Νετανιάχου-Τραμπ: Από τις θερμές χειραψίες στις εντάσεις - Γιατί η συνάντηση ίσως βγει «εκτός σεναρίου»

Για χρόνια, τα ταξίδια του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου στην Ουάσινγκτον για τη συνάντησή του με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ακολουθούσαν ένα καλογραμμένο σενάριο: κόκκινο χαλί, θερμή χειραψία και κοινά μηνύματα για τη στενή συμμαχία Ισραήλ - ΗΠΑ.

Ωστόσο, η σχέση τους έχει αλλάξει αισθητά από την τελευταία τους συνάντηση πριν πέντε μήνες. Η στενή συνεργασία και οι αποθεωτικοί έπαινοι από την αρχή του πολέμου με το Ιράν έδωσαν τη θέση τους σε οργισμένες, υβριστικές εκρήξεις του Τραμπ με αποδέκτη τον πιο ένθερμο διεθνή υποστηρικτή του.

Αυτή τη φορά, όμως, όλα είναι αλλιώς για τον «Μπίμπι»

Αυτή είναι η έβδομη επίσκεψη του Νετανιάχου στις ΗΠΑ από την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία -περισσότερες από κάθε άλλο ηγέτη στον κόσμο. Αυτή τη φορά, όμως, έφτασε στην Ουάσινγκτον ως ένας ηγέτης που αντιμετωπίζει προεκλογική μάχη, προσπαθώντας να σταθεροποιήσει μια σχέση που δοκιμάζεται πλέον ανοιχτά.

Ακόμη και πριν από την άφιξη του Νετανιάχου, ο Τραμπ κατέστησε σαφή τη δυσαρέσκειά του κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής συνέντευξης στο Fox News, όταν ρωτήθηκε για τις πληροφορίες που ήθελαν τον Ισραηλινό ηγέτη να σχεδιάζει να του παρουσιάσει στοιχεία των μυστικών υπηρεσιών που δείχνουν ότι το Ιράν αναδομεί το πυρηνικό του πρόγραμμα.

«Δεν χρειάζομαι τον Μπίμπι να μου το πει αυτό. Ο Μπίμπι μου το λέει επειδή θέλει να με κρατήσει εμπλεκόμενο», δήλωσε ο Τραμπ.

Ο Νετανιάχου προσπαθούσε εδώ και εβδομάδες να εξασφαλίσει μια πρόσκληση στον Λευκό Οίκο, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο και ισραηλινή πηγή, προκειμένου να συζητήσει την πορεία του πολέμου στο Ιράν και να προειδοποιήσει τον Τραμπ διπλωματικών υποχωρήσεων.

Ο Τραμπ εμφανιζόταν διστακτικός για τη συνάντηση, ενώ ορισμένοι αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου εξέφραζαν την ενόχλησή τους για αυτό που θεωρούσαν ισραηλινή προσπάθεια να «εκβιαστεί» το τετ α τετ μέσω διαρροών στον Τύπο. Η κηδεία του Αμερικανού γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ αυτή την εβδομάδα προσέφερε τελικά την ευκαιρία για τη συνάντηση, παρόλο που η ίδια η συνομιλία πέρασε σε δεύτερη μοίρα σε σχέση με το κεντρικό γεγονός.

Η «ισχυρή σχέση»... κρατάει ακόμα;

Ανώτερος αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης δήλωσε ότι ο Τραμπ διατηρεί «ισχυρή σχέση» με τον Νετανιάχου και ότι το Ισραήλ «δεν έχει μεγαλύτερο φίλο» από τον Αμερικανό πρόεδρο. «Οι Αμερικανοί και οι σύμμαχοί μας σε όλο τον κόσμο είναι ήδη πιο ασφαλείς χάρη στις δυναμικές ενέργειες των ΗΠΑ και του Ισραήλ να στερήσουν από το ιρανικό καθεστώς τη δυνατότητα ανάπτυξης πυρηνικού όπλου», ανέφερε ο αξιωματούχος στο CNN.

Όταν οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν για τελευταία φορά, τον Φεβρουάριο, έθεσαν τις βάσεις για αυτό που εξελίχθηκε σε μια κοινή στρατιωτική εκστρατεία κατά του Ιράν. Τότε, τα πρώτα πλήγματα του πολέμου λειτούργησαν ως επίδειξη πρωτοφανούς στρατιωτικού συντονισμού, τον οποίο Νετανιάχου και Τραμπ προέβαλαν και εκθείαζαν με ενθουσιασμό. Καθώς όμως ο πόλεμος παρατεινόταν, αποτυγχάνοντας να επιτύχει τον υπεραισιόδοξο στόχο της ανατροπής του ιρανικού καθεστώτος, το χάσμα μεταξύ τους έγινε ορατό: ο Νετανιάχου ήθελε να συνεχίσει την πίεση -ο Τραμπ αναζητούσε έξοδο.

