Σκάνδαλο με παράνομες παρακολουθήσεις στη Σερβία: Απλοί πολίτες και φοιτητές στόχος του Pegasus

Τουλάχιστον 14 άνθρωποι από την κοινωνία των πολιτών στη Σερβία έγιναν στόχος εξελιγμένου λογισμικού κατασκοπείας νωρίτερα φέτος, σε αυτό που η οργάνωση για τα ψηφιακά δικαιώματα Share Foundation χαρακτηρίζει ως το μεγαλύτερο καταγεγραμμένο κύμα τέτοιων μολύνσεων στη χώρα μέχρι σήμερα.

Το κύμα των επιθέσεων με spyware αποκαλύφθηκε τον Αύγουστο, όταν η Apple ενημέρωσε ανθρώπους σε 110 χώρες ότι πιθανότατα είχαν πέσει θύματα κατασκοπευτικού λογισμικού που χρησιμοποιείται από ιδιωτικές εταιρείες.

Το Citizen Lab, το οποίο πραγματοποιεί εγκληματολογικές αναλύσεις επιθέσεων με spyware, δημοσίευσε την Τετάρτη (2/9) ανάλυση που δείχνει ότι τουλάχιστον ένας από τους Σέρβους είχε γίνει στόχος του Pegasus, του κατασκοπευτικού λογισμικού της NSO Group, το οποίο θα έδινε στον επιτιθέμενο «πλήρη πρόσβαση στη συσκευή», όπως μεταδίδει ο Guardian.

Η Share ανέφερε ότι μεταξύ των ανθρώπων που στοχοποιήθηκαν ήταν μέλη του σερβικού φοιτητικού κινήματος, το οποίο αποτελεί αγκάθι για την κυβέρνηση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς από το 2024. Το κίνημα δημιουργήθηκε μέσα από τις πανεθνικές διαδηλώσεις που ακολούθησαν την κατάρρευση στέγης σε σιδηροδρομικό σταθμό τον χειμώνα εκείνης της χρονιάς και αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα φοιτητικά κινήματα στην Ευρώπη.

Ο Βούτσιτς βρίσκεται στην εξουσία για περισσότερο από μία δεκαετία. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι έχει συμβάλει στην αποδυνάμωση των θεσμών, ενώ παράλληλα έχει οδηγήσει τη χώρα πιο κοντά στη Μόσχα.

Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η κυβέρνηση του Βούτσιτς ήταν αυτή που έβαλε στο στόχαστρο τον φοιτητή με το Pegasus. Ωστόσο, άλλα κατασκοπευτικά λογισμικά που χρησιμοποιήθηκαν εναντίον των φοιτητών, μεταξύ των οποίων ένα πρόγραμμα με την ονομασία NoviSpy, έχουν στο παρελθόν συνδεθεί με τις σερβικές Αρχές.

Σε συνέντευξή της στο Euronews Serbia την Τετάρτη (2/9), η Άνα Μπρνάμπιτς, πρόεδρος της σερβικής Βουλής και υψηλόβαθμο στέλεχος του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος, αρνήθηκε ότι οι φοιτητές παρακολουθούνταν. «Απολύτως όχι», δήλωσε. «Δεν πιστεύω ούτε μία λέξη από όσα έχουν πει [οι φοιτητές και η Share]».

«Δεν θα καταφέρουν να μας τρομάξουν»

Η Share ανέφερε ότι η συγκυρία των επιθέσεων - κατά τη διάρκεια των τοπικών εκλογών του Μαρτίου - ενδέχεται να αποτέλεσε δοκιμή ενόψει των πρόωρων εκλογών που έχουν προγραμματιστεί για τον Οκτώβριο. «Αυτό είναι το μεγαλύτερο καταγεγραμμένο κύμα παρακολούθησης στη Σερβία μέχρι σήμερα», δήλωσε η Αντριάνα Ρίστιτς, σύμβουλος πολιτικής της Share. «Υποθέτουμε… ότι οι τοπικές εκλογές χρησιμοποιήθηκαν ουσιαστικά ως δοκιμή από το κυβερνών κόμμα, προκειμένου να διαπιστώσει τις δυνατότητες του spyware, αλλά και το επίπεδο πίεσης που μπορεί να ασκήσει στους φοιτητές και την αντιπολίτευση».

Ο Τζον Σκοτ-Ρέιλτον, ανώτερος ερευνητής στο Citizen Lab, δήλωσε: «Τα εγκληματολογικά ευρήματά μας, σε συνδυασμό με αυτό το νέο κύμα ειδοποιήσεων απειλών της Apple, αποκαλύπτουν ότι το ειρηνικό φιλοδημοκρατικό κίνημα της Σερβίας βρίσκεται στο στόχαστρο μιας επιθετικής εκστρατείας με κατασκοπευτικό λογισμικό ιδιωτικών εταιρειών, ενόψει των κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων του 2026».

Η Μίλιτσα Πόποβιτς, μία από τις φοιτήτριες που έγιναν στόχος, χαρακτήρισε τις επιθέσεις «σκληρές». «Η σκέψη ότι κάποιος μπορεί να είχε εισβάλει στον ιδιωτικό μου χώρο χωρίς να το γνωρίζω με έκανε να αισθανθώ εντελώς εκτεθειμένη», δήλωσε. Ωστόσο, όπως είπε, η επίθεση, όσο άβολη και αν ήταν, δεν πρόκειται να την αποτρέψει από τη δράση της, ούτε να κάμψει το φοιτητικό κίνημα. «Αν σκοπός τους ήταν να μας τρομάξουν ή να μας κάνουν να σταματήσουμε, δεν θα τα καταφέρουν».

Η NSO και το Pegasus

Η NSO Group, η εταιρεία που κατασκευάζει το Pegasus, ένα spyware που έχει χρησιμοποιηθεί από αυταρχικά καθεστώτα για τη στοχοποίηση δημοσιογράφων, ακτιβιστών για τα ανθρώπινα δικαιώματα και αντιφρονούντων, ξεκίνησε ως ισραηλινή εταιρεία με στενούς δεσμούς με τον στρατό.

Πλέον βρίσκεται υπό αμερικανική ιδιοκτησία και φαίνεται να αναζητά τρόπους εισόδου στην αμερικανική αγορά, μεταξύ άλλων μέσω προσπαθειών να αφαιρεθεί από τη «μαύρη λίστα» του υπουργείου Εμπορίου των ΗΠΑ. Ωστόσο, το συγκεκριμένο περιστατικό και άλλα παρόμοια αναμένεται να προκαλέσουν ερωτήματα σχετικά με την προσπάθειά της να επαναπροσδιοριστεί ως «ηθική εταιρεία spyware».

Η NSO Group έχει αποκλειστεί οριστικά, με απόφαση αμερικανικού δικαστηρίου, από τη δυνατότητα να στοχοποιεί χρήστες του WhatsApp και προϊόντα της Meta. Δεν είναι σαφές αν η πιο πρόσφατη επίθεση με το Pegasus πραγματοποιήθηκε μέσω WhatsApp. «Σήμερα, το Pegasus εξακολουθεί να χρησιμοποιείται για να παραβιάζει τις συσκευές ανθρώπων που αγωνίζονται για τη δημοκρατία. Η NSO πέρασε μια δεκαετία υποσχόμενη μεταρρυθμίσεις, ωστόσο το spyware της εξακολουθεί να αποτελεί εργαλείο πολιτικής καταστολής», δήλωσε ο Ρέιλτον.