Στοίχημα Τραμπ με τα καύσιμα: Το deal με τον Πούτιν και το βλέμμα στις κάλπες

Η έκρηξη της πολεμικής σύρραξης των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν τον περασμένο Φεβρουάριο πυροδότησε ένα πρωτοφανές κύμα ακρίβειας στα καύσιμα. Μέσα σε λίγους μήνες, οι τιμές στη βενζίνη και το ντίζελ υπερδιπλασιάστηκαν, προκαλώντας ασφυκτική πίεση στις μεταφορές, τον πρωτογενή τομέα και τα αμερικανικά νοικοκυριά.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα του BBC, ενόψει των κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών, πληθαίνουν οι φωνές που αξιώνουν δραστικά μέτρα για τη συγκράτηση των τιμών. Στο πλαίσιο αυτό, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει προχωρήσει σε σειρά δηλώσεων και εξαγγελιών με σκοπό τη συμπίεση του κόστους. 

Μόλις λίγες εβδομάδες πριν από την προσέλευση των Αμερικανών στις κάλπες, ο Τραμπ ανακοίνωσε την Παρασκευή τη σύναψη συμφωνίας με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν για την άμεση διάθεση ρωσικού ντίζελ στην αμερικανική και την παγκόσμια αγορά. Όπως ανέφερε ο ίδιος, η συμφωνία προβλέπει την άμεση διοχέτευση άνω των 300.000 τόνων, επιπλέον 500.000 τόνων τον Νοέμβριο και ακόμη ενός εκατομμυρίου τόνων «αμέσως μετά».

Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η εξέλιξη αυτή σημαίνει πως οι τιμές του ντίζελ στις ΗΠΑ και σε ολόκληρο τον κόσμο «θα ΠΕΣΟΥΝ, ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΑ ΡΕΚΟΡ ΚΑΙ ΜΕ ΤΑΧΕΙΣ ΡΥΘΜΟΥΣ!». «Οι χαμηλότερες τιμές για τους Αμερικανούς, ειδικά για τους Σπουδαίους Αγρότες, τους Κτηνοτρόφους και τους Φορτηγατζήδες μας, αποτελούν την Υψίστη Προτεραιότητά μου».

Ο Τραμπ πρόσθεσε δε, ότι επιπλέον 3 εκατομμύρια τόνοι ρωσικού ντίζελ θα παραδοθούν «εντός σύντομου χρονικού διαστήματος» στη συνέχεια, ανάλογα με την κατάσταση των ρωσικών διυλιστηρίων.   

Γιατί ο Τραμπ επιδιώκει τη μείωση των τιμών βενζίνης και ντίζελ;   

Η εξαγγελία του Τραμπ κατά τη διάρκεια προεκλογικής του ομιλίας αυτή την εβδομάδα σχετικά με την άρνηση των φορολογικών περιορισμών στη χρήση του αφορολόγητου «κόκκινου ντίζελ» (καύσιμο για γεωργικά μηχανήματα και ναυσιπλοΐα), υπογράμμισε τη βαρύτητα που έχουν οι τιμές των καυσίμων σε μια εκλογική αναμέτρηση όπου κυριαρχεί το ζήτημα της ακρίβειας.   

Οι εκλογές διεξάγονται μέσα σε κλίμα έντονης λαϊκής δυσαρέσκειας για τη συνεχή άνοδο του κόστους των καυσίμων, των τροφίμων και άλλων βασικών αγαθών. Οι ψηφοφόροι χρεώνουν την ακρίβεια στον Τραμπ και το κόμμα του, γεγονός που επιβαρύνει τους Ρεπουμπλικάνους υποψηφίους ενόψει Νοεμβρίου. Οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν ότι η πλειονότητα των Αμερικανών αποδοκιμάζει τους χειρισμούς της κυβέρνησης στην οικονομία και στον πόλεμο με το Ιράν, ο οποίος έχει πυροδοτήσει το ράλι στις τιμές του ντίζελ και της βενζίνης στις ΗΠΑ.   

Η διαθεσιμότητα πετρελαίου διεθνώς παραμένει περιορισμένη, καθώς η σύρραξη στη Μέση Ανατολή παρέλυσε επί μήνες την ομαλή διέλευση πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων από τα Στενά του Ορμούζ. Παρότι η ροή του αργού πετρελαίου κοντεύει να αποκατασταθεί στα προπολεμικά επίπεδα, η τιμή του διατηρείται πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, συμπαρασύροντας σταθερά προς τα πάνω το ντίζελ και τη βενζίνη. Ο Ντέιβιντ Ρούισαρντ, διευθυντής τιμολόγησης της εταιρείας αναλύσεων εμπορευμάτων Argus, επισημαίνει ότι ο συνεχιζόμενος πόλεμος της Ρωσίας με την Ουκρανία έχει επίσης επηρεάσει την προσφορά πετρελαίου, επιβαρύνοντας περαιτέρω τις τιμές. «Βάσει των εκτιμήσεών μας, η αύξηση της τιμής [για το ντίζελ] από περίπου 3 δολάρια το γαλόνι στα 6 δολάρια οφείλεται κατά 60% στα Στενά του Ορμούζ και κατά 40% στη διαμάχη Ρωσίας - Ουκρανίας», αναφέρει.