Στις παραμονές του πολέμου, ο Τραμπ είχε πειστεί από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό και άλλους παράγοντες ότι η σύγκρουση θα περιοριζόταν και θα κρατούσε μόλις λίγες εβδομάδες. Μήνες αργότερα, η οργή του για την παρούσα κατάσταση -ένα εύθραυστο και φονικό αδιέξοδο- έχει οδηγήσει σε ιδιωτικές συσκέψεις γεμάτες βαρείες εκφράσεις, αλλά και σε οργή κατά της Τεχεράνης επειδή δεν υποχώρησε όπως ο ίδιος ανέμενε.

Ο Νετανιάχου σκοπεύει να παρουσιάσει στον Τραμπ νέα στοιχεία των μυστικών υπηρεσιών για την κατάσταση της πυρηνικής και στρατιωτικής ανασυγκρότησης του Ιράν, δήλωσε ισραηλινή πηγή. Ωστόσο, η ίδια πηγή σημείωσε ότι το Ισραήλ εκτιμά πως «ο Τραμπ έχει ελάχιστο ενδιαφέρον να επανεκκινήσει μια σύγκρουση πλήρους κλίμακας, τουλάχιστον πριν από τις αμερικανικές εκλογές του Νοεμβρίου».

Ο Ισραηλινός ηγέτης απέφυγε τη δημόσια αντιπαράθεση με τον Τραμπ για την ξαφνική εκεχειρία του Απριλίου, αλλά οι πολιτικοί του σύμμαχοι επέκριναν σφοδρά τη συμφωνία με το Ιράν. Μάλιστα, φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ στο Ισραήλ έβαλαν ανοιχτά στο στόχαστρο τους αρχιτέκτονες της συμφωνίας: τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, τον Τζάρεντ Κούσνερ και τον Στιβ Γουίτκοφ. Ο Βανς με τη σειρά του κατηγόρησε μέλη του υπουργικού συμβουλίου του Νετανιάχου ότι εργάζονται για τη δολιοφθορά των διαπραγματεύσεων με το Ιράν και την χειραγώγηση της αμερικανικής κοινής γνώμης, προειδοποιώντας ότι το Ισραήλ αποξενώνει «τον μόνο ισχυρό σύμμαχο που του έχει απομείνει».

Ο Τραμπ γνωρίζει πολύ καλά τις πολιτικές πιέσεις που δέχεται ο Νετανιάχου ενόψει των εθνικών εκλογών του Οκτωβρίου στο Ισραήλ, σύμφωνα με αξιωματούχους, και ξέρει ότι η υποστήριξή του θα μπορούσε να αποβεί καθοριστική. Έχοντας επίγνωση αυτής της επιρροής, ο Τραμπ δείχνει την υποστήριξή του επιλεκτικά. Το έκανε, για παράδειγμα, την περασμένη εβδομάδα όταν δήλωσε ότι ο Νετανιάχου δεν θα συλληφθεί αν επισκεφθεί τις ΗΠΑ, στον απόηχο της αρχικής άρνησης του δημάρχου της Νέας Υόρκης, Ζοράν Μαμντάνι, να ανακαλέσει σχετική προεκλογική του δέσμευση.

Ο Τραμπ δεν έχει επιρρίψει δημόσια την ευθύνη στον Νετανιάχου για το δύσκολο αυτό αδιέξοδο. Ωστόσο, κεκλεισμένων των θυρών τον έχει αποκαλέσει «τρελό» και «δύσκολο» λόγω της συνέχισης της βομβαρδιστικής εκστρατείας στον Λίβανο που απείλησε την εκεχειρία, ενώ τον έχει επικρίνει σφοδρά και τηλεφωνικά για το γεγονός ότι αποκλίνει από τους πολεμικούς στόχους της Ουάσινγκτον.

Αυτή η απόκλιση στόχων εκτείνεται πέρα από το Ιράν.

Καθώς ο Τραμπ πίεζε τον Νετανιάχου να σταματήσει τις επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ, ο Λίβανος μετατράπηκε σε ένα ακόμη σημείο τριβής. Σε τηλεφωνική επικοινωνία στις αρχές Ιουνίου, την οποία αποκάλυψε το Axios, ο Τραμπ είπε στον Νετανιάχου: «Όλοι σε μισούν τώρα… όλοι μισούν το Ισραήλ εξαιτίας αυτού».

Το Ισραήλ συμφώνησε τελικά σε μια τριμερή συμφωνία με τον Λίβανο πριν από έναν μήνα, αλλά αρνείται να αποσυρθεί πλήρως από το νότιο τμήμα της χώρας αν δεν προηγηθεί ο αφοπλισμός της Χεζμπολάχ. Ο Νετανιάχου δήλωσε στο πολεμικό του συμβούλιο ότι η κυβέρνηση Τραμπ επιθυμεί την υπαναχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από θέσεις στον Λίβανο, καθώς και στη Γάζα και τη Συρία, σύμφωνα με ισραηλινή πηγή που ενημερώθηκε για τη συνάντηση.

Η ίδια πηγή ανέφερε στο CNN ότι ο Νετανιάχου ξεκαθάρισε πως προτίθεται να αντιταχθεί σε αυτή την ιδέα.

