«Θα κινηθούμε μόνο εμπρός»: Αποφασισμένος να κλιμακώσει τον πόλεμο ο Πούτιν - Τι φοβάται η Δύση

Το Σάββατο (29/8), κατά τη διάρκεια συνάντησής του με προσωπικό και φοιτητές σε πανεπιστήμιο της Μόσχας, ο Βλαντίμιρ Πούτιν υπογράμμισε ότι οι όρκες τρέφονται με πολικές αρκούδες. «Αυτή είναι η τροφική αλυσίδα», δήλωσε ο Ρώσος πρόεδρος.

«Τα παιδιά θα πρέπει να διδάσκονται γι’ αυτό, ώστε να καταλαβαίνουν σε τι κόσμο ζούμε και γιατί διεξάγουμε την ειδική στρατιωτική επιχείρηση», όπως αποκαλεί ο ίδιος τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Σύμφωνα με τον Economist, ο ισχυρισμός ήταν προϊόν φαντασίας: δεν υπάρχει γνωστή περίπτωση όρκας που να έχει φάει πολική αρκούδα. Ωστόσο, προσέφερε μια εικόνα για την αρπακτική κοσμοθεωρία του Πούτιν.

Σε εγρήγορση οι χώρες του ΝΑΤΟ

Το τελευταίο διάστημα, οι χώρες του ΝΑΤΟ ανησυχούν ολοένα και περισσότερο για την κατεύθυνση που μπορεί να παίρνουν οι σκέψεις του. Ο ρωσικός στρατός παραμένει ουσιαστικά βαλτωμένος εδώ και χρόνια, με δεκάδες χιλιάδες άνδρες να σκοτώνονται ή να τραυματίζονται σοβαρά κάθε μήνα. Ο πόλεμος έχει μετατραπεί σε μια καταστροφική αναμέτρηση με επιθέσεις drones και πυραύλων, οι οποίες, αν και προκαλούν τεράστιες καταστροφές στην Ουκρανία, επιφέρουν πλέον ορατές ζημιές και στη Ρωσία.

Ο Πούτιν, όμως, δεν δείχνει καμία διάθεση να υποχωρήσει. Ο φόβος είναι ότι μπορεί να επιχειρήσει να ξεφύγει από αυτό που οι Ρώσοι αποκαλούν «tupik» (αδιέξοδο), όπως έχει κάνει και στο παρελθόν: αναζητώντας έναν νέο τρόπο κλιμάκωσης της σύγκρουσης.

Τα σημάδια της δυτικής ανησυχίας είναι πλέον παντού. Την περασμένη Τρίτη (25/8), ο Τζον Ράτκλιφ, διευθυντής της CIA, πέταξε απροσδόκητα στη Μόσχα. Οι πληροφορίες σχετικά με τον σκοπό της επίσκεψής του διαφέρουν: σύμφωνα με ορισμένες εκδοχές, πήγε για να προειδοποιήσει τον Πούτιν να μην επιτεθεί σε χώρες του ΝΑΤΟ, ενώ σύμφωνα με άλλες, για να του παρουσιάσει μια δυσοίωνη εκτίμηση για τις προοπτικές της Ρωσίας και να τον πείσει να διαπραγματευτεί.

Τρεις ημέρες αργότερα, η Φινλανδία ζήτησε τη βοήθεια σουηδικών αεροσκαφών και πολεμικών πλοίων για την παρακολούθηση των συνόρων της με τη Ρωσία και την αποτροπή πιθανών παραβιάσεων. Η Γερμανία προετοιμάζεται να κατηγορήσει ανοιχτά τη Ρωσία για επίθεση με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας στις 4 Αυγούστου και πιθανότατα θα επιβάλει νέες κυρώσεις. Στις 20 Αυγούστου, η Ρουμανία ανακοίνωσε ότι κατέστρεψε ένα ρωσικό ναυτικό drone, το οποίο είχε βάλει στο στόχαστρο πλατφόρμα γεωτρήσεων στα χωρικά της ύδατα. Στις 25 Αυγούστου, η Σλοβακία απέτρεψε εμπρηστική επίθεση σε εργοστάσιο κατασκευής drones.

Προς νέα κλιμάκωση φέρεται να προχωρά η Ρωσία

Την ίδια ώρα, ο Πούτιν έβαλε τέλος στη μακρά σιωπή του σχετικά με τις ολοένα και πιο επιτυχημένες επιθέσεις ουκρανικών drones σε ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου και κέντρα logistics, μεταξύ άλλων και σε αποθήκες της Wildberries, της μεγαλύτερης εταιρείας ηλεκτρονικού εμπορίου της Ρωσίας.

