Πόσο ασφαλείς είναι οι επιβάτες αν ο πιλότος γίνει βίαιος; Τα ερωτήματα μετά τη Flydubai

Το πρωί της Τετάρτης (30/9), ένας συγκυβερνήτης σε αεροσκάφος της Flydubai μαχαίρωσε τον κυβερνήτη, σε αυτό που πιστεύεται ότι ήταν μια αποτραπείσα απόπειρα να συντρίψει την πτήση, στην οποία επέβαιναν περισσότεροι από 170 άνθρωποι, ενώ αυτή εκτελούσε το δρομολόγιο από το Ντουμπάι προς το Τελ Αβίβ του Ισραήλ.

Καθώς το αεροπλάνο έχανε απότομα ύψος και μέσα σε ένα λεπτό είχε φτάσει στο μισό του αρχικού του ύψους, εν μέσω της αναστάτωσης καθώς πλησίαζε στον εναέριο χώρο της Ιορδανίας, ο κυβερνήτης κατάφερε να ξεκλειδώσει την πόρτα του πιλοτηρίου και μια ομάδα επιβατών και μελών του πληρώματος εισέβαλε σε αυτό και ακινητοποίησε τον δράστη, ο οποίος φέρεται να προσπαθούσε να προκαλέσει ζημιές στα χειριστήρια.

Κατά τη διάρκεια του περιστατικού, σύμφωνα με το Al Jazeera, το αεροσκάφος εξέπεμψε επίσης σήμα κινδύνου. Ένας ακόμη πιλότος που επέβαινε στο αεροσκάφος κατάφερε να αναλάβει τον έλεγχο και να το προσγειώσει με ασφάλεια στην Ταμπούκ της Σαουδικής Αραβίας.

Ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η χώρα όπου εδρεύει η αεροπορική εταιρεία, έχουν ξεκινήσει έρευνα για το περιστατικό, οι σαουδαραβικές Αρχές ανακρίνουν τον συγκυβερνήτη που φέρεται να επιτέθηκε στον κυβερνήτη. Ο δράστης τραυματίστηκε επίσης και βρίσκεται πλέον υπό κράτηση στη Σαουδική Αραβία. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, δήλωσε ότι η χώρα του θα παρακολουθεί την έρευνα και «ενδεχομένως θα συμμετάσχει».

Το Ισραήλ έχει χαρακτηρίσει το περιστατικό στο αεροσκάφος, η πλειονότητα των επιβατών του οποίου ήταν Ισραηλινοί, «τρομοκρατική» επίθεση και απόπειρα συντριβής του αεροσκάφους. Την ίδια ώρα, το περιστατικό στην πτήση FZ1073 της Flydubai έχει εγείρει μια σειρά από δύσκολα ερωτήματα στον κλάδο της πολιτικής αεροπορίας, με κυριότερο το εξής: πόσο ασφαλές είναι ένα επιβατικό αεροσκάφος όταν ένας από τους ίδιους τους πιλότους του γίνεται βίαιος;

Πώς άλλαξε η αεροπορία μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου

Πριν από 25 χρόνια, οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες κόστισαν τη ζωή σε σχεδόν 3.000 ανθρώπους, άλλαξαν τον κλάδο της πολιτικής αεροπορίας.

Εκείνη την ημέρα, αεροπειρατές που συνδέονταν με την Αλ Κάιντα κατέλαβαν τον έλεγχο τεσσάρων επιβατικών αεροσκαφών ενώ βρίσκονταν στον αέρα, συντρίβοντας δύο από αυτά στους δίδυμους πύργους του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου της Νέας Υόρκης στο Μανχάταν και ένα ακόμη στο Πεντάγωνο. Ένα τέταρτο συνετρίβη στην Πενσιλβάνια, αφού οι επιβάτες κατάφεραν να εξουδετερώσουν τους αεροπειρατές.

Οι επιθέσεις μεταμόρφωσαν την ασφάλεια των αερομεταφορών, η οποία έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στην αποτροπή μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης στα πιλοτήρια των αεροσκαφών, καθώς και στην ενίσχυση των διαδικασιών ασφαλείας και επιβίβασης στα αεροδρόμια.

