Η Ισλανδία στις κάλπες: Δημοψήφισμα για το ευρωπαϊκό της μέλλον... με Τραμπ και Γροιλανδία στο φόντο

Οι Ισλανδοί προσέρχονται το Σάββατο (29/8) στις κάλπες για ένα οριακό δημοψήφισμα σχετικά με το αν η χώρα θα πρέπει να επανεκκινήσει τις διαπραγματεύσεις για την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ανοίγοντας εκ νέου μια συζήτηση που έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία μετά τις κινήσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στην Αρκτική.

Το ερώτημα που τίθεται στους περίπου 400.000 κατοίκους της σκανδιναβικής χώρας είναι απλό: «Πρέπει η Ισλανδία να επανέλθει στις διαπραγματεύσεις ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση;».

Σύμφωνα με το CNBC, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η συμβουλευτική ψηφοφορία αναμένεται να εξελιχθεί σε θρίλερ, καθώς η χώρα εμφανίζεται ουσιαστικά χωρισμένη στα δύο. Εάν η πλειοψηφία ψηφίσει «ναι», θα ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για την ένταξη της Ισλανδίας στην ΕΕ. Εφόσον αυτές ολοκληρωθούν επιτυχώς, η συμφωνία που θα προκύψει θα τεθεί στη συνέχεια σε δεύτερο δημοψήφισμα, ώστε ο ισλανδικός λαός να αποφασίσει αν θα την αποδεχθεί ή θα την απορρίψει.

Η ψηφοφορία πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Αρκτική εξελίσσεται σε πεδίο έντονου γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Τα κρίσιμα ορυκτά, η κλιματική αλλαγή και η ταχεία τήξη των πάγων, που ανοίγει εποχικές θαλάσσιες οδούς, αυξάνουν τη στρατηγική σημασία της περιοχής.

Την ίδια στιγμή, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επαναφέρει την επιδίωξή του για την απόκτηση της Γροιλανδίας, του πλησιέστερου γείτονα της Ισλανδίας. Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι ο έλεγχος της Γροιλανδίας είναι απαραίτητος για λόγους εθνικής ασφάλειας. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια ειδικής ομιλίας του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός νωρίτερα μέσα στη χρονιά, φάνηκε επανειλημμένα να συγχέει τη Γροιλανδία με την Ισλανδία.

«Όλα τα επιχειρήματα που έχει παρουσιάσει ο πρόεδρος των ΗΠΑ για το γιατί θα ήταν απαραίτητο οι Ηνωμένες Πολιτείες να αποκτήσουν τη Γροιλανδία, ισχύουν στην πραγματικότητα εξίσου και για την Ισλανδία. Η μόνη διαφορά είναι ότι η Ισλανδία είναι επίσημα ένα ανεξάρτητο κράτος», δήλωσε ο Έιρικουρ Μπέργκμαν, καθηγητής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Bifrost της Ισλανδίας.

Η Ισλανδία υπέβαλε αίτηση ένταξης στην ΕΕ το 2009, στον απόηχο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Ωστόσο, οι συνομιλίες ανεστάλησαν το 2013, όταν ανέλαβε την εξουσία ένας κυβερνητικός συνασπισμός με ευρωσκεπτικιστικό προσανατολισμό.

Στις αρχές του έτους, η υπουργός Εξωτερικών της Ισλανδίας, Θόργκερντουρ Γκούναρσντοτιρ, δήλωσε ότι η στενότερη συνεργασία και ο βαθύτερος διάλογος με την Ευρωπαϊκή Ένωση θα αποτελούσαν σημαντικό παράγοντα για την προστασία των συμφερόντων της χώρας. «Είναι σαφές ότι το διεθνές σύστημα μέσα στο οποίο ζούμε από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου βρίσκεται σε αναταραχή», ανέφερε.

Οικονομία, κυριαρχία και αλιεία

Πέρα από τις φιλοδοξίες του Τραμπ για τη Γροιλανδία, ο Μπέργκμαν εκτιμά ότι ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας ενόψει της ψηφοφορίας είναι η μειωμένη εμπιστοσύνη των Ισλανδών στις Ηνωμένες Πολιτείες ως εταίρο ασφάλειας.

Η Ισλανδία, ιδρυτικό μέλος του ΝΑΤΟ, είναι η μοναδική χώρα της Συμμαχίας που δεν διαθέτει δικές της ένοπλες δυνάμεις. Παράλληλα, βρίσκεται σε μια στρατηγικής σημασίας περιοχή, στο λεγόμενο GIUK Gap, το θαλάσσιο πέρασμα ανάμεσα στη Γροιλανδία, την Ισλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, που συνδέει την Αρκτική με τον Ατλαντικό Ωκεανό.