Σε ομιλία του στις 22 Αυγούστου κατηγόρησε την Ουκρανία ότι άνοιξε «το κουτί της Πανδώρας» και υποσχέθηκε «αντίποινα στους πιο ευαίσθητους τομείς της οικονομίας σας». Νωρίτερα την ίδια ημέρα, μιλώντας στη «Ενωμένη Ρωσία», το κυβερνών κόμμα του Κρεμλίνου, απέρριψε κάθε ενδεχόμενο τερματισμού του πολέμου. «Η ειδική στρατιωτική επιχείρηση συνεχίζεται», δεσμεύτηκε. «Θα κινηθούμε μόνο προς τα εμπρός».

Πηγές που βρίσκονται κοντά στο Κρεμλίνο υποστηρίζουν ότι, έπειτα από αρκετές εβδομάδες σκέψης κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ο Πούτιν φαίνεται να έχει επιλέξει την κλιμάκωση. Μάλιστα, ένας επί χρόνια συνεργάτης του Πούτιν εκτιμά ότι ο Ρώσος πρόεδρος πιθανότατα εξέλαβε την επίσκεψη του Ράτκλιφ ως ένδειξη αμερικανικής αδυναμίας.

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, αυτή ήταν και η ερμηνεία του προέδρου για την επίσκεψη στη Μόσχα, τον Νοέμβριο του 2021, του Μπιλ Μπερνς, τότε διευθυντή της CIA επί Τζο Μπάιντεν, ο οποίος τον είχε προειδοποιήσει να μην εισβάλει στην Ουκρανία. Ο Πούτιν προχώρησε στην εισβολή τρεις μήνες αργότερα.

Γιατί ο Πούτιν φέρεται να επέλεξε την κλιμάκωση

Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τι πραγματικά σκέφτεται ο Πούτιν. Ωστόσο, οι λόγοι για τους οποίους κλιμακώνει τον πόλεμο, όπως και η απόφαση να εισβάλει εξαρχής, είναι εσωτερικοί. Βασικός του στόχος ήταν ανέκαθεν η διατήρηση της προσωπικής του εξουσίας και, τελικά, της ίδιας του της ζωής.

Μία από τις ανησυχίες του Κρεμλίνου είναι η εξασθένηση της σιωπηρής συναίνεσης της κοινωνίας απέναντι στον πόλεμο. Τα σοβαρά πλήγματα των ουκρανικών drones σε διυλιστήρια και εταιρείες ηλεκτρονικού εμπορίου, σε συνδυασμό με τους περιορισμούς στο διαδίκτυο που επιβάλλουν οι υπηρεσίες ασφαλείας, έχουν διαλύσει την επίφαση της κανονικότητας.

Το ανεξάρτητο κέντρο δημοσκοπήσεων Levada αναφέρει ότι το 57% των Ρώσων χαρακτηρίζει την κατάσταση «τεταμένη». Οι ερωτηθέντες επικαλούνται τον πόλεμο, τον αριθμό των νεκρών, την επιστράτευση, τις επιθέσεις με drones και την απουσία οποιασδήποτε αίσθησης για το μέλλον. Η εμπιστοσύνη του κοινού στην τηλεοπτική προπαγάνδα μειώνεται, ενώ νέοι άνθρωποι αναρτούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εκκλήσεις για τον τερματισμό του πολέμου. Η δημοτικότητα του Πούτιν βρίσκεται σε πτωτική πορεία.

Το κλίμα μεταξύ των ελίτ είναι ακόμη πιο δυσοίωνο. Το μεγαλύτερο ζήτημα, σύμφωνα με έναν άνθρωπο που γνωρίζει τα πράγματα εκ των έσω, δεν είναι τόσο η οικονομία ή η έλλειψη στρατιωτικών επιτυχιών, όσο ο χρόνος που έχει χαθεί εξαιτίας του πολέμου: όποια κι αν είναι η έκβαση, σχεδόν πέντε χρόνια πολέμου συνιστούν αποτυχία. «Υπάρχει ολοένα και περισσότερο η αίσθηση ότι ο τσάρος είναι γυμνός», λέει ένα ακόμη μέλος της ρωσικής ελίτ. Κανένα από τα οικονομικά ή πολιτικά προβλήματα της Ρωσίας δεν είναι από μόνο του μοιραίο για τον Πούτιν: διαθέτει τους οικονομικούς πόρους και τον κατασταλτικό μηχανισμό για να συνεχίσει. Όμως η αντίληψη έχει σημασία.

