Σούπερ Ελ Νίνιο: Το χάος που αναμένεται να προκαλέσει σε όλο τον κόσμο μέσα από γραφήματα

Το φετινό «σούπερ» Ελ Νίνιο που ενισχύεται με ταχύτατους ρυθμούς, τροφοδοτούμενο από την κλιματική αλλαγή, αναμένεται να εξελιχθεί στο ισχυρότερο που έχει καταγραφεί ποτέ - και πιθανώς στο ισχυρότερο των τελευταίων αιώνων.

«Πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι ότι πρόκειται για ένα πρωτοφανές φαινόμενο», δήλωσε ο καθηγητής Άνταμ Σκάιφ, επικεφαλής μακροπρόθεσμων προγνώσεων στη βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία (Met Office). «Δεν έχω δει ποτέ σήμα Ελ Νίνιο τόσο έντονο στις προγνώσεις μας». Άλλοι έχουν χαρακτηρίσει το φαινόμενο «πραγματικά απίστευτο» και «επιπέδου Godzilla».

Σύμφωνα με τον Independent, δεκάδες εκατομμύρια από τους φτωχότερους ανθρώπους του κόσμου αναμένεται επίσης να βρεθούν αντιμέτωποι με ανθρωπιστική κρίση καθώς το ακραίο καιρικό φαινόμενο θα πλήττει διάφορες περιοχές - την ώρα που η ζωτικής σημασίας στήριξη για την υγεία, τη διατροφή και την αντιμετώπιση καταστροφών αποδυναμώνεται από τις δραματικές περικοπές στη διεθνή βοήθεια από πλούσιες χώρες. Η Βρετανία, για παράδειγμα, μειώνει σήμερα κατά περισσότερο από 80% τη διμερή βοήθεια προς οκτώ αφρικανικές χώρες.

Καταρρακτώδεις βροχές και πλημμύρες αναμένονται σε περιοχές της Ανατολικής Αφρικής, ενώ η ξηρασία αναμένεται να ενταθεί στη Νότια Αφρική, απειλώντας τις προμήθειες τροφίμων και τα μέσα βιοπορισμού και στις δύο πλευρές της ηπείρου. Ήδη, οι επιπτώσεις γίνονται αισθητές και σε άλλα μέρη του κόσμου, από τους ασυνήθιστα ασθενείς μουσώνες στην Ινδία έως τις καταστροφικές δασικές πυρκαγιές στην Ινδονησία.

Οι «τσέπες» από τα πρώτα θύματα του Ελ Νίνιο

Στη Βρετανία, η οποία δεν έχει ακόμη συνέλθει από ένα καλοκαίρι καυσώνων που προκάλεσαν τον θάνατο χιλιάδων ανθρώπων και έφεραν τα αποθέματα νερού σε κρίσιμα χαμηλά επίπεδα, η Met Office έχει προβλέψει έναν ιδιαίτερα βροχερό και θυελλώδη χειμώνα λόγω του Ελ Νίνιο. Ωστόσο, ίσως ο μεγαλύτερος αντίκτυπος να γίνει αισθητός στις τσέπες των καταναλωτών.

Περίπου το ένα τέταρτο των εισαγωγών τροφίμων της Βρετανίας - μεταξύ άλλων ρύζι, καφές, κακάο και τροπικά φρούτα - προέρχεται από περιοχές του κόσμου που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στο Ελ Νίνιο, σύμφωνα με έρευνα του Energy and Climate Intelligence Unit.

Οι επιπτώσεις θα προστεθούν σε μια συνεχιζόμενη κρίση κόστους ζωής, την οποία, σύμφωνα με ειδικούς, έχει επιδεινώσει η κλιματική αλλαγή. Οι κακές σοδειές οδήγησαν το 2025 σε αύξηση κατά 77% της τιμής του καφέ που εισήχθη στη Βρετανία από τη Βραζιλία, ενώ οι τιμές των κόκκων κακάο από την Ακτή Ελεφαντοστού διπλασιάστηκαν.

