Τι συνέβη με το κορίτσι που έκανε αντιπολεμική ζωγραφιά όταν ήταν 12 ετών στη Ρωσία

Η Μάσα Μοσκαλιόβα έχει περάσει το ένα τέταρτο της ζωής της υπό απειλή ή σε φυγή, εξαιτίας μιας ζωγραφιάς που έκανε όταν ήταν μόλις 12 ετών. Τέσσερα χρόνια αργότερα, η ίδια και ο πατέρας της ζουν κρυμμένοι σε ένα μικρό χωριό στην ανατολική Γαλλία και εξακολουθούν να ανησυχούν για την ασφάλειά τους.

Ένα από τα ελάχιστα πράγματα που τους έχουν απομείνει από την προηγούμενη ζωή τους στη Ρωσία είναι η ίδια η ζωγραφιά.

«Παρόλο που πρόκειται για μια παιδική ζωγραφιά και φαίνεται τόσο απλή, ποιος θα μπορούσε να φανταστεί ότι θα είχε τέτοιες συνέπειες;» λέει στο CNN η Μάσα. Φτιαγμένη με χρωματιστά μολύβια, η ζωγραφιά απεικονίζει μια μητέρα να προστατεύει το παιδί της από τις βόμβες που εξαπολύει η Ρωσία. Σε μια ουκρανική σημαία αναγράφεται το σύνθημα «Δόξα στην Ουκρανία», ενώ σε μια ρωσική σημαία δίπλα της αναγράφεται «Όχι στον Πούτιν, όχι στον πόλεμο».

Το χρονικό της επίμαχης ζωγραφιάς

Η Μάσα την έφτιαξε μόλις λίγες εβδομάδες μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, το 2022. Στη γενέτειρά της, το Γεφρέμοφ, περίπου 300 χιλιόμετρα νότια της Μόσχας και περίπου στη μέση της απόστασης μέχρι τα σύνορα με την Ουκρανία, η δασκάλα της είχε ζητήσει από την τάξη να ζωγραφίσει εικόνες που θα υποστήριζαν τα ρωσικά στρατεύματα. Τα περισσότερα παιδιά ζωγράφισαν άρματα μάχης ή το γράμμα Ζ, το οποίο χρησιμοποιεί η Ρωσία ως φιλοπολεμικό σύμβολο.

Η Μάσα, που σήμερα είναι 16 ετών, αποφάσισε να κάνει κάτι διαφορετικό. «Ζωγράφισα την κατάσταση όπως πραγματικά την έβλεπα, αυτό που πίστευα ότι ήταν η αλήθεια», λέει. «Μετά το μάθημα, μια συμμαθήτριά μου που είχε δει τη ζωγραφιά με πλησίασε. Ίσως εκείνη να ήταν που την κατήγγειλε, με αποτέλεσμα να ακολουθήσουν όλα όσα συνέβησαν. Σε κάθε περίπτωση, η ζωγραφιά κατέληξε στα χέρια της αστυνομίας. Και τότε άρχισαν όλα μας τα προβλήματα».

Λίγο αργότερα, ο πατέρας της, Αλεξέι Μοσκαλιόφ, κατηγορήθηκε για «δυσφήμηση του ρωσικού στρατού» και καταδικάστηκε σε δύο χρόνια σε σωφρονιστική αποικία. Η Μάσα, την οποία μεγάλωνε μόνος του, στάλθηκε σε ορφανοτροφείο. Μετά την αποφυλάκισή του, οι δυο τους εγκατέλειψαν τη χώρα, ταξιδεύοντας αρχικά στην Αρμενία και στη συνέχεια στη Γαλλία, όπου έφτασαν νωρίτερα φέτος και έλαβαν προσωρινή άδεια παραμονής.

«Τουλάχιστον πλέον μπορούμε να μιλάμε ελεύθερα»

Ένας σκύλος που είχε δοθεί στη Μάσα στο ορφανοτροφείο έφτασε πλέον από την Αρμενία, κάτι που την ευχαριστεί ιδιαίτερα. Ωστόσο, αυτό που εντυπωσιάζει είναι το πόσο μόνοι φαίνονται οι δυο τους, χωρίς σχεδόν τίποτα από την προηγούμενη ζωή τους και έχοντας ο ένας τον άλλον ως μοναδική συντροφιά.