Αυτές οι υψηλές τιμές ενέργειας ευθύνονται για το μεγαλύτερο μέρος της έξαρσης του πληθωρισμού φέτος, εκτιμά ο Μάικλ Πίαρς, επικεφαλής αναλυτής της Oxford Economics για την αμερικανική οικονομία, εξέλιξη που παρασύρει ανοδικά και τα επιτόκια. «Ο συνδυαστικός αντίκτυπος των υψηλότερων επιτοκίων και των αυξημένων τιμών ενέργειας πιέζει τους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών και αυξάνει το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων», τονίζει. Αν και οι τιμές παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, ο Πάτρικ Ντε Χαν, επικεφαλής αναλυτής πετρελαϊκών αγορών της ιστοσελίδας GasBuddy, σημείωσε ότι τις τελευταίες ημέρες καταγράφηκε μια μικρή υποχώρηση τόσο στη βενζίνη όσο και στο ντίζελ.  «Ένα μεγάλο μέρος αυτής της αποκλιμάκωσης οφείλεται πιθανότατα σε ορισμένες από τις παρεμβάσεις που εφάρμοσε η κυβέρνηση Τραμπ τις τελευταίες εβδομάδες», ανέφερε. 

Τι έχει πράξει μέχρι στιγμής ο Τραμπ;   

Η ανακοίνωση της Παρασκευής για το ντίζελ αποτελεί τον τελευταίο κρίκο σε μια σειρά μέτρων και πρωτοβουλιών από πλευράς του Αμερικανού προέδρου.  Ο Τραμπ ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα ότι θα επιτρέψει τη χρήση του λεγόμενου «κόκκινου ντίζελ» -καύσιμο που προορίζεται για χρήση εκτός οδικού δικτύου και απαλλάσσεται από ομοσπονδιακούς φόρους- και στα οχήματα που κινούνται στο εθνικό οδικό δίκτυο των ΗΠΑ, χωρίς την επιβολή επιβαρύνσεων.

Ο Ρούισαρντ εξήγησε ότι η μόνη διαφορά ανάμεσα στο ντίζελ των φορτηγών και των επιβατικών οχημάτων από το αφορολόγητο «κόκκινο» καύσιμο είναι η ίδια η χρωστική ουσία. «Το πρόβλημα με αυτή την κόκκινη βαφή είναι ότι καθαρίζεται εξαιρετικά δύσκολα από τη δεξαμενή καυσίμου», εξήγησε. Το ζήτημα που προκύπτει αφορά την επόμενη μέρα για τις μεταφορικές εταιρείες που θα χρησιμοποιήσουν το χρωματισμένο ντίζελ μόλις λήξει η προσωρινή φορολογική ελάφρυνση, σημείωσε. «Τα πρόστιμα είναι ιδιαίτερα τσουχτερά αν εντοπιστεί τέτοιο καύσιμο στη δεξαμενή, καθώς θεωρείται φοροδιαφυγή».

Παράλληλα, ένα επιπλέον πρόβλημα από τη διεύρυνση της χρήσης του «κόκκινου ντίζελ» είναι ότι ορισμένοι κλάδοι -όπως οι σιδηροδρομικές εταιρείες- διατηρούν συγκεκριμένες ποσότητες για τις δικές τους ανάγκες. «Αν ξαφνικά στραφούν όλοι στην κατανάλωση αυτού του καυσίμου, θα εξαντληθούν γρήγορα και τα δικά τους αποθέματα», υπογράμμισε.

Ωστόσο, μια άλλη παρέμβαση του Τραμπ αποδείχθηκε πιο αποτελεσματική, σύμφωνα με τους αναλυτές.   Την περασμένη εβδομάδα, οι χώρες της ομάδας G7 ανακοίνωσαν τη διάθεση 100 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου και ντίζελ από τα στρατηγικά τους αποθέματα για να εκτονωθούν οι πιέσεις στην προσφορά, κατόπιν ασφυκτικών πιέσεων από τον Αμερικανό πρόεδρο. Ο Ντε Χαν σημειώνει ότι η ίδια η ανακοίνωση -ανεξάρτητα από την ποσότητα που έχει διοχετευθεί μέχρι στιγμής στην αγορά- «συνέβαλε σε έναν βαθμό στη συγκράτηση των τιμών». Ο οικονομολόγος Πίαρς συμφώνησε, προειδοποιώντας ωστόσο ότι η αποδέσμευση αποθεμάτων αποτελεί μόνο προσωρινή ασπίδα. «Όσο οι εξαγωγές ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο παραμένουν υπό εμπόδια, τα στρατηγικά αποθέματα θα αναλώνονται για την τροφοδοσία της αγοράς», δήλωσε. Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Και η μελλοντική ανάγκη αναπλήρωσης αυτών των αποθεμάτων σημαίνει ότι οι τιμές της ενέργειας θα διατηρηθούν αυξημένες για αρκετό καιρό, ακόμη κι αν ομαλοποιηθεί η κατάσταση στη Μέση Ανατολή». 