Μέσα σε λίγους μήνες, ο Διεθνής Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO) αναθεώρησε τους παγκόσμιους κανόνες αεροπορικής ασφάλειας, επεκτείνοντας τα μέτρα ασφαλείας στις εσωτερικές πτήσεις και εισάγοντας αλεξίσφαιρες, ενισχυμένες πόρτες πιλοτηρίου, ελέγχους προσωπικού και ελέγχους ταυτότητας στα αεροδρόμια.

Η σημαντικότερη φυσική αλλαγή ήταν η ενισχυμένη, ασφαλιζόμενη πόρτα του πιλοτηρίου, σχεδιασμένη ώστε να αντέχει σε προσπάθειες βίαιης εισόδου, και ακολούθησε ο υποχρεωτικός έλεγχος του 100% των παραδιδόμενων αποσκευών. Τα αεροδρόμια ενίσχυσαν τους ελέγχους του προσωπικού, την ασφάλεια των αποσκευών και του φορτίου, καθώς και την προστασία των αεροσκαφών, ενώ ο ICAO εισήγαγε υποχρεωτικούς ελέγχους ασφαλείας για να αξιολογείται ο τρόπος με τον οποίο οι χώρες εφάρμοζαν τα νέα παγκόσμια πρότυπα.

Το 2015, ο συγκυβερνήτης της πτήσης 9525 της Germanwings, Αντρέας Λούμπιτς, κλείδωσε τον κυβερνήτη έξω από το πιλοτήριο και οδήγησε σκόπιμα το Airbus A320 που χειρίζονταν στις γαλλικές Άλπεις, σκοτώνοντας και τους 150 ανθρώπους που επέβαιναν σε αυτό. Η γαλλική BEA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το σύστημα ιατρικής πιστοποίησης της αεροπορίας είχε αποτύχει να εμποδίσει έναν πιλότο που αντιμετώπιζε σοβαρή ψυχική διαταραχή να πετάξει έχοντας άδεια πιλότου.

Μετά το περιστατικό, ο Οργανισμός Ασφάλειας της Αεροπορίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EASA) συνέστησε προσωρινά να παραμένουν ανά πάσα στιγμή στο πιλοτήριο τουλάχιστον δύο εξουσιοδοτημένα άτομα. Ωστόσο, τον επόμενο χρόνο, ο EASA μετέτρεψε τον κανόνα σε προσέγγιση βάσει κινδύνου, επιτρέποντας στις αεροπορικές εταιρείες να υιοθετούν αντίστοιχες δικλίδες ασφαλείας ανάλογα με τους επιχειρησιακούς κινδύνους.

Το περιστατικό της Germanwings οδήγησε επίσης σε ευρύτερα μέτρα στην Ευρώπη: από το 2018, οι αεροπορικές εταιρείες υποχρεώθηκαν να πραγματοποιούν ψυχολογικές αξιολογήσεις πριν οι πιλότοι ξεκινήσουν να πετούν και να εφαρμόζουν ελέγχους για ψυχοδραστικές ουσίες και αλκοόλ. Σε ορισμένες πτήσεις επιβαίνουν επίσης αεροπορικοί αστυνομικοί - ή «αξιωματικοί ασφαλείας πτήσης» - οι οποίοι είναι κατά κανόνα ένοπλοι αστυνομικοί με πολιτικά ρούχα και τοποθετούνται σε επιλεγμένες πτήσεις ανάλογα με την εκτίμηση απειλής κάθε χώρας.

Πόσο ασφαλείς είναι οι πόρτες των πιλοτηρίων

Οι πόρτες των πιλοτηρίων κατασκευάζονται εξαρχής έτσι ώστε να είναι ιδιαίτερα δύσκολο να παραβιαστούν. Στα σύγχρονα επιβατικά αεροσκάφη, η πόρτα του πιλοτηρίου αποτελεί μια βαριά σύνθετη κατασκευή, τοποθετημένη μέσα σε ενισχυμένο πλαίσιο και ελεγχόμενη ηλεκτρονικά, σχεδιασμένη να αντέχει σε βίαιη εισβολή και σε διάτρηση από μικρά πυροβόλα όπλα. Η πόρτα του πιλοτηρίου μπορεί συνήθως να ανοίξει μόνο από το εσωτερικό.