Η υγεία του Αλεξέι είναι εύθραυστη εξαιτίας της περιόδου που πέρασε στη φυλακή, ενώ η Μάσα παρακολουθεί πλέον μαθήματα σε μια γλώσσα που δεν μιλά. Και οι δύο φοβούνται για την ασφάλειά τους. Ο Αλεξέι, ωστόσο, λέει ότι αισθάνεται μόνο περήφανος για την κόρη του. «Όλα όσα έχασα, όλα όσα είχα στη Ρωσία, αντισταθμίζονται από το γεγονός ότι μπορούμε πλέον να μιλάμε ελεύθερα και να λέμε την αλήθεια», αναφέρει. «Από το γεγονός ότι βρισκόμαστε τώρα σε μια χώρα όπου οι άνθρωποι δεν διώκονται για τα λόγια ή τις απόψεις τους».

Και η Μάσα σκοπεύει να συνεχίσει να χρησιμοποιεί ακριβώς αυτό το μέσο: τα λόγια της. Εκτός σχολείου, αφιερώνει τον χρόνο της προσπαθώντας να προσεγγίσει κοινό τόσο στη Ρωσία όσο και στο εξωτερικό, μέσω του YouTube και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Η κριτική της πλέον επεκτείνεται και στη χειραψία του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, με τον Ρώσο ομόλογό του.

«Θέλω να πω ότι αυτό που κάνει ο Τραμπ είναι φρικτό», λέει. «Το γεγονός ότι ο πρόεδρος μιας ελεύθερης χώρας δίνει το χέρι σε έναν δολοφόνο», προσθέτει, θεωρώντας τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν υπεύθυνο για τους θανάτους που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στην Ουκρανία. «Το ότι θα μπορούσε κανείς να πει πως ελέγχεται από εκείνον είναι ένα εντελώς διαφορετικό ζήτημα».

Το ενδεχόμενο επιστροφής στην πατρίδα

Η επιστροφή στην πατρίδα παραμένει ένα μακρινό ενδεχόμενο. «Θα επέστρεφα στη Ρωσία με τεράστια χαρά», λέει η Μάσα. «Αλλά πότε θα αλλάξει αυτό το καθεστώς; Δεν ξέρω. Πόσες δεκαετίες θα χρειαστούν; Πόσες δεκαετίες πρέπει να περάσουν μέχρι η Ρωσία να γίνει μια δημοκρατική και ελεύθερη χώρα;»

Είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς πώς μια παιδική ζωγραφιά θα μπορούσε να εξοργίσει τόσο πολύ τις ρωσικές αρχές. Η Μάσα, ωστόσο, φαίνεται να κατανοεί τον λόγο. Εξάλλου, ο αυταρχισμός δεν μπορεί να ανεχθεί καμία έκφραση διαφωνίας, όσο παιδική κι αν είναι. «Εδώ είχαμε ένα παιδί που είπε την αλήθεια και δεν φοβήθηκε», λέει. «Και αν αυτό το παιδί δεν είναι μόνο του, αν υπάρχουν πολλά παιδιά σαν κι εκείνο, αν δεν πρόκειται για έναν έφηβο αλλά για χίλιους εφήβους, όχι για έναν ενήλικα αλλά για ένα εκατομμύριο, τότε αυτό είναι που θα αλλάξει τη Ρωσία προς το καλύτερο».

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχουν αφήσει εμφανή τα σημάδια τους στη Μάσα, η οποία δείχνει πολύ πιο ώριμη από την ηλικία της και πολύ πιο σοβαρή απ' όσο θα έπρεπε να είναι ένα κορίτσι 16 ετών. Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι, παρά όλα όσα έχει υποστεί - την αποστολή της στο ορφανοτροφείο, τη φυλάκιση του πατέρα της και την περιπλάνησή τους από χώρα σε χώρα -, εξακολουθεί να έχει στην κατοχή της τη ζωγραφιά.

Την εντόπισε τυχαία πάνω σε ένα ράφι, ανάμεσα στα παιδικά της τετράδια, την ώρα που ετοιμάζονταν να εγκαταλείψουν το σπίτι τους. «Δεν την είχαν κατασχέσει», λέει. «Δεν την είχαν βρει ούτε της είχαν δώσει σημασία. Ίσως επειδή η αστυνομία δεν σκέφτηκε να ψάξει ανάμεσα στα πράγματα ενός παιδιού». Έτσι, σήμερα, ένα από τα ελάχιστα αντικείμενα που έχει η Μάσα από την προηγούμενη ζωή της είναι η ίδια η ζωγραφιά που την άλλαξε για πάντα.