«Ευχαριστούμε που άλλαξες την Ισπανία»: Ο καταυλισμός διαμαρτυρίας στη Μαδρίτη θρηνεί την Μαρικάρμεν

Όταν η είδηση για τον θάνατο της Μαρικάρμεν Αμπασκάλ άρχισε να διαδίδεται στον καταυλισμό διαμαρτυρίας στην Πουέρτα δελ Σολ της Μαδρίτης, πολλοί αρχικά την απέρριψαν ως ένα σκληρό αστείο. Όμως, καθώς οι πληροφορίες άρχισαν να επιβεβαιώνονται και τα κινητά τηλέφωνα φωτίζονταν μέσα και έξω από τις σκηνές, η δυσπιστία έδωσε τη θέση της στο σοκ και στη συνέχεια στην οργή.

Την ίδια ώρα, όπως τα πουλιά αντιλαμβάνονται μια καταιγίδα πριν ξεσπάσει, οι αστυνομικοί είχαν ήδη πάρει θέσεις, έχοντας επίγνωση του τι θα μπορούσε να σημαίνει ο θάνατος μιας τόσο εμβληματικής μορφής. Οι σειρήνες δεν φέρνουν ποτέ καλά νέα.

«Τη δολοφόνησαν!» ήταν το άμεσο συμπέρασμα. «Μου είπαν “η Μαρικάρμεν πέθανε” και απάντησα χωρίς να το σκεφτώ: “Άσε μας τώρα”. Δεν το πιστεύεις, μέχρι να αναρωτηθείς γιατί δεν θα ήθελες να το πιστέψεις - ήταν μια ηλικιωμένη γυναίκα, νοσηλευόταν, την είχαν κάνει έξωση από το σπίτι της. Δεν μπορούσε καν να επιστρέψει εκεί», λέει στην El Pais ο Ρόμπερ, ένας νεαρός άνδρας που ανάβει ένα μικρό κερί στον καταυλισμό του Σολ. «Πρόσεχε, διάολε», παραπονιέται ένας φίλος του: σε ορισμένα σημεία ο κόσμος συνωστίζεται τόσο πολύ, που κάποιοι καταλήγουν να πατούν τα κεριά.

Η είδηση αποτέλεσε συντριπτικό πλήγμα, την ώρα που πολλοί ακτιβιστές ήταν απασχολημένοι μέσα στον καταυλισμό, φροντίζοντας τις καθημερινές ανάγκες αυτής της αυτοσχέδιας κοινότητας. Το πλήγμα ήταν τόσο ισχυρό, ώστε για λίγα δευτερόλεπτα μια απόκοσμη σιωπή απλώθηκε στον καταυλισμό. Σύντομα, όμως, η σιωπή έσπασε από φωνές και την πυρετώδη οργάνωση πορειών και αγρυπνιών.

Μέχρι τις 22:30 (τοπική ώρα), η ηρεμία είχε επιστρέψει, μαζί με την ειρηνική αλλά επίμονη αντίσταση στο τουριστικό θέαμα που έχει αρχίσει να περιβάλλει τη διαμαρτυρία. «Είμαι σίγουρος ότι αυτοί οι άνθρωποι», λέει ο Ξάμπι από το Σαντιάγο, δείχνοντας προς τους περαστικούς, «έμαθαν για τον θάνατο της Μαρικάρμεν και κατέβηκαν εδώ για να βγάλουν φωτογραφίες, σαν να βρίσκονταν σε ζωολογικό κήπο».

«Πρέπει να παραμείνεις ζωντανός»

Μετά τις 22:00, άνθρωποι κάθονταν στο έδαφος ή πάνω σε χαρτόκουτα. Ομάδες νεαρών συγκεντρώνονταν σε κύκλους που φωτίζονταν από το φως των κεριών, ενώ άλλοι συνέχιζαν να εργάζονται για να διατηρήσουν σε λειτουργία τον καταυλισμό διαμαρτυρίας, στερεώνοντας μουσαμάδες για προστασία από το κρύο και τη βροχή. Νέα πανό και πλακάτ κατασκευάζονταν, ενημερωμένα πλέον ώστε να αντικατοπτρίζουν τον θάνατο της Μαρικάρμεν. Και γύρω από τον τεράστιο καταυλισμό διαμαρτυρίας που έχει καταλάβει την καρδιά της Μαδρίτης, δεκάδες άνθρωποι κάθονταν δίπλα στα κεριά που είχαν τοποθετηθεί σχεδόν σε ολόκληρη την περίμετρο της Πουέρτα δελ Σολ.