Στα αεροσκάφη Boeing 737, το σύστημα πρόσβασης στο πιλοτήριο παραμένει κανονικά στη λειτουργία AUTO κατά τη διάρκεια της πτήσης, διατηρώντας την ενισχυμένη πόρτα του πιλοτηρίου κλειδωμένη. Το πλήρωμα καμπίνας μπορεί να ζητήσει από τους πιλότους να του επιτρέψουν την είσοδο μέσω του συστήματος πρόσβασης. Τα πρότυπα του ICAO απαιτούν οι πόρτες αυτές να μπορούν να κλειδώνουν ή να ξεκλειδώνουν από οποιαδήποτε θέση πιλότου.

Ένα πληκτρολόγιο έκτακτης ανάγκης επιτρέπει επίσης στο πλήρωμα να ενεργοποιήσει μια διαδικασία επείγουσας εισόδου στο πιλοτήριο. Εάν ένας πιλότος που βρίσκεται σε θέση να χειριστεί το αεροσκάφος δεν ακυρώσει το αίτημα έκτακτης εισόδου, το σύστημα θα επιτρέψει την πρόσβαση, αλλά μόνο μετά από μια ενσωματωμένη καθυστέρηση.

Τα συστήματα αυτά έχουν σχεδιαστεί για να κρατούν έναν δράστη έξω από το πιλοτήριο - όχι για να σταματούν μια απειλή που βρίσκεται ήδη μέσα σε αυτό.

Στην πτήση της Flydubai την Τετάρτη (30/9), ο Ινδός πιλότος που είχε μαχαιρωθεί φέρεται να κατάφερε να ανοίξει την πόρτα του πιλοτηρίου κατά τη διάρκεια της επίθεσης, κάτι που «επέτρεψε στους επιβάτες και το πλήρωμα να ακινητοποιήσουν τον δράστη - αποτρέποντας μια καταστροφική αεροπορική τραγωδία», δήλωσε στα μέσα ενημέρωσης ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος χαρακτήρισε τον κυβερνήτη «ήρωα».

Τι συμβαίνει όταν ένας πιλότος σημάνει συναγερμό

Εξαρτάται από το είδος της έκτακτης ανάγκης στο αεροσκάφος. Σύμφωνα με τις διαδικασίες του ICAO, το πλήρωμα μπορεί να δηλώσει κατάσταση έκτακτης ανάγκης μέσω ασυρμάτου, χρησιμοποιώντας το σήμα «MAYDAY».

Σε περιπτώσεις ιατρικών ή τεχνικών προβλημάτων, οι πιλότοι χρησιμοποιούν τον κωδικό 7700 στον αναμεταδότη, προκειμένου να ειδοποιήσουν τον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας ότι χρειάζεται να προσγειωθούν το συντομότερο δυνατό, δήλωσε ο Σατζ Αχμάντ, επικεφαλής αναλυτής της StrategicAero Research, μιας συμβουλευτικής εταιρείας αεροπορικών θεμάτων με έδρα το Λονδίνο. «Συχνά οι επιβάτες δεν αντιλαμβάνονται καν τι συμβαίνει, καθώς δεν υπάρχει λόγος συναγερμού», πρόσθεσε. Αυτός είναι ο κωδικός που εξέπεμψε το αεροσκάφος της Flydubai καθώς έχανε απότομα ύψος, σύμφωνα με την υπηρεσία παρακολούθησης πτήσεων Flightradar24.

Εάν η κατάσταση έκτακτης ανάγκης αφορά επίθεση ή αεροπειρατεία, το αεροσκάφος μπορεί να εκπέμψει τον κωδικό 7500 στον αναμεταδότη, ο οποίος σηματοδοτεί στους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας ότι η πτήση βρίσκεται υπό παράνομη παρέμβαση, πρόσθεσε ο Αχμάντ. «Το πλήρωμα μπορεί επίσης να επικοινωνήσει τη φύση της απειλής και τις προθέσεις του με απλά λόγια», είπε. Το αεροσκάφος της Flydubai άλλαξε σε αυτόν τον κωδικό λίγα λεπτά μετά την εκπομπή του πρώτου κωδικού, σύμφωνα με τα δεδομένα της πτήσης.