Τι άλλο έχει προτείνει ο Αμερικανός πρόεδρος;   

Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, ο Τραμπ δήλωσε ότι «εξετάζει» την προσωρινή αναστολή του ομοσπονδιακού φόρου στη βενζίνη. Ο Ντε Χαν ανέφερε ότι ο πρόεδρος έχει επίσης απευθύνει εκκλήσεις στις αμερικανικές πολιτείες να μειώσουν τους τοπικούς φόρους στα καύσιμα, με ορισμένες εξ αυτών, όπως το Οχάιο και η Τζόρτζια, να ανταποκρίνονται θετικά. Οι πολιτειακοί φόροι αντιπροσωπεύουν ένα «σημαντικό μέρος» της τελικής τιμής στο πρατήριο, και αυτές οι μειώσεις βοήθησαν στην αποκλιμάκωση των τιμών και των εθνικών μέσων όρων, εξήγησε. 

Ωστόσο, η αναστολή ή η μείωση του ομοσπονδιακού φόρου στη βενζίνη απαιτεί την έγκριση του Κογκρέσου. «Αυτό ενδέχεται να αποδειχθεί δύσκολο να επιτευχθεί πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές», σημείωσε ο Ντε Χαν. Πρόκειται επίσης για ένα μέτρο με τεράστιο δημοσιονομικό κόστος.

Ο Ντε Χαν εκτίμησε ότι στην Ιντιάνα, η οποία προχώρησε σε μείωση του φόρου στη βενζίνη τον Μάιο, η απόφαση στοίχισε στην πολιτειακή κυβέρνηση 1 δισεκατομμύριο δολάρια σε απώλεια εσόδων. Παράλληλα, ο Τραμπ είχε ταχθεί παλαιότερα υπέρ των εισηγήσεων για απαγόρευση των εξαγωγών ντίζελ από τις ΗΠΑ. Αν και αυτό θα προσέφερε μια πρόσκαιρη ανακούφιση στον Κόλπο του Μεξικού και τις Μεσοδυτικές Πολιτείες, σύμφωνα με τον Πίαρς, θα είχε «ελάχιστο όφελος» για τις βορειοανατολικές πολιτείες και τη δυτική Ακτή. «Η συγκεκριμένη πολιτική εγκυμονεί τον κίνδυνο να φέρει τα αντίθετα αποτελέσματα. Θα οδηγούσε σε υπερσυσσώρευση αποθεμάτων ντίζελ και, μόλις γεμίσουν οι χώροι αποθήκευσης, τα διυλιστήρια θα αναγκάζονταν να υποβαθμίσουν την παραγωγή τους», σημείωσε. «Αυτό, με τη σειρά του, θα εκτόξευε τις τιμές σε άλλα ενεργειακά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένης της βενζίνης».   

Έχει ο Τραμπ άλλα περιθώρια ελιγμών;   

Ο Ντε Χαν εκτιμά ότι ο Αμερικανός πρόεδρος «έχει ουσιαστικά εξαντλήσει όλα τα μικρά θεσμικά εργαλεία που διαθέτει ένας πρόεδρος, κι όμως οι τιμές παραμένουν στα ύψη».  «Ο μόνος τρόπος για να επιτευχθεί ουσιαστική και μόνιμη μείωση στις τιμές των καυσίμων είναι η επίλυση μίας ή και των δύο γεωπολιτικών κρίσεων που προκαλούν τις ανατιμήσεις», τόνισε.  Αυτό προϋποθέτει την επίτευξη συμφωνίας με το Ιράν και τη διευκόλυνση μιας συμβιβαστικής λύσης ανάμεσα σε Ουκρανία και Ρωσία -ζητήματα που, όπως υπογράμμισε ο Πίαρς, δεν μπορούν να ρυθμιστούν μονομερώς από τον Λευκό Οίκο.   

Ακόμη όμως κι αν κατασιγάσουν αυτά τα πολεμικά μέτωπα, ο Ρούισαρντ σημείωσε ότι λόγω των σοβαρών καταστροφών που έχουν υποστεί οι εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή από τα στρατιωτικά πλήγματα, θα χρειαστούν τέσσερις έως έξι μήνες προκειμένου η παραγωγή να επανέλθει στους κανονικούς της ρυθμούς.

«Το μήνυμα προς τους καταναλωτές και τη βιομηχανία είναι ένα: ανεξάρτητα από τις εξελίξεις και το αν ο πρόεδρος καταφέρει να διαπραγματευτεί μια τέτοια συμφωνία», καταλήγει, «οι υψηλές τιμές ήρθαν για να μείνουν, τουλάχιστον για ένα διάστημα».