Η εικόνα είναι εντυπωσιακή μέσα στην ακινησία της. Είναι σαν ο χρόνος να έχει σταματήσει γύρω από αυτές τις μικρές φλόγες: ούτε φωνές, ούτε συνθήματα, μόνο ένα βαθύ και σχεδόν απτό αίσθημα σοκ.

Σε μικρή απόσταση, στην οδό Καρέρα δε Σαν Χερόνιμο, πραγματοποιείται συγκέντρωση έξω από το ισπανικό Κογκρέσο των Αντιπροσώπων, η οποία προχωρά μόνο μέχρι το σημείο που επιτρέπει η αστυνομία. Οι διαδηλωτές ανεμίζουν κόκκινες σημαίες και φωνάζουν συνθήματα: «Όχι, όχι, δεν υπάρχει άλλος δρόμος», «Θα ντρεπόμουν να κάνω έξωση σε μια οικογένεια» και «Θα ντρεπόμουν να είμαι αστυνομικός». Αστυνομικοί φρουρούν δίπλα στις κλούβες τους, ενώ κάμερες και δημοσιογράφοι συνωστίζονται γύρω τους.

Το πλήθος αποτελείται από ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών - δεν είναι μόνο εικοσάρηδες. Υπάρχουν και πολλοί μεγαλύτεροι σε ηλικία, εμφανώς συγκλονισμένοι και βαθιά επηρεασμένοι. Ο Σέσαρ, από την Ποντεβέδρα, λέει ότι η μητέρα του ανησυχεί: μπορεί να μην υπάρξει μόνο μία Μαρικάρμεν, αλλά πολλές. Την καθησυχάζει στο τηλέφωνο. «Αν κάνουν έξωση σε άλλη ηλικιωμένη γυναίκα μετά από αυτό, η Ισπανία θα τυλιχθεί στις φλόγες. Τουλάχιστον έχουμε κάνει κάποια πρόοδο».

Κοντά του, ένας άνδρας γύρω στα 60, φορώντας γκρι μπλουζάκι πόλο, παρακολουθεί το πλήθος με δάκρυα στα μάτια. «Πρέπει να παραμείνεις ζωντανός», λέει χαμηλόφωνα, χωρίς να συμμετέχει στα συνθήματα. Μπλε φώτα που αναβοσβήνουν και σειρήνες διακόπτουν επανειλημμένα τη νύχτα και την κίνηση. Γύρω στα μεσάνυχτα, ένας οδηγός ταξί εκφράζει την απογοήτευσή του: «Όταν δεν είναι το ένα, είναι το άλλο».

Η αυθόρμητη αγρυπνία έξω από το σπίτι της Μαρικάρμεν

Λίγο μετά τη διάδοση της είδησης, αρκετοί άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στην οδό Σάινθ δε Μπαράντα στη Μαδρίτη, έξω από το κτίριο από το οποίο η Μαρικάρμεν είχε απομακρυνθεί πάνω σε φορείο, ανάβοντας κεριά γύρω από ένα δέντρο και αφήνοντας χειρόγραφα μηνύματα και πλακάτ. «Σε ευχαριστούμε που άλλαξες την Ισπανία», έγραφε ένα από αυτά.

Πολλοί ένιωσαν την ανάγκη να έρθουν και να γίνουν μάρτυρες όσων είχαν διαδραματιστεί μέσα σε αυτές τις 15 ημέρες καταιγιστικών εξελίξεων, κατά τη διάρκεια των οποίων μια 87χρονη γυναίκα ανέτρεψε το κοινωνικό και πολιτικό σκηνικό της Ισπανίας. Χωρίς να κάνει τίποτα. Χωρίς να κρατά σημαίες ή να εκφωνεί λόγους. Χωρίς ποτέ να επιδιώξει να γίνει το πρόσωπο ή το σύμβολο οποιουδήποτε πράγματος.