Όταν εισάγεται ο κωδικός 7500, ο έλεγχος εναέριας κυκλοφορίας ειδοποιείται για «παρέμβαση στην πτήση ή πιθανή αεροπειρατεία σε εξέλιξη και συχνά το ATC θα εκτρέψει άλλα αεροσκάφη μακριά, ώστε το αεροσκάφος που εκπέμπει τον κωδικό να μπορέσει να προσγειωθεί».

Η προειδοποίηση έκτακτης ανάγκης 7700 της Flydubai εστάλη στις 08:28 (ώρα Ελλάδας), ενώ ακολούθησε ο κωδικός 7500 στις 08:35 (ώρα Ελλάδας), σύμφωνα με το FlightRadar24, γεγονός που οδήγησε στις πρώτες αναφορές για πιθανή αεροπειρατεία της πτήσης που κατευθυνόταν προς το Ισραήλ.

Τα καθήκοντα του πληρώματος καμπίνας σε τέτοιες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης περιλαμβάνουν την αντιμετώπιση της αποδυνάμωσης του πιλότου και των απειλών ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας του πιλοτηρίου και της επικοινωνίας με τον πιλότο που χειρίζεται το αεροσκάφος.

Ωστόσο, η φύση της βίας μέσα ή κοντά στο πιλοτήριο μπορεί να διαφέρει, δήλωσε ο Αχμάντ, καθώς «συχνά η στρατηγική είναι να ανοίξει η πόρτα, ώστε να μπορέσουν να βοηθήσουν και άλλα μέλη του πληρώματος». Η βία μεταξύ των πιλότων μέσα στο πιλοτήριο οδηγεί στο χειρότερο δυνατό σενάριο, είπε: «Όταν και οι δύο πιλότοι δεν είναι σε θέση να πετάξουν, οι συνέπειες είναι προφανείς εάν κανείς δεν χειρίζεται το αεροπλάνο».

Το αεροσκάφος της Flydubai προσγειώθηκε τελικά με ασφάλεια χάρη σε δύο άλλους πιλότους που επέβαιναν σε αυτό. Αυτό ισοδυναμεί με το να χτυπήσει κεραυνός δύο φορές στο ίδιο σημείο, εκτίμησε ο Αχμάντ. «Είναι τρομακτικό να σκέφτεται κανείς ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα εάν αυτοί οι επιπλέον πιλότοι δεν βρίσκονταν εκεί για να αναλάβουν τον έλεγχο».

Τι ελέγχους περνούν οι πιλότοι

Πριν τους χορηγηθεί το ιατρικό πιστοποιητικό Τάξης 1 που απαιτείται για την άδεια πιλότου, οι πιλότοι υποβάλλονται σε αεροϊατρική αξιολόγηση που καλύπτει την όραση, την ακοή, την καρδιαγγειακή και νευρολογική υγεία, καθώς και άλλες παθήσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ξαφνική ανικανότητα. Οι κανόνες αεροπορικής ασφάλειας απαιτούν επίσης ελέγχους ιστορικού για όλο το προσωπικό που έχει μη συνοδευόμενη πρόσβαση σε περιοχές περιορισμένης πρόσβασης για λόγους ασφαλείας.

«Η συχνότητα των ελέγχων υγείας ποικίλλει, αλλά οι τυπικοί έλεγχοι υγείας, όπως το ύψος, το βάρος, η αρτηριακή πίεση, οι ψυχολογικές εξετάσεις, οι ψυχομετρικές εξετάσεις, καθώς και η φυσική κατάσταση, αποτελούν τις ελάχιστες αξιολογήσεις στις οποίες υποβάλλονται όλοι οι πιλότοι, όπως και οι έλεγχοι για ναρκωτικές ουσίες και αλκοόλ», δήλωσε ο Αχμάντ της StrategicAero Research. Μετά το περιστατικό της Flydubai, ο Αχμάντ δήλωσε ότι «το Ισραήλ πιθανότατα θα επιμείνει στο εξής σε συγκεκριμένες εθνικότητες για τα πληρώματα πτήσης».