Ωστόσο, οι άνθρωποι που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κρίσης στην Αφρική και την Ασία θα βιώσουν τις πιο σοβαρές επιπτώσεις. «Ο κόσμος οδηγείται σε αυτό το Ελ Νίνιο ακριβώς τη χειρότερη δυνατή στιγμή», δήλωσε ο δρ Φίλιπ Γκούντγουιν, διευθύνων σύμβουλος της Unicef UK. «Μπορούμε να δούμε τα προειδοποιητικά σημάδια να έρχονται, όμως από τις ανθρωπιστικές οργανώσεις ζητείται να προετοιμαστούν με λιγότερους πόρους».

«Ολιστικός» πολιτικός αναβρασμός στη Βρετανία

Βουλευτές από όλο το πολιτικό φάσμα καλούν πλέον την κυβέρνηση να ενισχύσει τη στήριξή της, καθώς οργανώσεις αρωγής προειδοποιούν ότι οι χώρες που αναμένεται να πληγούν περισσότερο από το «σούπερ» Ελ Νίνιο είναι ταυτόχρονα εκείνες που υφίστανται το μεγαλύτερο βάρος από τη συρρίκνωση της διεθνούς βοήθειας.

«Πρέπει να αλλάξουμε πορεία, προκειμένου να ανταποκριθούμε στο μέγεθος αυτής της κρίσης», δήλωσε η δρ Έλι Τσάουνς, βουλεύτρια των Πρασίνων. «Η κυβέρνηση πρέπει να στρέψει όλες τις προσπάθειές της στην επείγουσα μείωση των εκπομπών αερίου στο εσωτερικό... και να αποκαταστήσει την αναπτυξιακή βοήθεια, ώστε ο Παγκόσμιος Νότος να μην εγκαταλειφθεί αντιμέτωπος με τις χειρότερες συνέπειες μιας κρίσης στην οποία έχει συμβάλει ελάχιστα».

Ο Άντριου Μίτσελ, Συντηρητικός βουλευτής και πρώην υπουργός Ανάπτυξης, πρόσθεσε: «Οι φτωχότεροι άνθρωποι στον κόσμο είναι εκείνοι που υποφέρουν πρώτοι και περισσότερο από την κλιματική αλλαγή, ενώ αυτό το καλοκαίρι έδειξε και στον πλούσιο κόσμο τις σοβαρές κλιματικές απειλές που μας περιμένουν. Οι περικοπές στον προϋπολογισμό της Βρετανίας για την ανάπτυξη - τόσο από τον πρωθυπουργό Τζόνσον όσο και από τον πρωθυπουργό Στάρμερ - ήταν πράξεις ύψιστης ανοησίας... Η Βρετανία πρέπει να αναζωογονήσει τη διεθνή ηγετική της παρουσία, αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε στη ρίζα τους τις απειλές της κλιματικής αλλαγής, της παράτυπης μετανάστευσης, της πείνας, της έλλειψης νερού και των πανδημιών».

Θα παραλύσει η εφοδιαστική αλυσίδα;

Οι δηλώσεις αυτές έρχονται καθώς ο ΟΗΕ προειδοποίησε αυτή την εβδομάδα ότι το φετινό Ελ Νίνιο - ένα φαινόμενο που προκαλείται από τις ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες στο κεντρικό και ανατολικό τμήμα του τροπικού Ειρηνικού –-είναι ήδη εξαιρετικά ισχυρό. «Το Ελ Νίνιο γίνεται υπερμεγέθες μπροστά στα μάτια μας... Η επιστήμη δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας: ο πλανήτης βρίσκεται σε αχαρτογράφητα νερά και τα νερά αυτά θερμαίνονται», δήλωσε ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες.

