Αποκάλυψη Guardian: Ο ρόλος Βούτσιτς στην παράνομη παραχώρηση γης στην οικογένεια Τραμπ

Στο επίκεντρο διεθνούς σκανδάλου βρίσκεται ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, καθώς αποκαλύψεις του Guardian τον φέρουν να πιέζει παρασκηνιακά για την παράνομη παραχώρηση ιστορικού φιλέτου στο Βελιγράδι στην οικογένεια Τραμπ. Η παρέμβαση αυτή οδήγησε σε ποινικές διώξεις υπουργών του για κατάχρηση εξουσίας, στην πρώτη δικαστική υπόθεση που πλήττει τις διεθνείς επιχειρηματικές δραστηριότητες του Αμερικανού προέδρου.

Το σκάνδαλο πυροδοτεί τώρα κύμα λαϊκής οργής στη Σερβία, σκιάζοντας τις κρίσιμες εκλογές της 25ης Οκτωβρίου. Το αποκλειστικό ρεπορτάζ του Guardian αποκαλύπτει την προσωπική παρέμβαση του Σέρβου προέδρου για την κατασκευή του αμφιλεγόμενου «Trump Tower» ύψους 500 εκατ. δολαρίων, που πυροδότησε λαϊκές κινητοποιήσεις και δικαστικές διώξεις.

Η κρυφή συνάντηση στο προεδρικό μέγαρο

Ο ηγέτης της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, επενέβη προσωπικά για να προωθήσει ένα ενδεχομένως παράνομο σχέδιο παραχώρησης ενός προστατευόμενου ιστορικού ακινήτου στο Βελιγράδι στην οικογένεια Τραμπ, όπως αποκαλύπτει ο Guardian.

Ο Βούτσιτς συγκάλεσε υπηρεσιακούς παράγοντες σε συνάντηση στο προεδρικό γραφείο με αντικείμενο το συγκεκριμένο έργο, το οποίο τελικά οδήγησε σε μια πρωτοφανή ποινική δίωξη υψηλόβαθμων στελεχών του καθεστώτος του με την κατηγορία της κατάχρησης εξουσίας.

Η ποινική αυτή υπόθεση θεωρείται η πρώτη που προκύπτει από την παγκόσμια επιχειρηματική δραστηριότητα της οικογένειας Τραμπ, την οποία οι επικριτές χαρακτηρίζουν ως σύστημα «pay to play» (πληρώνεις για να συμμετάσχεις). Στο πλαίσιο αυτό, θέματα από την άρση κυρώσεων έως την προμήθεια τεχλογίας αιχμής φέρονται να είναι διαθέσιμα σε όσους πλουτίζουν την οικογένεια του Αμερικανού προέδρου και τους συνεργάτες της.

Το αμφιλεγόμενο σχέδιο για την κατάργηση του καθεστώτος προστασίας του ιστορικού κτιρίου στην πρωτεύουσα της Σερβίας σκιάζει τις επικείμενες εκλογές της 25ης Οκτωβρίου, όπου ο Βούτσιτς διεκδικεί την παράταση της 12ετούς παραμονής του στην εξουσία εν μέσω μαζικών διαδηλώσεων κατά της κυβερνητικής διαφθοράς.

Το χρονικό των επαφών και το δωρεάν συμβόλαιο των 99 ετών

Ο Βούτσιτς, πρώην εθνικιστής επικεφαλής της προπαγάνδας επί Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, υποδέχθηκε στο Βελιγράδι τον γιο του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ, και τον γαμπρό του, Τζάρεντ Κούσνερ. Αντικείμενο των επαφών ήταν ο σχεδιασμός ενός πολυτελούς ξενοδοχείου και οικιστικού πύργου αξίας 500 εκατομμυρίων δολαρίων.

Μετά την απαγγελία κατηγοριών για κατάχρηση εξουσίας τον περασμένο Δεκέμβριο, η εταιρεία του Κούσνερ ανακοίνωσε ότι το έργο δεν θα προχωρήσει «αυτή τη στιγμή». Ο Βούτσιτς απείλησε με αντίποινα, χαρακτηρίζοντας τους εισαγγελείς «διεφθαρμένες συμμορίες» που «κατασκευάζουν υποθέσεις».