Το Ισραήλ έχει ήδη δηλώσει ότι θα ενισχύσει τους ελέγχους ασφαλείας στους πιλότους που πραγματοποιούν πτήσεις προς τη χώρα. «Για κάθε πιλότο που πρόκειται να πετάξει προς το Ισραήλ, θα γνωρίζουμε την ταυτότητά του, θα γνωρίζουμε ποιος είναι και θα πραγματοποιούμε κάποιου είδους έλεγχο ασφαλείας», δήλωσε ο Ντόρον Σπίλμαν, εκπρόσωπος του γραφείου του πρωθυπουργού του Ισραήλ.

«Μπορώ να δω το Ισραήλ να απαιτεί τα στοιχεία των πληρωμάτων πτήσης ακόμη και πριν από την αναχώρηση μιας πτήσης, με πλήρεις και ακόμη πιο ενδελεχείς ελέγχους ασφαλείας, καθώς και να διασφαλίζει ότι οι πιλότοι που πετούν προς τη χώρα προέρχονται από κράτη με τα οποία το Ισραήλ διατηρεί διπλωματικές σχέσεις», δήλωσε ο Αχμάντ στο Al Jazeera.

«Αυτό το είδος διασταυρωμένου ελέγχου δεν είναι συνήθως κάτι που γίνεται, αλλά μετά το περιστατικό της Flydubai έχει πλέον νόημα να εξεταστεί εάν η ευρύτερη ανταλλαγή στοιχείων και πληροφοριών για το ιστορικό των πιλότων με άλλες αεροπορικές ρυθμιστικές αρχές σε άλλες χώρες θα μπορούσε να τυποποιηθεί, ώστε να ενισχυθούν περαιτέρω τα μέτρα ασφαλείας», πρόσθεσε.

Η βία μεταξύ πιλότων δεν είναι εντελώς άγνωστη. Έχουν σημειωθεί γροθιές, αρπαγές από τον γιακά και καβγάδες. Ωστόσο, ένας συγκυβερνήτης να μαχαιρώνει τον κυβερνήτη του εν ώρα πτήσης σε μια προσπάθεια να καταλάβει τον έλεγχο του αεροσκάφους αποτελεί εξαιρετικά σπάνια μορφή περιστατικού αεροπορικής ασφάλειας, ανέφεραν αναλυτές.

Η Βρετανία επανεξετάζει την ασφάλεια των πτήσεων προς το Ισραήλ

Σύμφωνα με τον Independent, η βρετανική κυβέρνηση θα εξετάσει τρόπους για να διασφαλίσει την ασφάλεια των Βρετανών στις πτήσεις, μετά την επίθεση πιλότου με μαχαίρι σε συνάδελφό του και την απόπειρα συντριβής αεροσκάφους με προορισμό το Ισραήλ, δήλωσε υπουργός.

Ερωτηθείς από το Sky News εάν η κυβέρνηση θα επανεξετάσει την ασφάλεια των πτήσεων που αναχωρούν από το Ηνωμένο Βασίλειο με προορισμό το Ισραήλ, ο υπουργός Οικονομικών Τζέιμς Μάρεϊ δήλωσε: «Γνωρίζω ότι οι συνάδελφοί μου στο υπουργείο Εξωτερικών και στο υπουργείο Μεταφορών θα εξετάσουν το θέμα, προκειμένου να διασφαλίσουμε ότι κρατάμε ασφαλείς τους ανθρώπους στη Βρετανία».

Πρόσθεσε: «Όταν είδα χθες τις αναφορές να έρχονται, η ένταση των όσων περιγράφονταν, νομίζω ότι ήταν πραγματικά ανατριχιαστική. Αλλά στη συνέχεια υπήρξε η γενναιότητα των ανθρώπων που παρενέβησαν - εννοώ, είναι αρκετά δύσκολο να το φανταστεί κανείς σε προσωπικό επίπεδο, αλλά νομίζω ότι τη γενναιότητα, όλοι χαιρετίζουμε τους ανθρώπους που παρεμβαίνουν σε τέτοιες καταστάσεις προσπαθώντας να κάνουν το σωστό. Είναι πραγματικά απίστευτο. Τα γεγονότα θα γίνουν πιο ξεκάθαρα με την πάροδο του χρόνου και γνωρίζω ότι οι ισραηλινές αρχές λένε πως θέλουν απλώς να ξεκαθαρίσουν τι ακριβώς συνέβη. Αλλά εκ πρώτης όψεως, τι απίστευτο πράγμα για τους ανθρώπους που το έκαναν».