Ουκρανία: Με ποιους τρόπους η ρήξη Τραμπ-Ζελένσκι απειλεί ζωτικής σημασίας στήριξη προς το Κίεβο

Από τις απειλές των ΗΠΑ για διακοπή της παροχής πληροφοριών στην Ουκρανία έως την άρση δασμών σε ρωσικές εξαγωγές και μια συμφωνία για το ντίζελ που θα μπορούσε να βοηθήσει τη Ρωσία να χρηματοδοτήσει τον πόλεμό της, η εβδομάδα που πέρασε ήταν επιζήμια για τις σχέσεις του Κιέβου με τον σημαντικότερο σύμμαχό του, την Ουάσιγκτον.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είναι δυσαρεστημένος με το υψηλό ενεργειακό κόστος, για το οποίο επιρρίπτει εν μέρει την ευθύνη στις ουκρανικές επιθέσεις κατά ρωσικών διυλιστηρίων, έχει επικρίνει επανειλημμένα τον Ουκρανό πρόεδρο, Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Σύμφωνα με το Reuters, η διακοπή υπηρεσιών δορυφορικού διαδικτύου που παρέχονται από τις ΗΠΑ προκάλεσε φόβους ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να βρεθεί σε ευάλωτη θέση, καθώς προετοιμάζεται για έναν ακόμη χειμώνα ρωσικών επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές της.

Ο Ζελένσκι απάντησε στις επικρίσεις του Τραμπ με μια ασυνήθιστα έντονη σειρά δημόσιων δηλώσεων εναντίον του Αμερικανού προέδρου, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι ΗΠΑ ευνοούν πλέον τη Ρωσία. Δήλωσε, επίσης, ότι η Ουκρανία θα αγνοήσει την απαίτηση του Τραμπ να σταματήσει να πλήττει ρωσικούς ενεργειακούς στόχους, επικαλούμενος τις συνεχιζόμενες ρωσικές επιθέσεις.

Η διαφωνία κλιμακώθηκε την Παρασκευή (16/10), όταν ο Τραμπ ήρε σημαντικές αμερικανικές κυρώσεις και δασμούς που σχετίζονται με τη Ρωσία, λίγο πριν από την προγραμματισμένη έναρξη ισχύος τους. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε την αντίδραση του Ζελένσκι, ο οποίος δήλωσε μέσω αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η απόφαση του Τραμπ θα ενθαρρύνει τη Ρωσία να συνεχίσει τις επιθέσεις κατά της Ουκρανίας.

Η διευρυνόμενη ρήξη έχει προκαλέσει ανησυχίες ότι η ταραχώδης σχέση του Τραμπ με τον Ζελένσκι θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη δυσμενέστερες εξελίξεις για το Κίεβο. Ο Αμερικανός πρόεδρος θα μπορούσε να περιορίσει περαιτέρω την προμήθεια όπλων στην Ουκρανία, να υλοποιήσει τις απειλές του για διακοπή της ανταλλαγής πληροφοριών από το πεδίο της μάχης ή να συνάψει περισσότερες οικονομικές συμφωνίες με τη Μόσχα.

Παρά τις δηλώσεις του Ζελένσκι, το Κίεβο επιθυμεί να συνεχίσει τον διάλογο με τους απεσταλμένους του Τραμπ, τον φίλο του, Στιβ Γουίτκοφ, και τον γαμπρό του, Τζάρεντ Κούσνερ, δήλωσαν δύο Ουκρανοί αξιωματούχοι που γνωρίζουν τις συνομιλίες, υπό τον όρο της ανωνυμίας.

Ο επιτετραμμένος της ουκρανικής πρεσβείας στην Ουάσιγκτον, Ντένις Σιένικ, δήλωσε την Παρασκευή στο Newsmax ότι η Ουκρανία είναι ευγνώμων στον Τραμπ και την ομάδα του για τις προσπάθειές τους να τερματίσουν τον πόλεμο, προσθέτοντας ότι η χώρα είναι πρόθυμη να συμμετάσχει σε συνομιλίες με τη Ρωσία.

Ο Τραμπ δήλωσε την Παρασκευή σε δημοσιογράφους ότι θα συνεχίσει να συνομιλεί τόσο με τον Ζελένσκι όσο και με τον Ρώσο πρόεδρο, Βλαντίμιρ Πούτιν. «Θέλω να τελειώσει αυτός ο πόλεμος», ανέφερε.

