Οι «μονόκεροι» της Αρκτικής έφεραν δυσάρεστα νέα: Τι συμβαίνει κάτω από τους πάγους της Γροιλανδίας

Τα ναρβάλ, οι εντυπωσιακοί «μονόκεροι της θάλασσας», με τους χαρακτηριστικούς σπειροειδείς χαυλιόδοντες, έγιναν για πρώτη φορά… ερευνητές της Αρκτικής. Τα δεδομένα που συγκέντρωσαν, όμως, προκαλούν έντονη ανησυχία, καθώς θερμά και αλμυρά νερά από τον Ατλαντικό εισχωρούν βαθιά στα φιόρδ της ανατολικής Γροιλανδίας και φτάνουν μέχρι τους παγετώνες, επιταχύνοντας το λιώσιμο των πάγων.

Όπως μεταδίδει το αμερικανικό δίκτυο CNN, ερευνητές τοποθέτησαν δορυφορικούς πομπούς σε έξι ναρβάλ και παρακολούθησαν τις κινήσεις τους από το 2017 έως το 2020. Τα ζώα κινήθηκαν στις δύσβατες ακτές της ανατολικής Γροιλανδίας και βούτηξαν βαθιά στο πολύπλοκο σύστημα φιόρδ της περιοχής, το μεγαλύτερο στον κόσμο.

Οι ειδικοί επέλεξαν τα ναρβάλ επειδή μπορούν να φτάσουν σε σημεία στα οποία είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιχειρήσουν ερευνητικά πλοία. Μπορούν, μάλιστα, να καταδυθούν σε βάθος σχεδόν 1.800 μέτρων, καταγράφοντας στοιχεία από διαφορετικά επίπεδα της υδάτινης στήλης.

Οι έξι «ερευνητές» συγκέντρωσαν περισσότερες από 2.000 μετρήσεις για τη θερμοκρασία και την αλατότητα του νερού. Τα στοιχεία αυτά συνδυάστηκαν στη συνέχεια με δεδομένα από την Παγκόσμια Βάση Δεδομένων Ωκεανών.

Θερμά νερά φτάνουν μέχρι τους παγετώνες

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η περιοχή βιώνει αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν «Ατλαντικοποίηση» (Atlantification). Σχετικά θερμά και αλμυρά νερά από τον Ατλαντικό εισχωρούν ολοένα βαθύτερα στις θάλασσες της Αρκτικής.

Στην ανατολική Γροιλανδία, το θερμότερο νερό φαίνεται να ακολουθεί μια μακροπρόθεσμη τάση και να φτάνει μέχρι τα μέτωπα των παγετώνων. Εκεί μπορεί να προκαλεί τήξη στο κάτω μέρος τους, επιταχύνοντας την απώλεια πάγου.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα νερά του Ατλαντικού έφτασαν σε απόσταση μεγαλύτερη των 290 χιλιομέτρων μέσα στο σύστημα των φιόρδ.

«Ήταν πραγματικά ένα μάθημα που μας άνοιξε τα μάτια», δήλωσε ο Μαντς Πέτερ Χάιντε-Γιέργκενσεν, καθηγητής στο Ινστιτούτο Φυσικών Πόρων της Γροιλανδίας και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης.

Γιατί η ανατολική Γροιλανδία είναι τόσο σημαντική

Η ανατολική Γροιλανδία φιλοξενεί σημαντικούς παγετώνες, οι οποίοι διοχετεύουν τμήματα του παγοκαλύμματος της Γροιλανδίας προς τον ωκεανό.

Παράλληλα, στην περιοχή αναπτύσσονται σημαντικά θαλάσσια ρεύματα, τα οποία μεταφέρουν ψυχρά πολικά νερά προς τα νότια, στον βόρειο Ατλαντικό, αναδιανέμοντας το γλυκό νερό και επηρεάζοντας τη θαλάσσια ζωή.

Τα ρεύματα αυτά αποτελούν τμήμα της Ατλαντικής Μεσημβρινής Ανατρεπτικής Κυκλοφορίας (AMOC), ενός τεράστιου συστήματος ωκεάνιων ρευμάτων που παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του παγκόσμιου καιρού και κλίματος.