Πέρα από τις αιώνιες περιφερειακές διαμάχες, τις τελευταίες εβδομάδες προέκυψαν δύο ακόμη ακανθώδη ζητήματα: τα ενδεχόμενα σχέδια του Τραμπ για την πώληση εξελιγμένων μαχητικών αεροσκαφών F-35 στην Τουρκία και η συμφωνία ΗΠΑ - Σαουδικής Αραβίας για την πολιτική πυρηνική ενέργεια. Ισραηλινοί αξιωματούχοι ανησυχούν ότι το πρώτο θα μπορούσε να διαβρώσει το ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα της χώρας, ενώ το δεύτερο να πυροδοτήσει μια περιφερειακή κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών. Ο Τραμπ έχει συνδέσει δημόσια τη συμφωνία με το Ριάντ με την ομαλοποίηση των σχέσεων με το Ισραήλ και την επέκταση των «Συμφωνιών του Αβραάμ», αν και η Σαουδική Αραβία δεν έχει επιβεβαιώσει ούτε αποδεχθεί μια τέτοια διασύνδεση.

Όταν ρωτήθηκε τη Δευτέρα για την πιθανή πώληση των μαχητικών στην Τουρκία και την εναντίωση του Νετανιάχου, ο Τραμπ απάντησε κοφτά ότι «κανένας» δεν υπαγορεύει τις πωλήσεις όπλων εκτός από τον ίδιο, χαρακτηρίζοντας παράλληλα την Τουρκία «σπουδαίο σύμμαχο».

Πριν αναχωρήσει, ο Νετανιάχου δήλωσε ότι σχεδιάζει να συζητήσει «όλα τα θέματα της ατζέντας, πρώτα και κύρια το Ιράν. Φυσικά, στόχος μας είναι να διασφαλίσουμε την ασφάλειά μας αλλά και να διευρύνουμε τον κύκλο της ειρήνης γύρω μας».

Τι επιδιώκει ο Νετανιάχου

Ισραηλινή πηγή ανέφερε ότι ο Νετανιάχου θα επιδιώξει διαβεβαιώσεις πως τυχόν πωλήσεις όπλων στην Τουρκία ή πυρηνική συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία δεν θα θέσουν σε κίνδυνο το στρατιωτικό πλεονέκτημα του Ισραήλ. Παράλληλα, θα επιδιώξει πρόοδο σε ένα νέο μακροπρόθεσμο αμυντικό σύμφωνο ΗΠΑ-Ισραήλ, που θα αντικαταστήσει το μνημόνιο της εποχής Ομπάμα το οποίο οδεύει προς τη λήξη του.

«Ο Νετανιάχου θέλει να προχωρήσει από τον πόλεμο σε άλλα ζητήματα -όπως μια συμφωνία ασφαλείας ή ενδεχομένως η ομαλοποίηση των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία- και να διασφαλίσει ότι συντονίζεται με τον Τραμπ σε θέματα που μπορεί να αξιοποιήσει προεκλογικά», ανέφερε η πηγή. Ο ίδιος πιστεύει ότι η απευθείας επαφή με τον Τραμπ μπορεί να ξεπεράσει τις εσωτερικές διαφωνίες εντός της αμερικανικής διοίκησης, πρόσθεσε η πηγή στο CNN.

Ο Νετανιάχου έχει υποβαθμίσει τις τριβές χαρακτηρίζοντάς τις «τακτικές διαφωνίες» και επιμένοντας ότι η σχέση παραμένει στενή. Ωστόσο, Ισραηλινός αξιωματούχος αποκάλυψε ότι χρειάστηκε αρκετός χρόνος για να προγραμματιστεί το τετ α τετ με τον Τραμπ, καθώς αρχικά «υπήρχε μπλόκο», χωρίς να είναι σαφές από ποιον. Η συνάντηση οριστικοποιήθηκε μόνο αφού ο Νετανιάχου ανακοίνωσε ότι θα παρευρεθεί στην κηδεία του Γκράχαμ.

Το διακύβευμα για τον Νετανιάχου είναι υψηλότερο από ποτέ. Σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, απέχει πολύ από την πλειοψηφία που απαιτείται για την εξασφάλιση μιας νέας θητείας στις εκλογές του Οκτωβρίου. Ο Τραμπ υπήρξε επί μακρόν ένα από τα πιο πολυτιμα προεκλογικά του χαρτιά, και η επίδειξη διαρκούς επιρροής στην Ουάσινγκτον είναι ζωτικής σημασίας για τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, ο οποίος ελπίζει ακόμη να τον φιλοξενήσει στο Ισραήλ για μια επίσκεψη πριν από τις κάλπες.

Αξιοσημείωτο είναι ότι στη συνάντηση δεν έχει προγραμματιστεί δημόσια φωτογραφική κάλυψη. Πάντως, και η συνάντησή τους τον Φεβρουάριο κρατήθηκε μακριά από τις κάμερες λόγω των ευαίσθητων στρατιωτικών σχεδιασμών πριν από τον πόλεμο. Αυτή τη φορά, η διακριτικότητα μπορεί να κρύβει την επόμενη εκστρατεία κατά του Ιράν… ή απλώς τις εντάσεις γύρω από την επόμενη εκεχειρία.