«Χάσαμε μια εξαιρετική επένδυση. Θα φροντίσω προσωπικά να λογοδοτήσουν όλοι όσοι συνετέλεσαν σε αυτή τη ζημιά», είχε δηλώσει ο Σέρβος πρόεδρος.

Μεταξύ των κατηγορουμένων για κατάχρηση εξουσίας είναι και ο υπουργός Πολιτισμού του Βούτσιτς. Ωστόσο, η έρευνα του Guardian, η οποία βασίζεται σε συνεντεύξεις και διαρροές εγγράφων, αποκαλύπτει ότι ο ίδιος ο Σέρβος πρόεδρος ήταν εκείνος που ηγήθηκε της αρχικής συνάντησης όπου συζητήθηκε το σχεδιαζόμενο εγχείρημα. Η κρίσιμη αυτή συνάντηση δεν μνημονεύεται στο κατηγορητήριο, εγείροντας ερωτήματα για το ποια στοιχεία κρατούν στο αρχείο τους οι εισαγγελείς και για ποιον λόγο.

Εκπρόσωποι των Τραμπ και Κούσνερ υποστήριξαν ότι δεν είχαν εμπλοκή στην αφαίρεση του καθεστώτος προστασίας του κτιρίου και ότι είναι «ψευδές» να υποστηρίζεται πως το έργο στο Βελιγράδι εντασσόταν σε τακτική «pay to play».

Ο Βούτσιτς δεν ανταποκρίθηκε σε αιτήματα για σχολιασμό. Η απόφασή του να προκηρύξει πρόωρες εκλογές σημαίνει ότι η δικαστική ακρόαση, κατά την οποία μάρτυρες ενδέχεται να αποκαλύψουν λεπτομέρειες για την εμπλοκή του, δεν θα πραγματοποιηθεί πριν από την ψηφοφορία.

Η πίεση στους υπηρεσιακούς παράγοντες και οι παραιτήσεις

Στις 6 Φεβρουαρίου 2024, η Ντούμπραβκα Τζούκανοβιτς, καθηγήτρια συντήρησης και διευθύντρια του κρατικού Ινστιτούτου Προστασίας Μνημείων Πολιτισμού της Σερβίας, προσήλθε σε συνάντηση στο προεδρικό μέγαρο.

Θέμα της συνάντησης ήταν το κτίριο του Γενικού Επιτελείου, το πρώην Υπουργείο Άμυνας της Γιουγκοσλαβίας στο κέντρο του Βελιγραδίου. Το αρχιτεκτονικό αυτό τοπόσημο, που θεωρείται σύμβολο αντιστάσεως κατά των Ναζί, απέκτησε ακόμη μεγαλύτερο συναισθηματικό βάρος όταν βομβαρδίστηκε από τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ το 1999.

Ο ίδιος ο Βούτσιτς είχε επιβεβαιώσει το 2016 το καθεστώς νομικής προστασίας του κτιρίου. Τώρα όμως, σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν το περιεχόμενο της συνάντησης, ο πρόεδρος απαίτησε από την Τζούκανοβιτς να το ανακαλέσει, αναφέροντας πως κάποιος ανώνυμος «ξένος επενδυτής» ενδιαφερόταν για την έκταση.

Βάσει της σερβικής νομοθεσίας, η αφαίρεση της προστασίας δεν ήταν στην ατομική διακριτική ευχέρεια της Τζούκανοβιτς. Το ινστιτούτο της έπρεπε να αναθέσει τη σύνταξη πραγματογνωμοσύνης, η οποία θα κατέληγε στο συμπέρασμα ότι συνέτρεχαν σοβαροί λόγοι άρσης του καθεστώτος.

Ωστόσο, ο πρόεδρος ήταν ανένδοτος. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο Βούτσιτς υιοθέτησε επιθετικό ύφος απέναντι στην Τζούκανοβιτς και σε άλλον παριστάμενο αρμόδιο παράγοντα, χαρακτηρίζοντάς τους τεμπέληδες και ανίκανους. Το μήνυμα ήταν σαφές: συμμόρφωση ή παραίτηση.