Το Ελ Νίνιο εμφανίζεται κατά μέσο όρο κάθε δύο έως επτά χρόνια. Σε ένα τυπικό φαινόμενο, η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας σε μια συγκεκριμένη περιοχή του τροπικού Ειρηνικού αυξάνεται κατά 1-2°C, με τους 2°C να θεωρούνται ένδειξη ενός πολύ ισχυρού επεισοδίου. Φέτος, η θερμοκρασία έχει ήδη ξεπεράσει τους 2,6°C πάνω από τα κανονικά επίπεδα για το Ελ Νίνιο, ενώ οι τρέχουσες προβλέψεις δείχνουν ότι μπορεί να κορυφωθεί γύρω στους 4°C τον Νοέμβριο.

Μιλώντας για το επερχόμενο «σούπερ» Ελ Νίνιο, ο Ντετζένε Ντάντι, γενικός διευθυντής ενός συνεταιρισμού καλλιεργητών καφέ στην Αιθιοπία, δήλωσε: «Δεν είμαστε προετοιμασμένοι για μια τέτοια καταστροφή... Μπορούμε να εφαρμόσουμε δράσεις προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, όπως η προστασία του εδάφους και των υδάτων, η διαχείριση της σκίασης, η αντιμετώπιση παρασίτων και ασθενειών, καθώς και η συλλογή και άρδευση νερού. Όμως αυτό δεν είναι δυνατό χωρίς περισσότερη βοήθεια από τις εταιρείες καφέ και κυβερνήσεις όπως η βρετανική».

Από την πλευρά της, η βρετανική κυβέρνηση πραγματοποίησε μια «επισκόπηση υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς» στο πλαίσιο της εμπορικής στρατηγικής που δημοσίευσε πέρυσι. Οργανώσεις προάσπισης δικαιωμάτων κατανοούν ότι η επισκόπηση περιλαμβάνει σχέδια που θα υποχρεώνουν τις εταιρείες να ανταποκρίνονται καλύτερα σε περιβαλλοντικές και ανθρωπιστικές ανησυχίες στις αλυσίδες εφοδιασμού τους. Ωστόσο, η δημοσίευση της επισκόπησης έχει αναβληθεί επανειλημμένα.

«Το σούπερ Ελ Νίνιο απαιτεί επειγόντως από τις επιχειρήσεις να επενδύσουν στις αλυσίδες εφοδιασμού τους: να καταβάλλουν δίκαιες τιμές, να αντιμετωπίζουν τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και να προστατεύουν το περιβάλλον. Και η βρετανική κυβέρνηση πρέπει επίσης να σταματήσει να καθυστερεί τη δημοσίευση της επισκόπησης για την Υπεύθυνη Επιχειρηματική Συμπεριφορά», δήλωσε η δρ Κάρλεϊ-Τζέιν Στάντον από το Fairtrade Foundation.

Αυξημένος ο κίνδυνος επισιτιστικός κρίσεων στα όρια του λιμού

Ωστόσο, η πιο επείγουσα ανησυχία σχετικά με το Ελ Νίνιο παραμένει ο αντίκτυπος που θα έχουν τα καιρικά φαινόμενα που τροφοδοτούνται από αυτό στα συστήματα τροφίμων, σε μια περίοδο κατά την οποία υπάρχουν ελάχιστα διαθέσιμα χρήματα για τη στήριξη των φτωχότερων ανθρώπων του κόσμου.

Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP) του ΟΗΕ εκτιμά ότι επιπλέον 49 εκατομμύρια άνθρωποι θα μπορούσαν να οδηγηθούν στην πείνα παγκοσμίως.

