχείου και χρονοκάψουλας. Παράλληλα, επιδιώκει να λειτουργήσει ως ένα ισχυρό μήνυμα αφύπνισης, στρέφοντας την προσοχή του κοινού στην επιταχυνόμενη κλιματική κρίση.

Γιατί καθυστερεί η κατασκευή

Ορισμένοι επιστήμονες εκφράζουν αμφιβολίες για το κατά πόσο ένα τέτοιο έργο μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη συμπεριφορά των ανθρώπων ή να οδηγήσει σε πραγματική δράση. Επιπλέον, παραμένει άγνωστο αν οι μελλοντικές γενιές θα διαθέτουν την τεχνολογία για να αποκωδικοποιήσουν και να αξιοποιήσουν τα δεδομένα του.

Η ονομασία του έργου παραπέμπει στα «μαύρα κουτιά» των αεροσκαφών, τις εξαιρετικά ανθεκτικές συσκευές που καταγράφουν τα δεδομένα πτήσης και βοηθούν τους ερευνητές να εντοπίζουν τα αίτια ενός δυστυχήματος. Στην προκειμένη περίπτωση, ο πλανήτης συμβολίζει το αεροσκάφος και η ανθρωπότητα τον πιλότο του.

Οι δημιουργοί του πιστεύουν ότι ο φόβος μπορεί να αποτελέσει ισχυρό κίνητρο για την ανάληψη δράσης απέναντι στην κλιματική αλλαγή. Παράλληλα, επιμένουν ότι υπάρχει ακόμη ελπίδα να αποφευχθούν τα χειρότερα σενάρια. «Το αεροπλάνο εξακολουθεί να πετά», σημειώνει χαρακτηριστικά ο Μπίμις.

Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2021, στη διάρκεια της Διάσκεψης του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP26) στη Γλασκώβη, προκαλώντας έντονο ενδιαφέρον διεθνώς. Αν και αρχικά είχε ανακοινωθεί ότι θα ολοκληρωνόταν το 2022, η κατασκευή του καθυστέρησε λόγω του πολύπλοκου σχεδιασμού, των απαιτούμενων αδειοδοτήσεων και της εξασφάλισης χρηματοδότησης, η οποία προέρχεται κυρίως από ιδιωτικές δωρεές.

Οι τοπικές αρχές της Τασμανίας στηρίζουν την πρωτοβουλία, επισημαίνοντας ότι η περιοχή επιλέχθηκε επειδή θεωρείται μία από τις πιο γεωλογικά και πολιτικά σταθερές στον κόσμο. Παράλληλα, εκτιμούν ότι το έργο θα μπορούσε να αποτελέσει νέο πόλο έλξης για τους επισκέπτες της απομονωμένης δυτικής ακτής του νησιού.

Η ατμοσφαιρική επιστήμονας Κάθριν Χέιχο υποστηρίζει ότι το «Μαύρο Κουτί» θα μπορούσε να λειτουργήσει συμπληρωματικά στα φυσικά αρχεία του ίδιου του πλανήτη, όπως οι δακτύλιοι των δέντρων, οι πυρήνες πάγου και τα κοράλλια, τα οποία διατηρούν στοιχεία για το κλίμα εδώ και χιλιάδες χρόνια. Ωστόσο, αμφισβητεί την αποτελεσματικότητα του φόβου ως εργαλείου κινητοποίησης. Όπως επισημαίνει, ο φόβος μπορεί να αυξήσει την ενημέρωση, αλλά δεν αρκεί για να οδηγήσει σε δράση όταν οι πολίτες δεν γνωρίζουν ποιες λύσεις μπορούν να εφαρμόσουν.

Ανάλογη είναι και η άποψη του καθηγητή του Πανεπιστημίου Yale Άντονι Λάιζεροβιτς. Όπως εξηγεί, ο φόβος ενεργοποιεί αποτελεσματικά τον άνθρωπο απέναντι σε έναν άμεσο κίνδυνο, όχι όμως απέναντι σε μια χρόνια απειλή όπως η κλιματική αλλαγή, η οποία εξελίσσεται σταδιακά επί δεκαετίες. Για να παραμείνει ζωντανό το ενδιαφέρον της κοινωνίας, απαιτείται συνεχής ενημέρωση και επανάληψη του μηνύματος.

Οι δημιουργοί του Earth's Black Box, πάντως, παραμένουν αισιόδοξοι ότι το έργο θα συμβάλει στη διατήρηση της κλιματικής κρίσης στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης και θα υπενθυμίζει ότι υπάρχει ακόμη χρόνος για να αλλάξει η πορεία των εξελίξεων.