Γιατί το Όρος Pickaxe του Ιράν έγινε ξανά ο μεγάλος στόχος του Τραμπ- Τι συμβαίνει με το πυρηνικό πρόγραμμα

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον ενδέχεται να πλήξει «πολύ σύντομα» το Όρος Pickaxe του Ιράν, σε μία ακόμη από τις απειλές που έχει διατυπώσει εναντίον της ισχυρά οχυρωμένης υπόγειας εγκατάστασης, η οποία βρίσκεται δίπλα στο βομβαρδισμένο συγκρότημα εμπλουτισμού ουρανίου της Νατάνζ.

Μόλις λίγες ώρες μετά την απειλή αυτή, ιρανικό πετρελαιοφόρο ανοιχτά του νησιού Χαργκ χτυπήθηκε από τέσσερις αμερικανικούς πυραύλους, σύμφωνα με το ιρανικό ειδησεογραφικό πρακτορείο Khabar Fouri. Το νησί Χαργκ αποτελεί τον βασικό κόμβο για τις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν, διακινώντας περίπου το 90% του συνόλου.

Όπως μεταδίδει το Al Jazeera, ο Τραμπ διατύπωσε την απειλή για το Όρος Pickaxe μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο την Παρασκευή (4/9), λέγοντας ότι οι ΗΠΑ γνωρίζουν «όλους όσοι κινούνται στο Pickaxe» και σε ολόκληρο το Ιράν. Τα σχόλιά του επανέλαβαν μια παρόμοια απειλή που είχε διατυπώσει στα μέσα Ιουλίου, όταν είχε δηλώσει σε τηλεοπτική εκπομπή: «Θα καταστρέψουμε το Όρος Pickaxe. Πείτε στους Ιρανούς να είναι έτοιμοι… Πιθανότατα θα χτυπήσουμε το Pickaxe σχετικά σύντομα».

Η τελευταία απειλή έρχεται περισσότερο από έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, εν μέσω αντικρουόμενων μηνυμάτων από την κυβέρνηση Τραμπ σχετικά με την πορεία της σύγκρουσης.

Την Παρασκευή, ο Τραμπ επιχείρησε να υποβαθμίσει τη σοβαρότητα του πολέμου στο Ιράν, χαρακτηρίζοντάς τον «μικρής σημασίας», ενώ μία ημέρα νωρίτερα, σε ενημέρωση στον Λευκό Οίκο, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς φάνηκε να υπονοεί ότι η σύγκρουση έχει κοπάσει, ενώ αντιμετώπισε με αδιαφορία τις πληροφορίες για φερόμενο αμερικανικό πλήγμα σε γάμο στο νότιο Ιράν, λέγοντας ότι «μερικές φορές συμβαίνουν πράγματα».

Σε ενημέρωση στον Λευκό Οίκο αυτή την εβδομάδα, ο Βανς δήλωσε για τη σύγκρουση με το Ιράν ότι «δεν θα την αποκαλούσε πόλεμο» και υποστήριξε ότι «αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν ενεργές εχθροπραξίες». Ωστόσο, ΗΠΑ και Ιράν αντάλλαξαν επιθέσεις αυτή την εβδομάδα, μεταξύ άλλων με αμερικανικό πλήγμα κοντά στις πετρελαϊκές υποδομές του Ιράν στο νησί Χαργκ.

Την ίδια ώρα, οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν παραμένουν σε αδιέξοδο, καθώς το περιθώριο 60 ημερών για διαπραγματεύσεις έληξε στα μέσα Αυγούστου χωρίς να υπάρξει συμφωνία. Το Ιράν υποστηρίζει ότι δεν πραγματοποιεί καμία δραστηριότητα στις πυρηνικές εγκαταστάσεις της Νατάνζ.

Το κεντρικό στρατιωτικό αρχηγείο Χατάμ αλ-Ανμπίγια έχει προειδοποιήσει ότι ο βομβαρδισμός του κοντινού βουνού θα ισοδυναμούσε με αναζωπύρωση του πολέμου σε ολόκληρη την περιοχή, σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση Τραμπ θα προτιμούσε να κρατήσει τη σύγκρουση περιορισμένη ενόψει των κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών. Γιατί λοιπόν το Όρος Pickaxe έχει γίνει ξανά στο επίκεντρο των απειλών του Τραμπ;

Τι είναι το Όρος Pickaxe

Γνωστό στο Ιράν ως Kuh-e Kolang Gaz La, το σημείο βρίσκεται περίπου 220 χιλιόμετρα νότια της πρωτεύουσας Τεχεράνης, στην επαρχία Ισφαχάν, και μόλις 2 χιλιόμετρα από τις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού της Νατάνζ.