Ο Πούτιν μπορεί να παρουσιάζει τους στόχους του με τη γλώσσα της γεωπολιτικής, στην πραγματικότητα όμως καθοδηγείται από την εγκληματική λογική του καθεστώτος του: να μη δείχνει ποτέ αδυναμία. Το ρωσικό σύστημα έχει υψηλή ανοχή στη βία, αλλά δεν συγχωρεί την αποτυχία. Πιθανότατα πιστεύει ότι ο τερματισμός του πολέμου χωρίς την επίτευξη έστω και του ελάχιστου στόχου του - την κατάληψη ολόκληρης της ανατολικής περιοχής του Ντονμπάς στην Ουκρανία - θα έθετε σε κίνδυνο ακόμη και τη σωματική του ακεραιότητα. («Θα με κρεμάσουν», φέρεται να είπε κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια του πολέμου σε ορισμένους από τους στενούς του συνεργάτες, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει τα γεγονότα.)

Η συνέχιση του πολέμου με τη σημερινή του μορφή, ωστόσο, δεν αποτελεί λύση. «Τα σενάρια που βασίζονται στην αδράνεια είναι επιζήμια για το Κρεμλίνο», λέει ένα μέλος της ρωσικής ελίτ. «Απλώς καταναλώνουν οικονομικούς πόρους και σπαταλούν πολιτικό κεφάλαιο».

Τι θα μπορούσε να σημαίνει για την Ουκρανία η κλιμάκωση

Όλα αυτά μπορεί να κάνουν την κλιμάκωση να φαίνεται ελκυστική επιλογή. Ωστόσο, δεν είναι ξεκάθαρο τι ακριβώς θα μπορούσε να περιλαμβάνει. Η Ρωσία είναι πιθανό να εντείνει τον υβριδικό πόλεμο και τις επιχειρήσεις σαμποτάζ εναντίον των συμμάχων της Ουκρανίας και να στοχεύσει τις οδούς ανεφοδιασμού από την Ευρώπη προς την Ουκρανία. Οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών ανησυχούν ότι η Ρωσία μπορεί να βάλει στο στόχαστρο εργοστάσια στην Ευρώπη που κατασκευάζουν στρατιωτικό υλικό για την πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας. Ωστόσο, εκτιμούν ότι ο Πούτιν δεν επιθυμεί μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση με το ΝΑΤΟ.

Στο εσωτερικό της Ουκρανίας, η κλιμάκωση σημαίνει σε μεγάλο βαθμό την εντατικοποίηση πρακτικών που η Ρωσία ήδη εφαρμόζει. Την Κυριακή (30/8), το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι προετοιμάζει ένα μαζικό πλήγμα στις ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας. Η Ουκρανία, όμως, ήδη αναμένει τέτοιες επιθέσεις, στο πλαίσιο της ολομέτωπης ρωσικής επίθεσης με στόχο να κάμψει το ηθικό και τη βούλησή της κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Όσον αφορά τις χερσαίες επιχειρήσεις, ρωσικές πηγές αναφέρουν ότι ο Πούτιν έχει δεσμευτεί να ρίξει επιπλέον 300.000-400.000 άνδρες στη «μηχανή του κιμά». Δεν χρειάζεται να ανακοινώσει νέο κύμα επιστράτευσης: δεν έχει ποτέ αναστείλει την αρχική εντολή επιστράτευσης. Οι επιπλέον άνδρες πιθανότατα θα στρατολογηθούν μέσω πιέσεων από τις περιφερειακές κυβερνήσεις, ώστε οποιαδήποτε πολιτική δυσαρέσκεια να παραμείνει σε τοπικό επίπεδο. Οι Αρχές δοκιμάζουν ήδη το νέο σύστημα στρατολόγησης στην Πένζα, μια περιοχή περίπου 750 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Μόσχας.

Ο Πούτιν μπορεί επίσης να εντείνει την καταστολή των λεγόμενων «εσωτερικών εχθρών», όχι επειδή αυτοί αποτελούν πραγματική απειλή για την εξουσία του, αλλά επειδή χρειάζεται να επιδεικνύει ισχύ. Τίποτα από όλα αυτά δεν θα λύσει τα προβλήματα της Ρωσίας. Αντίθετα, είναι πιθανό να αυξήσει τα δεινά του πληθυσμού και να συμβάλει στην αστάθεια, τόσο στο εσωτερικό όσο και εκτός της χώρας.