Τα δεμένα χέρια του Τραμπ: Πώς θα μπορέσει να βγει από έναν πόλεμο που υποτίθεται ότι κέρδισε

Μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάλυση για τη νέα φάση στην οποία περνά ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο εγκλωβισμένος Ντόναλντ Τραμπ και τον τρόπο με τον οποίο το Ιράν καταφέρνει να διατηρεί το πάνω χέρι απέναντι σε μια στρατιωτική υπερδύναμη, επιχειρεί το CNN. 

Σύμφωνα με το αμερικανικό δίκτυο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ παραπονέθηκε τη Δευτέρα ότι το Ιράν δεν μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστο ώστε να τηρήσει μια συμφωνία, επικρίνοντας την ηγεσία του για μια τακτική που ο ίδιος έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα.

«Η συμφωνία είχε ολοκληρωθεί και μετά την παραβίασαν. Πάντα το κάνουν», δήλωσε στο Fox News αναφερόμενος στο μνημόνιο κατανόησης (MOU) που είχε οδηγήσει προσωρινά σε παύση του πολέμου.

Ο Τραμπ, ωστόσο, δεν φάνηκε να αντιλαμβάνεται την ειρωνεία των δηλώσεών του, δεδομένης της δικής του συνήθειας να αποσύρεται από διεθνείς συμφωνίες, όπως η Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα (δύο φορές). Ορισμένοι επικριτές του θεωρούν ότι η σημερινή κρίση των ΗΠΑ με το Ιράν έχει τις ρίζες της στην απόφαση του κατά την πρώτη του θητεία να εγκαταλείψει τη συμφωνία της εποχής Ομπάμα που περιόριζε το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Αργότερα την ίδια ημέρα, ένας εμφανώς εκνευρισμένος Τραμπ απείλησε να επιβάλει δικό του «τέλος διέλευσης» στα πλοία που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν —με μια πρόταση γεμάτη ειρωνεία— παρενέβη προσφέροντας καλύτερη τιμή από τον συγγραφέα του βιβλίου «The Art of the Deal».

«Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει απολύτως δίκιο», έγραψε ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί στο X, υποστηρίζοντας ότι ο Τραμπ ουσιαστικά νομιμοποίησε τη θέση της Τεχεράνης για την επιβολή χρεώσεων στη διέλευση από τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό. Ο Αραγτσί πρόσθεσε με εμφανή ειρωνεία:

«Το 20% είναι φυσικά υπερβολικό. Θα είμαστε δίκαιοι.»

Γιατί να αναζωπυρώσεις έναν πόλεμο που έχεις κερδίσει;

Ο Τραμπ ανακαλύπτει πλέον ότι το Ιράν διαπραγματεύεται σκληρά και έχει τη δική του ερμηνεία για το περιεχόμενο του μνημονίου. Παράλληλα, δεν έχει ακόμη εξηγήσει με σαφήνεια στους Αμερικανούς γιατί αναζωπύρωσε έναν πόλεμο που ο ίδιος υποστήριζε επανειλημμένα ότι είχε ήδη κερδίσει.

Μόλις λίγες εβδομάδες αφότου δήλωσε πανηγυρικά ότι το μνημόνιο που υπέγραψε είχε τερματίσει για πάντα το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και είχε φέρει ειρήνη στη Μέση Ανατολή για πρώτη φορά εδώ και 3.000 χρόνια, ο Τραμπ άλλαξε στάση. Τη Δευτέρα, σε ραδιοφωνική εκπομπή του Χιου Χιούιτ, χαρακτήρισε τη συμφωνία «δοκιμασία» την οποία το Ιράν απέτυχε να περάσει και δήλωσε ότι «δεν σήμαινε και πολλά».

Κάποτε οι υποστηρικτές του Τραμπ θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ότι οι έντονες αντιφάσεις του αποτελούν ένδειξη ότι παίζει ένα περίπλοκο διπλωματικό «σκάκι τεσσάρων διαστάσεων». Τώρα, όμως, στην καλύτερη περίπτωση βρίσκεται σε αδιέξοδο.

Η Τεχεράνη εξακολουθεί να καθορίζει τη δυναμική της αντιπαράθεσης

Το μνημόνιο κατέρρευσε επειδή το Ιράν ενήργησε για να υπερασπιστεί το σημαντικότερο κέρδος του στον πόλεμο: τον αποτελεσματικό έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.

Αυτό επιβεβαίωσε μια σκληρή πραγματικότητα για τις ΗΠΑ: Παρά τις απειλές του Τραμπ και τη στρατιωτική ισχύ της Ουάσινγκτον, η Τεχεράνη εξακολουθεί να καθορίζει τη δυναμική της αντιπαράθεσης.

Η βασική εξίσωση του πολέμου παραμένει αμετάβλητη: η Ισλαμική Δημοκρατία χρησιμοποιεί τη γεωγραφική της θέση και μια έξυπνη κατανόηση των περιορισμένων δυνατοτήτων της για να ξεπεράσει έναν αντίπαλο που θεωρείται υπερδύναμη.

Η νέα αντιπαράθεση προέκυψε εν μέρει λόγω της βιασύνης της κυβέρνησης Τραμπ να διαπραγματευτεί ένα μνημόνιο που περιείχε ασαφείς διατυπώσεις. Η ομάδα του Τραμπ, με επικεφαλής τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, φάνηκε να μην αντιλαμβάνεται αυτό που ειδικοί με βαθύτερη γνώση της ιστορίας και της διπλωματίας είχαν καταλάβει αμέσως: ότι το Ιράν θα χρησιμοποιούσε τη συμφωνία για να αποκτήσει νέα πλεονεκτήματα.