Αμερικανικές εκθέσεις πληροφοριών αναφέρουν ότι η εγκατάσταση έχει κατασκευαστεί βαθιά μέσα στο βουνό, κάτω από εκατοντάδες μέτρα συμπαγούς γρανιτικού πετρώματος, ώστε να προστατεύεται από ισχυρές βόμβες σχεδιασμένες να διαπερνούν καταφύγια. Οι κύριοι θάλαμοι εκτιμάται ότι βρίσκονται τουλάχιστον 100 μέτρα κάτω από την επιφάνεια.

Ορισμένοι δυτικοί αναλυτές έχουν εκτιμήσει ότι το βουνό προοριζόταν να στεγάσει μια μη δηλωμένη εγκατάσταση εμπλουτισμού, ως εναλλακτική λύση σε περίπτωση επιθέσεων στις γνωστές εγκαταστάσεις του Ιράν. Το Ινστιτούτο Επιστήμης και Διεθνούς Ασφάλειας, το οποίο παρακολουθεί την εγκατάσταση μέσω δορυφορικών εικόνων, εκτιμά ότι οι εργασίες κατασκευής συνεχίζονται και ότι η εγκατάσταση δεν έχει τεθεί ακόμη σε λειτουργία.

Ωστόσο, το Ιράν υποστηρίζει διαχρονικά ότι αναπτύσσει αποκλειστικά πρόγραμμα παραγωγής πυρηνικής ενέργειας και δεν σχεδιάζει να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο.

Γιατί έχει σημασία το Όρος Pickaxe

Επειδή παραμένει άθικτο. Το Όρος Pickaxe δεν επλήγη κατά τις αμερικανικές επιθέσεις του Ιουνίου 2025 στις εγκαταστάσεις του Φορντό, της Νατάνζ και της Ισφαχάν, στο τέλος του 12ήμερου πολέμου Ισραήλ-Ιράν, και έχει μείνει σχεδόν ανέπαφο και στον τρέχοντα πόλεμο. Το Ινστιτούτο Επιστήμης και Διεθνούς Ασφάλειας έχει καταγράψει μόνο την καταστροφή ενός οχήματος σε κοντινό σωρό αποβλήτων εκσκαφής.

Καθώς οι εγκαταστάσεις κατασκευής φυγοκεντρητών και οι αίθουσες εμπλουτισμού του Ιράν σε άλλες τοποθεσίες έχουν υποστεί ζημιές από τον πόλεμο, οι αναλυτές θεωρούν τις σήραγγες το προφανέστερο σημείο για την ανοικοδόμηση των δυνατοτήτων της Τεχεράνης - είτε για την παραγωγή και συναρμολόγηση εξαρτημάτων είτε για τον εμπλουτισμό ουρανίου.

Η Wall Street Journal ανέφερε τον Ιούλιο ότι το Ισραήλ είχε διαβιβάσει στην Ουάσινγκτον πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες χιλιάδες φυγοκεντρητές είχαν μεταφερθεί στις εγκαταστάσεις στα τέλη του περασμένου έτους. Ο ισχυρισμός αυτός δεν έχει επιβεβαιωθεί από τις ΗΠΑ.

Ο Τραμπ έχει εμφανιστεί λιγότερο ανήσυχος από το Ισραήλ. Οι φυγοκεντρητές έχουν σημασία μόνο εφόσον υπάρχει ουράνιο για να υποβληθεί σε επεξεργασία. Οι μηχανές εμπλουτίζουν το αέριο ουρανίου και, χωρίς επαρκή ποσότητα υλικού, δεν μπορούν να παράγουν τίποτα.

Πόσο μεγάλη είναι η ζημιά στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν

Σύμφωνα με τις περισσότερες εκτιμήσεις, σημαντική. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR) εκτιμά ότι οι επιθέσεις του 2025 πιθανότατα κατέστρεψαν πολλούς από τους περίπου 18.000 φυγοκεντρητές που λειτουργούσαν τότε στις εγκαταστάσεις της Νατάνζ και του Φορντό, καθώς και αρκετές εγκαταστάσεις παραγωγής φυγοκεντρητών και το Αρντακάν, τη μοναδική μονάδα του Ιράν για την επεξεργασία yellowcake.

Το yellowcake είναι συμπυκνωμένο ουράνιο σε μορφή σκόνης, το οποίο προκύπτει από την επεξεργασία μεταλλεύματος ουρανίου.

Σχεδόν 4.000 επιπλέον φυγοκεντρητές είχαν εγκατασταθεί αλλά παρέμεναν ανενεργοί εκείνη την περίοδο - ωστόσο, ενδέχεται να έχουν επιβιώσει από τις επιθέσεις. Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (IAEA) επιβεβαίωσε περαιτέρω ζημιές στα κτίρια εισόδου της υπόγειας εγκατάστασης εμπλουτισμού της Νατάνζ τον Μάρτιο του 2026, αν και δεν εντόπισε πρόσθετες επιπτώσεις στην ίδια την εγκατάσταση.