Η επιβεβαίωση των προθέσεων ήρθε τον επόμενο μήνα, όταν διέρρευσε η συμφωνία μεταξύ της σερβικής κυβέρνησης και της εταιρείας ακινήτων του Κούσνερ.

Η συμφωνία αποMid απο κάλυπτε ότι οι σερβικές αρχές είχαν παραχωρήσει στην εταιρεία του Κούσνερ δωρεάν μίσθωση 99 ετών για την έκταση του Γενικού Επιτελείου.

Ο Κούσνερ ανάρτησε τη μακέτα του έργου στην πλατφόρμα X, δηλώνοντας ενθουσιασμένος.

Η είδηση προκάλεσε αντιδράσεις στο Βελιγράδι.

«Η Σερβία δεν είναι μπουφές και ο Βούτσιτς δεν είναι σερβιτόρος. Δεν πρόκειται για την ιδιωτική του περιουσία», δήλωσε ο ακτιβιστής Αλεξάνταρ Γιοβάνοβιτς Τσούτα, που αποκάλυψε τη συμφωνία.

Παρ' όλα αυτά, το καθεστώς Βούτσιτς προχώρησε στην υπογραφή συμβολαίου, με ημερομηνία 13 Μαΐου 2024, το οποίο περιήλθε στη διάθεση του Guardian. Σε αυτό αναλαμβανόταν η υποχρέωση να αφαιρεθεί ο χαρακτηρισμός του πολιτιστικού μνημείου «προς ικανοποίηση» της εταιρείας του Κούσνερ.

Την εβδομάδα μετά την υπογραφή, η Τζούκανοβιτς εκλήθη σε νέα συνάντηση, αυτή τη φορά υπό τον Υπουργό Οικονομικών και στενό συνεργάτη του προέδρου, Σίνισα Μάλι. Ο Μάλι πίεσε την ίδια και την επικεφαλής της υπηρεσίας προστασίας μνημείων του Βελιγραδίου, Ολιβέρα Βούτσκοβιτς, να κινήσουν τις διαδικασίες άρσης. Όταν οι δύο γυναίκες αρνήθηκαν, υποστηρίζοντας ότι δεν πληρούνταν οι νόμιμες προϋποθέσεις, ο Μάλι επανέλαβε το τελεσίγραφο: παραίτηση. Και οι δύο υπέβαλαν τις παραιτήσεις τους.

Στην επιστολή παραίτησής της, η Τζούκανοβιτς σημείωνε ότι δεν μπορούσε να συναινέσει σε «ακατάλληλες παρεμβάσεις που θα κατέστρεφαν ανεπανόρθωτα τις αξίες ενός συγκροτήματος ανυπολόγιστης σημασίας για την πολιτιστική ταυτότητα του σερβικού λαού».

Η αλλαγή πλεύσης στην Ουάσιγκτον και η οικογενειακή επιχείρηση

Τον Νοέμβριο, ο Ντόναλντ Τραμπ επικράτησε της Κάμαλα Χάρις στις προεδρικές εκλογές. Δέκα ημέρες αργότερα, η κυβέρνηση Βούτσιτς ανακοίνωσε επίσημα την αφαίρεση του καθεστώτος προστασίας από το ακίνητο του Γενικού Επιτελείου.

Μία από τις πρώτες ενέργειες του Τραμπ με την επανεκλογή του ήταν η εγκατάλειψη της δέσμευσης που είχε αναλάβει στην πρώτη θητεία του, σύμφωνα με την οποία η οικογενειακή του επιχείρηση θα απείχε από διεθνείς συμφωνίες όσο εκείνος βρισκόταν στο ύπατο αξίωμα.

Η διαχείριση της επιχείρησης παρέμεινε τυπικά στους δύο μεγαλύτερους γιους του, Ντον Τζούνιορ και Έρικ. Τον Ιανουάριο του 2025, ο Έρικ Τραμπ ανακοίνωσε ότι η οικογένεια Τραμπ και ο Κούσνερ θα συνεργάζονταν για πρώτη φορά: το ξενοδοχείο και ο πύργος του Κούσνερ στο Βελιγράδι θα έφεραν το όνομα Τραμπ.