Για παράδειγμα, η συμφωνία καλούσε την Τεχεράνη να «προχωρήσει σε ρυθμίσεις» για την ελεύθερη και ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων από τα Στενά για 60 ημέρες και απαιτούσε συνεργασία με το Ομάν για τον «καθορισμό της μελλοντικής διοίκησης και των ναυτιλιακών υπηρεσιών» στην περιοχή.

Επιφανειακά, αυτό δίνει στις ΗΠΑ αυτό που θέλουν —την κανονική λειτουργία των Στενών. Ωστόσο, το Ιράν φαίνεται να το αντιλαμβάνεται ως επιβεβαίωση ότι θα έχει τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού μετά από μια μόνιμη συμφωνία.

Δεν προκαλεί λοιπόν έκπληξη ότι αγωνίζεται να διαμορφώσει τη νέα πραγματικότητα.

Το λάθος αυτό ήρθε να προστεθεί σε ένα προηγούμενο: την αποτυχία κατανόησης ότι το Ιράν θα έκλεινε τα Στενά εξαρχής. Το γεγονός ότι το ζήτημα παραμένει ανοιχτό έναν μήνα μετά τη συμφωνία δείχνει ότι το χρονοδιάγραμμα των 60 ημερών για μια πλήρη συμφωνία —συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού προγράμματος— ήταν εξαιρετικά μη ρεαλιστικό.

Γιατί μπορεί ακόμη να αποφευχθεί ένας ολοκληρωτικός πόλεμος

Ένας λόγος για αισιοδοξία είναι ότι οι νέες συγκρούσεις ίσως δείχνουν πως ΗΠΑ και Ιράν προσπαθούν να εδραιώσουν τη δική τους ερμηνεία του μνημονίου, ώστε να δημιουργήσουν το έδαφος για μελλοντική διπλωματία.

Ο Τραμπ, για παράδειγμα, δεν έχει δείξει ότι είναι διατεθειμένος να πληρώσει πιθανώς βαρύ τίμημα σε απώλειες Αμερικανών στρατιωτών εισβάλλοντας στο ιρανικό πετρελαϊκό κέντρο του νησιού Χαργκ — μια πιθανή επιλογή για την επιβολή αμερικανικής υπεροχής.

Αντίθετα, άλλοι σύγχρονοι πρόεδροι των ΗΠΑ, όπως ο Λίντον Τζόνσον και ο Τζορτζ Μπους, είχαν κλιμακώσει πολέμους που ήδη φαίνονταν αδιέξοδοι.

Και σε αντίθεση με τον σύμμαχό του, τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Τραμπ δεν έχει απαντήσει στη στρατηγική ταπείνωση ενός πολέμου που υποτίμησε τον αντίπαλο εξαπολύοντας ολοκληρωτικό πόλεμο εναντίον αμάχων.

Τραγωδία σημειώθηκε νωρίς στον πόλεμο, όταν αμερικανική επίθεση έπληξε κατά λάθος ιρανικό σχολείο, σκοτώνοντας 168 παιδιά και 14 εκπαιδευτικούς, σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους. Ο συνολικός αριθμός των θυμάτων μεταξύ των αμάχων παραμένει άγνωστος.

Ωστόσο, ο Τραμπ δεν έχει υλοποιήσει προηγούμενες απειλές του να στοχοποιήσει υποδομές όπως γέφυρες και εργοστάσια ηλεκτρικής ενέργειας, κινήσεις που θα επηρέαζαν σοβαρά την καθημερινή ζωή των πολιτών.

Παράλληλα, το Ιράν έχει διατηρήσει ένα όριο στην κλιμάκωση, περιορίζοντας τα αντίποινά του σε αμερικανικές βάσεις στην περιοχή ή σε γειτονικές χώρες του Κόλπου.

Ο «χώρος» για διπλωματία και ο κίνδυνος ο πόλεμος να ξεφύγει

Η εικόνα στο πεδίο της μάχης δείχνει σήμερα περισσότερο μια σύγκρουση που «σιγοβράζει» παρά έναν πόλεμο που ξεφεύγει από τον έλεγχο.

«Υπάρχει χώρος για διπλωματία, πιστεύω, παρά τις αυξημένες αμερικανικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν και τα ιρανικά αντίποινα», δήλωσε ο Ντάνι Τσιτρινοβίτς, ανώτερος ερευνητής στο Πρόγραμμα Ιράν και Σιιτικού Άξονα του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ.

Πρόσθεσε όμως: «Τα πράγματα μπορούν να ξεφύγουν και να κλιμακωθούν, γιατί όταν υπάρχουν επιθέσεις εκατέρωθεν κάθε μέρα και κάθε νύχτα, είναι δύσκολο να διατηρηθούν οι κανόνες του παιχνιδιού».

Και ακόμη κι αν η νέα κρίση παραμείνει κάτω από το σημείο βρασμού, ο Τραμπ εξακολουθεί να πρέπει να απαντήσει σε ένα ερώτημα με το οποίο παλεύει ανεπιτυχώς εδώ και σχεδόν πέντε μήνες:

Πώς θα βγει από αυτόν τον πόλεμο;