Αστρονόμοι μάλλον έλυσαν το μυστήριο του σήματος Wow! - και όχι, δεν πρόκειται για εξωγήινους

Το μυστηριώδες σήμα Wow! αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ανεξήγητα σήματα που έχουν εντοπιστεί ποτέ από τα βάθη του Διαστήματος.

Έπειτα από σχεδόν μισό αιώνα αναζητήσεων, προβληματισμού και παρατηρήσεων, οι αστρονόμοι ενδέχεται να έχουν βρει την αιτία που το προκάλεσε. Και όχι, δεν πρόκειται για εξωγήινους.

Σύμφωνα και με το Sky at Night Magazine, το σήμα εντοπίστηκε στο πλαίσιο μιας έρευνας διάρκειας 22 ετών για την αναζήτηση εξωγήινης νοημοσύνης, της μεγαλύτερης σε διάρκεια που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ. Από το 1973 έως το 1995, το ραδιοτηλεσκόπιο Big Ear του Πανεπιστημίου του Οχάιο παρακολουθούσε τον ουρανό αναζητώντας ενδείξεις επικοινωνίας από μακρινούς πολιτισμούς.

Το σήμα Wow! καταγράφηκε στις 15 Αυγούστου 1977, όταν το παρατηρητήριο εντόπισε έναν εξαιρετικά ισχυρό παλμό ραδιοκυμάτων, διάρκειας περίπου 72 δευτερολέπτων, στη συχνότητα του ουδέτερου υδρογόνου. Η ένταση του σήματος εντυπωσίασε τόσο πολύ τον αστρονόμο Τζέρι Ρ. Έμαν, ώστε έγραψε τη λέξη «Wow!» δίπλα στην καταγραφή. Έκτοτε, η προέλευσή του - αν επρόκειτο για εξωγήινο πολιτισμό ή για φυσικό φαινόμενο - αποτελεί αντικείμενο συζήτησης.

Η αναζήτηση παρόμοιων φαινομένων

«Το σήμα Wow! παραμένει ένα αινιγματικό, ασυνήθιστο φαινόμενο, προσφέροντας μια δελεαστική ένδειξη πιθανής εξωγήινης επικοινωνίας, ενώ παράλληλα αναδεικνύει τις δυσκολίες που υπάρχουν στη διάκριση των πραγματικών σημάτων από τον κοσμικό θόρυβο και τις παρεμβολές επίγειας προέλευσης», αναφέρει ο Άμπελ Μέντες από το Πανεπιστήμιο του Πουέρτο Ρίκο σε πρόσφατη επιστημονική εργασία για το σήμα.

Η μελέτη προέκυψε από το πρόγραμμα Arecibo Wow!, στο πλαίσιο του οποίου οι ερευνητές εξέτασαν αρχειοθετημένα δεδομένα από το ραδιοτηλεσκόπιο του Αρεσίμπο, αναζητώντας παρόμοια περιστατικά. Η ομάδα εντόπισε αρκετά σήματα με χαρακτηριστικά αντίστοιχα εκείνων του 1977, τα οποία, ωστόσο, ήταν πολύ λιγότερο έντονα.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα συγκεκριμένα σήματα προέρχονταν από την ακτινοβολία μιας μακρινής, παροδικής πηγής στο υπόβαθρο, όπως ένας αστέρας νετρονίων που εκπέμπει μια έντονη έκλαμψη. Όταν η ακτινοβολία αυτή περνούσε μέσα από ένα νέφος ουδέτερου υδρογόνου, διέγειρε το αέριο, προκαλώντας έντονη λάμψη που μπορούσε να διαρκέσει αρκετά λεπτά. Τέτοιου είδους φαινόμενα είναι σπάνια και προϋποθέτουν την κατάλληλη ευθυγράμμιση του νέφους, της πηγής ακτινοβολίας στο υπόβαθρο και της Γης.

Παράλληλα, οι περισσότερες ραδιοαστρονομικές παρατηρήσεις καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα συχνοτήτων. Οι συγκεκριμένες σπάνιες ευθυγραμμίσεις, ωστόσο, μπορούν να εντοπιστούν μόνο μέσω αναζητήσεων σε στενές ζώνες συχνοτήτων. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ομοιότητες μεταξύ των σημάτων δεν είχαν αναγνωριστεί μέχρι σήμερα. Οι επιστήμονες προτείνουν την αναζήτηση πρόσθετων στοιχείων, προκειμένου να διαπιστωθεί αν το σήμα Wow! ήταν μια εξαιρετικά έντονη εκδήλωση ενός τέτοιου φαινομένου.

«Καθώς αυτά τα νέφη ουδέτερου υδρογόνου αναγνωρίζονται εύκολα, ενδέχεται να είναι δυνατό να προσδιοριστεί η ακριβής θέση της πηγής του σήματος Wow!», αναφέρεται στη νέα μελέτη. Ωστόσο, ο εντοπισμός της πηγής που προκάλεσε το φαινόμενο θα ήταν δύσκολος. Θα μπορούσε να βρίσκεται κοντά στο νέφος, πίσω από αυτό ή σε μεγάλη απόσταση, στο βάθος του Διαστήματος.

Πώς θα εντοπίζονται τα μελλοντικά σήματα Wow!

Γιατί χρειάστηκαν σχεδόν 50 χρόνια για να κατανοήσουν οι επιστήμονες τι ήταν το σήμα Wow!; Στις κινηματογραφικές ταινίες, η ανίχνευση σημάτων από εξωγήινους προκαλεί συναγερμό. Στην πραγματικότητα, ο Τζέρι Έμαν χρειάστηκε ημέρες μέχρι να παρατηρήσει το σήμα στα δεδομένα του.

Αντίστοιχα, ένα σήμα που εντοπίστηκε το 2019 από το πρόγραμμα Breakthrough Listen, το οποίο φαινόταν να προέρχεται από τον Εγγύτατο του Κενταύρου, ανακαλύφθηκε μόνο αφού είχαν ολοκληρωθεί οι παρατηρήσεις. Χρειάστηκαν ακόμη δύο χρόνια για να εντοπιστούν συγκρίσιμα σήματα. Όπως και στην περίπτωση του Wow!, αποδείχθηκε ότι δεν επρόκειτο για εξωγήινους.

Η διαδικασία θα ήταν ευκολότερη αν οι επιστήμονες μπορούσαν να εντοπίζουν τέτοια σήματα τη στιγμή που εκπέμπονται. Αυτό ενδέχεται να αλλάξει χάρη σε νέα όργανα, όπως το MeerKAT στη Νότια Αφρική, σε συνδυασμό με τις τεχνολογίες μηχανικής μάθησης. Οι νέες γενιές προγραμμάτων αναζήτησης εξωγήινης νοημοσύνης (SETI) αναμένεται να μπορούν να εντοπίζουν τέτοια φαινόμενα σε πραγματικό χρόνο. Έτσι, ίσως στο μέλλον οι επιστήμονες να έχουν περισσότερες αφορμές για να αναφωνήσουν «Wow!».