«Οι περιοχές που επηρεάζονται περισσότερο από το Ελ Νίνιο είναι συχνά εκείνες που ήδη αντιμετωπίζουν μερικές από τις χειρότερες επισιτιστικές κρίσεις - και τον τελευταίο χρόνο έχουμε ήδη αναγκαστεί να λάβουμε εξαιρετικά δύσκολες αποφάσεις για την προτεραιοποίηση πληθυσμών που βρίσκονται στα πρόθυρα του λιμού και της πείνας», δήλωσε ο Ρίτσαρντ Τσούλαρτον, διευθυντής της Υπηρεσίας Κλίματος και Ανθεκτικότητας του WFP. «Απλώς δεν διαθέτουμε αρκετούς πόρους. Φέτος εκτιμούμε ότι χρειαζόμαστε περίπου 13 δισ. δολάρια για να καλύψουμε τις επείγουσες ανάγκες σε τρόφιμα σε όλο τον κόσμο, όμως αναμένουμε να συγκεντρώσουμε μόνο περίπου 6,5 δισ. δολάρια», πρόσθεσε.

Μια μεγάλη έκκληση του WFP προς τους δωρητές για τη συγκέντρωση 200 εκατ. δολαρίων για τη χρηματοδότηση «προληπτικής δράσης» - προγραμμάτων που παρέχουν οικονομική βοήθεια στις οικογένειες πριν από τα κλιματικά σοκ, επιτρέποντάς τους να αντιμετωπίσουν την κρίση χωρίς να εγκαταλείψουν τις κοινότητές τους - έχει επίσης αντιμετωπιστεί με περιορισμένη ανταπόκριση. «Ζητήσαμε 200 εκατομμύρια για περίπου 22 χώρες... και εξακολουθούμε να χρειαζόμαστε περισσότερα από 150 εκατομμύρια. Και το χρονικό περιθώριο για να αξιοποιηθούν αυτά τα χρήματα έχει σχεδόν εξαντληθεί», δήλωσε ο κ. Τσούλαρτον.

«Τα παιδιά πληρώνουν το υψηλότερο τίμημα»

Η Άμι Ντουμπόου, διευθύντρια της CARE στη Σομαλία, χαρακτήρισε το «σούπερ» Ελ Νίνιο «καταστροφή» για τη χώρα της, κατά τη διάρκεια ενημέρωσης δημοσιογράφων αυτή την εβδομάδα. Τόνισε ότι η Σομαλία ήδη δοκιμάζεται από πολλαπλές κρίσεις, μεταξύ άλλων από τις επιπτώσεις των περικοπών στη διεθνή βοήθεια και τις συνέπειες του πολέμου στο Ιράν.

«Η Σομαλία αντιμετωπίζει μια πολύ σοβαρή και σύνθετη ανθρωπιστική κρίση... 3,3 εκατομμύρια άνθρωποι είναι ήδη εσωτερικά εκτοπισμένοι και 1,88 εκατομμύρια παιδιά κάτω των πέντε ετών στη Σομαλία υποσιτίζονται οξέως», δήλωσε. «Εν τω μεταξύ, ενώ η CARE λειτουργούσε παλαιότερα 150 εγκαταστάσεις υγείας, ο αριθμός αυτός έχει μειωθεί στις 50 λόγω των περικοπών στη βοήθεια - ενώ οι τιμές των τροφίμων έχουν αυξηθεί κατά 10-20% και το κόστος των καυσίμων κατά 10% εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή».

Ο δρ Φίλιπ Γκούντγουιν της Unicef πρόσθεσε ότι «τα παιδιά είναι εκείνα που πληρώνουν το υψηλότερο τίμημα», παρότι δεν ευθύνονται για τη δημιουργία της κλιματικής κρίσης.

Η Πίπα Χέιλινγκς, βουλεύτρια των Φιλελεύθερων Δημοκρατών και εκπρόσωπος του κόμματος για το μηδενικό καθαρό ισοζύγιο εκπομπών (net zero), κάλεσε επίσης την κυβέρνηση να προετοιμαστεί καλύτερα για την κλιματική κρίση και να αποκαταστήσει τον προϋπολογισμό για τη διεθνή βοήθεια.