Η εμπορική αυτή επωνυμία γνώρισε κατακόρυφη αύξηση ζήτησης παγκοσμίως κατά τη δεύτερη θητεία Τραμπ, συνοδευόμενη από αιτιάσεις για ανταλλάγματα σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής. Από συμφωνίες για θέρετρα γκολφ στο Βιετνάμ μέχρι επενδύσεις από τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οι επικριτές επισημαίνουν μια σειρά από ευνοϊκές κυβερνητικές αποφάσεις που ακολούθησαν τις επιχειρηματικές χρυσές δουλειές.

Πολιτικές πιέσεις, συλλήψεις και δικαστικές εκκρεμότητες

Για τον Βούτσιτς, η στήριξη της οικογένειας Τραμπ ήταν καίριας σημασίας. Ωστόσο, η κατάρρευση στέγαστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, που στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους, πυροδότησε κύμα διαδηλώσεων κατά της διαφθοράς.

Οι διαδηλώτές στράφηκαν και κατά της ανέγερσης του «Trump Tower». Τον Μάιο του 2025, ο Βούτσιτς ταξίδεψε στις ΗΠΑ με την ελπίδα να συναντήσει τον Τραμπ στο Μαρ-α-Λάγκο, αλλά συνάντησε μόνο τον δικηγόρο Ρούντι Τζουλιάνι.

Αμέσως μετά την επιστροφή του, η αστυνομία συνέλαβε τον Γκόραν Βάσιτς, τον αντικαταστάτη της Τζούκανοβιτς στο Ινστιτούτο Προστασίας Μνημείων, με την κατηγορία ότι πλαστογράφησε τη θετική πραγματογνωμοσύνη για την άρση της προστασίας του κτιρίου.

Ακολούθησαν νέες συλλήψεις. Τον Δεκέμβριο του 2025, ασκήθηκε δίωξη κατά του Υπουργού Πολιτισμού Νίκολα Σελάκοβιτς για κατάχρηση εξουσίας. Μέσα σε λίγες ημέρες, η εταιρεία του Κούσνερ ανακοίνωσε την απόσυρση του έργου.

Η ειδική εισαγγελική μονάδα για το οργανωμένο έγκλημα συνεχίζει τις έρευνες. Εκπρόσωπος της υπηρεσίας επιβεβαίωσε ότι υπάρχει υλικό για τη συνάντηση του Βούτσιτς τον Φεβρουάριο του 2024 και ότι διενεργείται προκαταρκτική εξέταση για τη διακρίβωση τυχόν ποινικών ευθυνών και άλλων προσώπων.

Ο Βούτσιτς δεν έχει διωχθεί ποινικά, ούτε ο συνεργάτης του Σίνισα Μάλι, με αμφότερους να αρνούνται οποιαδήποτε παρανομία. Ο Σέρβος πρόεδρος ολοκληρώνει τη θητεία του και αναμένεται να διεκδικήσει την πρωθυπουργία στις εκλογές της 25ης Οκτωβρίου. Σε μία από τις τελευταίες προεδρικές πράξεις του χορήγησε 49 χάριτες, χωρίς να έχει διευκρινιστεί εάν ανάμεσα στους ευεργετηθέντες περιλαμβάνονται εμπλεκόμενοι στην υπόθεση του Γενικού Επιτελείου.

Από την πλευρά του Λευκού Οίκου, η εκπροσώπηση παρέπεμψε στην εταιρεία των Τραμπ, η οποία αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή ή γνώση των καταγγελλομένων. Εκπρόσωπος του Κούσνερ χαρακτήρισε «κατηγορηματικά ψευδή» τα περί πολιτικού ανταλλάγματος, υποστηρίζοντας ότι το έργο αποτελούσε ευκαιρία μετατροπής ενός χώρου συνδεδεμένου με μια επώδυνη ιστορική καμπή σε σύμβολο συμφιλίωσης και οικονομικής ανάπτυξης.