Θεωρητικά, ήταν θύμα μιας έξωσης σαν τόσες άλλες. Όμως δεν ήταν. Αξίζει να αναρωτηθεί κανείς γιατί, πέρα από τις ντροπιαστικές, σχεδόν απάνθρωπες συνθήκες της υπόθεσής της, την ηλικία και την εύθραυστη υγεία της, η Μαρικάρμεν έγινε η τελευταία γυναίκα της οποίας την έξωση η ισπανική κοινωνία ήταν διατεθειμένη, έστω και απρόθυμα, να ανεχθεί προτού ξεσπάσει σε διαμαρτυρίες.

Φαινόταν να έχει λιγότερη σχέση με την ίδια τη Μαρικάρμεν και περισσότερο με μια κοινωνία που είχε φτάσει στα όριά της, έχοντας αγανακτήσει με μια στεγαστική αγορά που υπονομεύει το μέλλον εκατομμυρίων νέων και αναγκάζει τις οικογένειες να διαθέτουν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για να διατηρήσουν μια στέγη πάνω από το κεφάλι τους.

Ο Γκουστάβο, 37 ετών, κάτοικος Μαδρίτης, πιστεύει ότι η υπόθεση της Μαρικάρμεν αποτέλεσε το σημείο καμπής για πολλούς ανθρώπους των οποίων η υπομονή είχε προ πολλού εξαντληθεί. Η εικόνα μιας εύθραυστης 87χρονης γυναίκας να απομακρύνεται διά της βίας από το σπίτι στο οποίο ζούσε από τα 17 της ήταν κάτι που πολλοί δεν είχαν ακόμη δει. Όρια που κάποτε έμοιαζαν απαραβίαστα ξαφνικά κατέρρευσαν. Ήταν οι νέοι που πρωτοστατούσαν στις διαμαρτυρίες για την αδυναμία εύρεσης οικονομικά προσιτής κατοικίας. Όμως ήταν μια ηλικιωμένη γυναίκα που έβγαλε τον κόσμο στους δρόμους.

«Δεν θα υπάρξουν άλλες Μαρικάρμεν»

Ένας μικρός βωμός έχει στηθεί στην Πουέρτα δελ Σολ, απέναντι από την έδρα της περιφερειακής κυβέρνησης, όπου άνθρωποι αφήνουν λουλούδια και ανάβουν κεριά δίπλα σε μια φωτογραφία της Μαρικάρμεν. Ορισμένοι από τους νεαρούς διαδηλωτές είναι δακρυσμένοι. «Θα προτιμούσα να μη σου πω το όνομά μου», λέει ένας νεαρός άνδρας με το πρόσωπό του γεμάτο πίρσινγκ. «Αλλά πες στην εφημερίδα σου ότι δεν θα υπάρξουν άλλες Μαρικάρμεν».

Έχουν περάσει τα μεσάνυχτα και το κέντρο της πόλης παραμένει σε κατάσταση αναταραχής. Λίγα πράγματα αποτυπώνουν τόσο έντονα ή τόσο τραγικά την ευθραυστότητα της κοινωνικής ισορροπίας όσο το να ρωτούσε κανείς κάποιον πριν από δύο εβδομάδες για μια ήσυχη κάτοικο της συνοικίας Σάινθ δε Μπαράντα στη Μαδρίτη. «Ποια;» θα ήταν η απάντηση.

Υπάρχουν λίγες καλύτερες, και καμία πιο συντριπτική, αποδείξεις για την εύθραυστη κοινωνική ισορροπία από το να ρωτούσε κανείς κάποιον πριν από δύο εβδομάδες για μια ήσυχη γειτόνισσα από τη Σάινθ δε Μπαράντα της Μαδρίτης - «Ποια;» θα απαντούσε. Γι’ αυτό δεν πρόκειται απλώς για την ιστορία των τελευταίων 15 ημερών, αλλά για την ιστορία των περισσότερων από 15 ετών που προηγήθηκαν.