«Η ασφάλεια και η άμυνα της Ισλανδίας διασφαλίζονται από τη συμμετοχή μας στο ΝΑΤΟ, αλλά επίσης, και για πολλούς ακόμη σημαντικότερα, από τη διμερή αμυντική συμφωνία με τις ΗΠΑ από το 1951. Τώρα πολλοί άνθρωποι αρχίζουν να επανεξετάζουν την ισχύ και την αξιοπιστία αυτής της συμφωνίας», δήλωσε ο Μπέργκμαν.

Παρότι οι γεωπολιτικές εξελίξεις έχουν επηρεάσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο συζητείται η πιθανότητα ένταξης στην ΕΕ, πολιτικοί αναλυτές τονίζουν ότι η συζήτηση καθορίζεται κυρίως από εσωτερικά ζητήματα - ιδιαίτερα την οικονομία, την εθνική κυριαρχία και την αλιεία.

Ο Γιον Ντάνιελσον, διευθυντής του Κέντρου Συστημικού Κινδύνου και καθηγητής Χρηματοοικονομικών στο London School of Economics, σημείωσε ότι η Ισλανδία έχει δώσει στο παρελθόν σκληρές μάχες με χώρες που σήμερα είναι μέλη της ΕΕ για τον έλεγχο της αλιευτικής της βιομηχανίας. Χαρακτήρισε το ζήτημα της αλιείας «τοτεμικό» για τους Ισλανδούς, λόγω της τεράστιας οικονομικής του σημασίας.

«Για τους Ισλανδούς, το βασικό ζήτημα της ένταξης είναι το ευρώ και η επιθυμία να ξεφύγουν από την αστάθεια του δικού τους νομίσματος και τα πολύ υψηλά επιτόκια. Επομένως, το ευρώ είναι πραγματικά ο στόχος που βλέπουν μπροστά τους», δήλωσε. «Ακόμη κι αν ψήφιζαν υπέρ της ένταξης, η μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού θα επικεντρωνόταν στην αλιεία και στο κατά πόσο η ΕΕ θα μπορούσε να προσφέρει τις απαραίτητες προϋποθέσεις - κάτι που, κατά τη γνώμη μου, μοιάζει αμφίβολο», πρόσθεσε.

Η πρώην πρωθυπουργός της Ισλανδίας, Κατρίν Γιάκομπσντοτιρ, έχει από την πλευρά της δηλώσει ότι δεν βλέπει κάποιον ισχυρό λόγο για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επισημαίνοντας ότι η χώρα ήδη διατηρεί στενή οικονομική συνεργασία με το μπλοκ των 27 κρατών και ότι οι πολίτες της απολαμβάνουν υψηλό βιοτικό επίπεδο. «Αν η πλειοψηφία του λαού θέλει να υποβάλουμε αίτηση, είναι πολύ σημαντικό να ακούσουμε αυτή την πλειοψηφία, αλλά εγώ δεν έχω αλλάξει τη θέση μου», είχε δηλώσει στα μέσα Απριλίου.

Η Ισλανδία, άλλωστε, είναι ήδη βαθιά ενσωματωμένη στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, εν μέρει μέσω της συμμετοχής της στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, ο οποίος της παρέχει πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ χωρίς να απαιτείται πλήρης ένταξη. Παράλληλα, η χώρα είναι μέλος της Ζώνης Σένγκεν, επιτρέποντας την ελεύθερη μετακίνηση χωρίς ελέγχους διαβατηρίων με τις υπόλοιπες συμμετέχουσες ευρωπαϊκές χώρες.

«Η σημερινή κυβέρνηση υπό την ηγεσία των Σοσιαλδημοκρατών, η οποία ήταν εκείνη που ξεκίνησε και υπέβαλε την αίτηση ένταξης την πρώτη φορά, ουσιαστικά αναθερμαίνει τώρα αυτή την προσπάθεια για να κλείσει αυτή την εκκρεμότητα», δήλωσε ο Στίβεν Μπλόκμανς, αναπληρωτής διευθυντής της δεξαμενής σκέψης International Centre for Defence and Security.

Μια... ιστορία επιτυχίας για την ΕΕ

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι η πιθανή ένταξη της Ισλανδίας θα μπορούσε να αποτελέσει μια σημαντική «ιστορία επιτυχίας», ιδιαίτερα μετά την αποχώρηση της Βρετανίας από την ΕΕ το 2020.

Μια νίκη του «ναι» θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά γρήγορα, λέει ο Μπέργκμαν, καθώς η σημερινή κυβερνητική συμμαχία της Ισλανδίας πλησιάζει προς τις επόμενες γενικές εκλογές, οι οποίες πρέπει να διεξαχθούν το αργότερο έως τον Αύγουστο του 2028. «Φαίνεται πως στη σημερινή εποχή το μεγαλύτερο είναι καλύτερο», σχολίασε ο Μπλόκμαν.

Όπως πρόσθεσε, η πιθανή ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση μιας χώρας που κατατάσσεται στις κορυφαίες παγκοσμίως ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ και τις δημοκρατικές επιδόσεις θα έδινε αναμφίβολα «επιπλέον λάμψη στο ευρωπαϊκό εγχείρημα της ολοκλήρωσης».