«Χαμένη ευκαιρία»

Ο Ντάνιελ Φριντ, ανώτερος αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για ευρωπαϊκά θέματα από το 2005 έως το 2009, δήλωσε ότι δεν είναι σαφές εάν η Ουάσιγκτον απομακρύνεται οριστικά από την Ουκρανία. Ωστόσο, οι συνέπειες της πρόσφατης έντασης υπονομεύουν τις προοπτικές τερματισμού του πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε με τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας το 2022.

«Δεν πρόκειται απλώς για μια χαμένη ευκαιρία. Προκαλεί πραγματική οδύνη στην Ουκρανία και ενθαρρύνει τον Πούτιν να συνεχίσει τον πόλεμο, επομένως δεν είναι μια εξέλιξη χωρίς κόστος», δήλωσε ο Φριντ, ο οποίος σήμερα εργάζεται στο Atlantic Council, μια δεξαμενή σκέψης με έδρα την Ουάσιγκτον.

Οι σχέσεις του Τραμπ με τον Ζελένσκι ήταν ανέκαθεν δύσκολες. Τον Φεβρουάριο του 2025, ο Τραμπ και ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, επέκριναν δημόσια τον Ουκρανό πρόεδρο κατά τη διάρκεια συνάντησης στο Οβάλ Γραφείο. Επί προεδρίας Τραμπ, η Ουάσιγκτον έχει αναστείλει ή επιβραδύνει τη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, επιτρέποντας παράλληλα στους Ευρωπαίους συμμάχους να αγοράζουν αμερικανικά όπλα για λογαριασμό του Κιέβου.

Οι σχέσεις είχαν σταθεροποιηθεί μέχρι τη στιγμή που οι ουκρανικές επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Ρωσία, φέτος, άρχισαν να συμβάλλουν στην αύξηση των τιμών των καυσίμων. Οι υψηλές τιμές της βενζίνης και του ντίζελ αποτελούν πολιτικό πονοκέφαλο για τον Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, στις οποίες το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ενδέχεται να χάσει την πλειοψηφία του στο Κογκρέσο, σύμφωνα με αναλυτές.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η άνοδος του ενεργειακού κόστους οφείλεται κυρίως στον πόλεμο ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν, ο οποίος προκάλεσε ιρανικές επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και οδήγησε ουσιαστικά στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, μιας κρίσιμης θαλάσσιας οδού για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας.

Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσωπο που γνωρίζει τις εσωτερικές συζητήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης και μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας, ο Τραμπ, δυσαρεστημένος με τον Ζελένσκι, στράφηκε προς τη Ρωσία για να αυξήσει την προσφορά καυσίμων και να συγκρατήσει τις τιμές. Στις 9 Οκτωβρίου, ο Τραμπ δήλωσε ότι κατέληξε σε συμφωνία με τον Πούτιν για την προσωρινή άρση κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο και την εισαγωγή ρωσικού ντίζελ.

Με εκτελεστικό διάταγμα που δημοσιοποιήθηκε την Παρασκευή, ο Τραμπ ήρε επίσης σημαντικές αμερικανικές κυρώσεις και δασμούς που σχετίζονται με τη Ρωσία, λίγο πριν από την προγραμματισμένη έναρξη ισχύος τους βάσει του νόμου Graham, τον οποίο υπέγραψε τον περασμένο μήνα.

Παρότι ο νόμος, ο οποίος φέρει το όνομα του εκλιπόντος Αμερικανού γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκρέιαμ, προέβλεπε την επιβολή νέων κυρώσεων στη Ρωσία από την επόμενη εβδομάδα, έδινε επίσης στον πρόεδρο τη δυνατότητα να τις αναστείλει, εφόσον έκρινε ότι αυτό εξυπηρετεί το εθνικό συμφέρον των ΗΠΑ. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η τελευταία απόφαση του Τραμπ υπονομεύει τον βασικό στόχο του νόμου Graham και ενισχύει την «επιθυμία της Ρωσίας να συνεχίσει να σκοτώνει ανθρώπους».