Οι επιστήμονες ανησυχούν εδώ και χρόνια ότι η AMOC μπορεί να εξασθενήσει σημαντικά ή ακόμη και να οδηγηθεί σε κατάρρευση. Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να έχει σοβαρές επιπτώσεις, από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας στις ΗΠΑ μέχρι ακραίες ψυχρές συνθήκες στην Ευρώπη και ξηρασίες στην Αφρική.

«Από πολλές απόψεις, η ανατολική Γροιλανδία αποτελεί βαρόμετρο για τις κλιματικές αλλαγές που μπορούμε να περιμένουμε στον βόρειο Ατλαντικό», ανέφερε ο Χάιντε-Γιέργκενσεν.

Μια από τις πιο δύσκολες περιοχές για έρευνα

Παρά τη σημασία της, η περιοχή παραμένει σχετικά ανεξερεύνητη. Η απομόνωση, οι ακραίες καιρικές συνθήκες και οι θαλάσσιοι πάγοι καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη και δαπανηρή την αποστολή ερευνητικών πλοίων.

Τα παγοθραυστικά είναι απαραίτητα για την πλοήγηση στα απρόβλεπτα νερά, ενώ κατά τους χειμερινούς μήνες τα πλοία ουσιαστικά αδυνατούν να επιχειρήσουν στην περιοχή.

Τα ναρβάλ, αντίθετα, μπορούν να κινηθούν εκεί όλο τον χρόνο.

«Εμείς μπορούμε να καθόμαστε μπροστά στους υπολογιστές μας και τα ναρβάλ να κολυμπούν στα παγωμένα νερά μέσα στο σκοτάδι», ανέφερε χαρακτηριστικά ο ερευνητής.

Οι συσκευές που τοποθετήθηκαν στα ζώα ζύγιζαν λιγότερο από μισό κιλό και κατέγραφαν τη θερμοκρασία και την αλατότητα του νερού, μεταδίδοντας τα δεδομένα μέσω δορυφόρου.

Πολύτιμα δεδομένα από τους «μονόκερους της θάλασσας»

Η αξιοποίηση των ναρβάλ για τη συλλογή δεδομένων θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική από άλλους επιστήμονες.

Ο Έρικ Άχτερμπεργκ, καθηγητής στο Κέντρο Ωκεανολογικών Ερευνών GEOMAR Helmholtz στη Γερμανία, χαρακτήρισε τη μέθοδο «μοναδική και ευφυή», επισημαίνοντας ότι προσφέρει νέα στοιχεία για τους μηχανισμούς τήξης των παγετώνων.

Ιδιαίτερα σημαντικές θεωρούνται οι μετρήσεις του χειμώνα, καθώς τα ερευνητικά πλοία δεν μπορούν να επιχειρήσουν στην περιοχή εκείνη την εποχή.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι τα ναρβάλ κατάφεραν μέσα σε μόλις τρία χρόνια να συγκεντρώσουν σχεδόν τον ίδιο αριθμό αναλύσεων που είχαν πραγματοποιήσει οι άνθρωποι σε περίπου 130 χρόνια.

«Κατάφεραν να αποκαλύψουν την κλίμακα της επίθεσης των ωκεάνιων υδάτων στο παγοκάλυμμα της Γροιλανδίας στην περιοχή», δήλωσε η Έλεν Κόξαλ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, χαρακτηρίζοντας τα δεδομένα «εξαιρετικά πολύτιμα».
«Μόνο ένα μικρό κομμάτι του παζλ»

Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι χρειάζεται ακόμη πολλή δουλειά για να κατανοηθεί πλήρως ο τρόπος με τον οποίο τα ωκεάνια ρεύματα επηρεάζουν τους παγετώνες και το παγοκάλυμμα της Γροιλανδίας.

Η συγκεκριμένη μελέτη αποτελεί ένα ακόμη κομμάτι στο μεγάλο παζλ της κλιματικής αλλαγής στον βόρειο Ατλαντικό.

Όπως σημειώνει ο Χάιντε-Γιέργκενσεν, πρόκειται για «ένα μικρό κομμάτι της μεγάλης εικόνας» όσων συμβαίνουν σε ολόκληρο τον βόρειο Ατλαντικό.