«Δεν έχουμε την πολυτέλεια να εγκαταλείψουμε τη φήμη μας ως παγκόσμιου ηγέτη για το κλίμα, προδίδοντας τις δεσμεύσεις μας απέναντι σε χώρες που χρειάζονται απεγνωσμένα ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή», δήλωσε. «Οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες θέλουν να δουν την κυβέρνηση να ανατρέπει τις περικοπές της. Ο Μπέρναμ πρέπει να παρουσιάσει έναν οδικό χάρτη για την αποκατάσταση του προϋπολογισμού βοήθειας στο 0,7% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος (ΑΕΕ), καθώς και να συγκαλέσει διακομματικές συνομιλίες για την ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή».

Στη σκιά των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης

Η Βρετανία διατήρησε για αρκετά χρόνια τον προϋπολογισμό της για τη διεθνή βοήθεια στο 0,7% του ΑΕΕ, προτού ο Μπόρις Τζόνσον τον μειώσει στο 0,5% το 2021. Ο Κιρ Στάρμερ ανακοίνωσε πέρυσι περαιτέρω περικοπές στο 0,3%, αφαιρώντας δισεκατομμύρια λίρες από τον προϋπολογισμό.

Η Σάρα Τσάμπιον, βουλεύτρια των Εργατικών και πρόεδρος της Επιτροπής Διεθνούς Ανάπτυξης, επανέλαβε τις προειδοποιήσεις ότι οι περικοπές στον βρετανικό προϋπολογισμό για τη διεθνή βοήθεια είναι λανθασμένες σε μια περίοδο τόσο σοβαρού παγκόσμιου κινδύνου, υποστηρίζοντας ότι «οι διαδοχικές περικοπές στην αναπτυξιακή βοήθεια προς το εξωτερικό... υπονομεύουν ολοένα και περισσότερο τις καλές προθέσεις» της κυβέρνησης όσον αφορά τη διεθνή ανάπτυξη.

Πρόσθεσε: «Η κλιματική αλλαγή υπονομεύει ταχύτατα τα αναπτυξιακά επιτεύγματα σε ευάλωτες χώρες, όπως είδαμε πρόσφατα με την καταστροφή στο Νεπάλ... Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι το Ελ Νίνιο εγκυμονεί τον κίνδυνο να επιδεινώσει περαιτέρω την επισιτιστική και υδατική ασφάλεια και να εντείνει τη φτώχεια και τις ανθρωπιστικές ανάγκες».

Σε απάντηση στο δημοσίευμα, εκπρόσωπος του βρετανικού υπουργείου Εξωτερικών, Κοινοπολιτείας και Ανάπτυξης (FCDO) δήλωσε: «Το κλίμα αποτελεί επείγουσα απειλή για την εθνική ασφάλεια. Ο υπουργός Εξωτερικών θα αναλάβει διεθνή ηγετικό ρόλο σε αυτό το ζήτημα, καθώς η Βρετανία συνεργάζεται με διεθνείς εταίρους για μια συντονισμένη αντιμετώπιση. Καθώς απομακρυνόμαστε από τα υψηλά επίπεδα επιχορηγήσεων για την αναπτυξιακή βοήθεια στο εξωτερικό, χρησιμοποιούμε όλα τα διαθέσιμα μέσα για την αντιμετώπιση του Ελ Νίνιο, εστιάζοντας στην ενίσχυση των συστημάτων, την κινητοποίηση χρηματοδότησης και τη συνεργασία με εταίρους για την οικοδόμηση ανθεκτικότητας και τη στήριξη όσων διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο».

Εκπρόσωπος της βρετανικής κυβέρνησης πρόσθεσε ότι η Βρετανία είναι «παγκόσμιος ηγέτης στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, μεταξύ άλλων μέσω της προετοιμασίας για ακραία καιρικά φαινόμενα και της προστασίας ανθρώπων και περιοχών από τις πολύ πραγματικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, οι οποίες γίνονται ήδη συχνότερες».