Η συμφωνία για το ντίζελ και η άρση των κυρώσεων αποτελούν τα πιο πρόσφατα βήματα σε μια πορεία χαλάρωσης των περιορισμών κατά της Μόσχας, την οποία ο Ζελένσκι θεωρεί ότι θα συνεχιστεί. Οι προοπτικές να συνεχίσουν οι ΗΠΑ να ασκούν πίεση στη Ρωσία για τον τερματισμό του πολέμου έχουν περιοριστεί μετά τον θάνατο του Γκρέιαμ τον Ιούλιο, δήλωσε ο Ουκρανός πρόεδρος. Ο Γκρέιαμ, Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής από τη Νότια Καρολίνα και στενός συνεργάτης του Τραμπ, υποστήριζε σθεναρά την Ουκρανία. «Είναι δύσκολα χωρίς αυτόν, θα είμαι ειλικρινής», έγραψε ο Ουκρανός πρόεδρος.

Μεγάλο το διακύβευμα για την Ουκρανία

Για το Κίεβο, οι συνέπειες είναι σοβαρές και άμεσες. Ο Ζελένσκι δήλωσε την Τρίτη (13/10) ότι η Ουκρανία δεν είχε λάβει καμία προειδοποίηση από τους δυτικούς εταίρους της πριν από μια φονική ρωσική επίθεση στην πρωτεύουσα.

Χωρίς τις αμερικανικές πληροφορίες, η Ουκρανία ενδέχεται να δυσκολευτεί περισσότερο να εντοπίζει και να αναχαιτίζει ρωσικές επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ιδιαίτερα εναντίον ενεργειακών υποδομών, τις οποίες η Μόσχα έχει επανειλημμένα στοχοποιήσει κατά τη διάρκεια προηγούμενων χειμώνων.

Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να μοιράζονται πληροφορίες με την Ουκρανία. Ωστόσο, ο Ζελένσκι δήλωσε στο NPR ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν προειδοποιήσει Ουκρανούς διοικητές πως η παροχή πληροφοριών θα μπορούσε να περιοριστεί ή να διακοπεί.

Το σύστημα Starshield της Ουκρανίας, η στρατιωτικών προδιαγραφών εκδοχή της υπηρεσίας Starlink της SpaceX, αντιμετώπισε προβλήματα λειτουργίας μετά από εντολή που, σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους και έναν Δυτικό αξιωματούχο που είχε ενημερωθεί σχετικά, προήλθε από τον Λευκό Οίκο. Η υπηρεσία έχει αποκατασταθεί εν μέρει, ωστόσο το περιστατικό ανέδειξε την ευαλωτότητα που δημιουργεί για την Ουκρανία η εξάρτησή της από τεχνολογίες τις οποίες ελέγχουν αμερικανικές εταιρείες και οι οποίες υπόκεινται στις αποφάσεις της κυβέρνησης Τραμπ.

Ο Αμερικανός πρόεδρος ενδέχεται να αντιμετωπίσει αντιδράσεις, εάν Ρεπουμπλικανοί βουλευτές και γερουσιαστές θεωρήσουν ότι η προσέγγισή του αποδυναμώνει την Ουκρανία και ταυτόχρονα ωφελεί τη Ρωσία. Η Ουκρανία εξακολουθεί να έχει υποστηρικτές στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, ορισμένοι από τους οποίους υποστηρίζουν ότι η Ουάσιγκτον δεν πρέπει να πιέσει το Κίεβο να αποδεχθεί μια συμφωνία με όρους ευνοϊκούς για τη Μόσχα.

Οι σκληρές απαντήσεις του Ζελένσκι στον Τραμπ ενέχουν κινδύνους, ωστόσο ο Ουκρανός πρόεδρος ενδέχεται να υπολογίζει σε αλλαγή των συσχετισμών στο Κογκρέσο μετά τις ενδιάμεσες εκλογές. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δυσκολέψει τον Τραμπ να χαλαρώσει περαιτέρω τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και να περιορίσει τη στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο, δήλωσε ο Μπρετ Μπρουέν, πρώην σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής στην κυβέρνηση Ομπάμα και επικεφαλής της εταιρείας συμβούλων Global Situation Room. «Ο Ζελένσκι γνωρίζει με ποιον έχει να κάνει», δήλωσε. «Οι απειλές του Τραμπ δεν έχουν την ίδια επίδραση που είχαν όταν ο Τζέι Ντι Βανς προσπάθησε να τον ταπεινώσει στο Οβάλ Γραφείο».