Τα τούνελ κάτω από την Αγία Σοφία δεν ήταν τελικά θρύλος

Για αιώνες, οι ιστορίες για μυστικά περάσματα κάτω από την Αγία Σοφία κυκλοφορούσαν στην Κωνσταντινούπολη ως θρύλος. Τούνελ που οδηγούσαν στο Μεγάλο Παλάτι, κρυφές διαδρομές διαφυγής, υπόγειες στοές που χάνονταν κάτω από την παλιά πόλη. Σήμερα, η τουρκική κυβέρνηση έρχεται να επιβεβαιώσει τους αστικούς μύθους.

Τι δήλωσε ο υπουργός

Ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Καχραμανμαράς, επιβεβαίωσε ότι κάτω από το μνημείο υπάρχει εκτεταμένο δίκτυο σηράγγων. «Γίνεται λόγος για τμήματα που εκτείνονται έως περίπου 9 χιλιόμετρα», είπε, διευκρινίζοντας ότι ορισμένα σημεία έχουν καταρρεύσει και δεν είναι πλέον βατά.

Σύμφωνα με τον υπουργό, οι στοές εντοπίστηκαν στο πλαίσιο των εργασιών αποκατάστασης και στατικής ενίσχυσης του μνημείου, τις οποίες η Άγκυρα χαρακτηρίζει τις πιο εκτεταμένες στην ιστορία της Τουρκικής Δημοκρατίας. Από το εσωτερικό των σηράγγων έχουν ήδη απομακρυνθεί εκατοντάδες τόνοι λάσπης. Οι εργασίες καθαρισμού συνεχίζονται στα προσβάσιμα τμήματα, «υπό τις αποφάσεις και την εποπτεία της Επιστημονικής Επιτροπής και του Συμβουλίου Προστασίας», όπως ανέφερε. Όταν ολοκληρωθούν, τα ασφαλή τμήματα ενδέχεται να ανοίξουν στο κοινό.

Δεν είναι η πρώτη σχετική αναφορά. Τον Φεβρουάριο, ο Ερσόι είχε αποκαλύψει ότι στον Δυτικό Κήπο του μνημείου καταγράφηκαν επτά γραμμές σηράγγων, μήκους εκατοντάδων μέτρων η καθεμία, με ηλικία περίπου 1.600 ετών.

Τι δείχνει η μακροβιότητα των σηράγγων

Τα 1.600 χρόνια μας πηγαίνουν πριν από τη σημερινή Αγία Σοφία. Ο ναός που βλέπουμε σήμερα χτίστηκε επί Ιουστινιανού και εγκαινιάστηκε το 537, ενώ στο ίδιο σημείο είχαν προηγηθεί δύο παλαιότεροι ναοί. Αν η χρονολόγηση επιβεβαιωθεί, μέρος του δικτύου ανήκει στην πρώιμη βυζαντινή πόλη και ίσως σε υποδομές που προϋπήρχαν του Ιουστινιάνειου ναού.

Η βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ήταν πόλη χτισμένη και κάτω από τη γη. Οι δεξαμενές, όπως η γνωστή Βασιλική Κινστέρνα λίγα μέτρα από την Αγία Σοφία, τα υδραγωγεία και οι αποχετευτικοί αγωγοί δημιουργούσαν ένα πυκνό υπόγειο πλέγμα. Αυτό είναι και το βασικό ερώτημα που θα πρέπει να απαντήσουν οι αρχαιολόγοι: πρόκειται για περάσματα που χρησιμοποιούσαν άνθρωποι, ή κυρίως για δίκτυα νερού και αποστράγγισης που με τον καιρό απέκτησαν τη φήμη «μυστικών τούνελ»;

Τι μένει ανοιχτό

Ο υπουργός δεν έδωσε λεπτομέρειες για το πού ακριβώς οδηγούν οι στοές, ούτε για τη λειτουργία τους. Ο αριθμός των 9 χιλιομέτρων διατυπώθηκε επίσης με επιφύλαξη («γίνεται λόγος»). Μέχρι να δημοσιευτούν επιστημονικά στοιχεία, η εικόνα παραμένει ελλιπής.

Από το 2020, όταν η Αγία Σοφία μετατράπηκε ξανά σε τέμενος, κάθε παρέμβαση στο μνημείο παρακολουθείται στενά, στην Ελλάδα, στον ορθόδοξο κόσμο και στην UNESCO, καθώς το μνημείο ανήκει στον κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Οι εργασίες στατικής ενίσχυσης θεωρούνται αναγκαίες, ειδικότερα στην Κωνσταντινούπολη που ζει με τον φόβο του μεγάλου σεισμού.

Για την ώρα, ένας από τους παλαιότερους θρύλους της Πόλης αποκτά υπόσταση. Η έρευνα θα δείξει το αν οι στοές κάτω από την Αγία Σοφία θα αποδειχθούν κρυφά περάσματα του Βυζαντίου ή ένα εξαιρετικό δείγμα της υπόγειας μηχανικής του ναού.