Το Ινστιτούτο Επιστήμης και Διεθνούς Ασφάλειας ανέφερε τον Ιούνιο ότι οι είσοδοι των σηράγγων και στις τρεις βασικές εγκαταστάσεις παραμένουν σφραγισμένες, ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις πως πραγματοποιείται εμπλουτισμός και ότι το πρόγραμμα φυγοκεντρητών φαίνεται να έχει καταστραφεί.

Δεν είχε πει ο Τραμπ ότι οι πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν είχαν ήδη καταστραφεί;

Ναι. Μετά τις επιθέσεις του Ιουνίου 2025, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι τρεις εγκαταστάσεις είχαν «καταστραφεί ολοκληρωτικά και πλήρως». Ωστόσο, λίγες ημέρες αργότερα, προκαταρκτική εκτίμηση της αμερικανικής Υπηρεσίας Αμυντικών Πληροφοριών (DIA), η οποία διέρρευσε στον Τύπο, κατέληγε στο συμπέρασμα ότι οι εγκαταστάσεις είχαν υποστεί σοβαρές ζημιές, αλλά δεν είχαν καταστραφεί, εκτιμώντας ότι οι επιθέσεις είχαν καθυστερήσει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν κατά λιγότερο από έξι μήνες.

Η κατάσταση σήμερα παραμένει ασαφής. «Κανείς δεν γνωρίζει πραγματικά ποια είναι η κατάσταση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν αυτή τη στιγμή. Υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα και ασάφεια σχετικά με το μέγεθος της ζημιάς που έχει υποστεί το Ιράν ως αποτέλεσμα αυτών των δύο τελευταίων πολέμων», δήλωσε ο Νάντερ Χασεμί, καθηγητής πολιτικής της Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Georgetown.

Το Ιράν εκτιμάται σήμερα ότι διαθέτει περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό 60%. Ωστόσο, η κατοχή του υλικού αποτελεί μόνο ένα μέρος της εξίσωσης, ανέφερε ο Χασεμί. Για να μπορέσει το Ιράν να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο, θα πρέπει να εμπλουτίσει το ουράνιο αυτό σε ποσοστό 90%.

Αυτό θα απαιτούσε πρόσβαση στους φυγοκεντρητές του, «για τους οποίους δεν γνωρίζουμε σε ποιον βαθμό μπορεί να έχουν υποστεί ζημιές», είπε. Κανένας επιθεωρητής δεν έχει εισέλθει στις βομβαρδισμένες εγκαταστάσεις και η ρητορική του Τραμπ έχει μετατοπιστεί από την «ολοκληρωτική καταστροφή» σε μια υπόσχεση ότι θα πλήξει οποιαδήποτε εγκατάσταση όπου το Ιράν «ακόμη και σκέφτεται να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο».

Τι γνωρίζουμε για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Λίγο πριν από τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις εναντίον του Ιράν τον Ιούνιο του 2025, ο IAEA είχε επιβεβαιώσει συνολικά περίπου 10 τόνους εμπλουτισμένου ουρανίου, συμπεριλαμβανομένων των 440 κιλών που ήταν εμπλουτισμένα σε ποσοστό 60%. Θεωρητικά, αυτή η ποσότητα εμπλουτισμένου ουρανίου - εφόσον εμπλουτιστεί στο 90% - επαρκεί για την παραγωγή περισσότερων από 10 πυρηνικών κεφαλών, δήλωσε στις αρχές Μαρτίου στο Al Jazeera ο επικεφαλής του IAEA Ραφαέλ Γκρόσι. Ωστόσο, δεν είναι σαφές πού μπορεί να βρίσκεται σήμερα αυτό το απόθεμα.

Το Ιράν ανέστειλε τη συνεργασία του με τον οργανισμό μετά τις επιθέσεις και ο IAEA αναφέρει πλέον ότι δεν έχει τρόπο να ενημερώσει για το μέγεθος, την τοποθεσία ή τη σύνθεση αυτού του αποθέματος, αν και εκτιμά ότι μεγάλο μέρος του υλικού εμπλουτισμένου στο 60% βρίσκεται σε σήραγγες στην Ισφαχάν.

Την Παρασκευή (4/9), ο Τραμπ υποστήριξε εκ νέου ότι οι ΗΠΑ εμπόδισαν το Ιράν να αναπτύξει πυρηνικό όπλο, υποστηρίζοντας ότι η αμερικανική επέμβαση προστάτευσε το Ισραήλ και την ευρύτερη Μέση Ανατολή. Η Τεχεράνη επιμένει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα είναι ειρηνικό και απορρίπτει την εστίαση της Ουάσινγκτον στο Όρος Pickaxe ως ένα «φτιαχτό» πρόσχημα για την επίθεση εναντίον της.