Κόσμος|16.11.2026 22:52

Ρωσία χωρίς Πούτιν: Οι ψίθυροι των ολιγαρχών και τα τρία σενάρια για την επόμενη μέρα

Newsroom

Γίνεται Ρωσία χωρίς τον Πούτιν; Ο απόλυτος κυρίαρχος της χώρας και ορισμένοι από τους πιο ισχυρούς επιχειρηματίες της Ρωσίας έχουν ήδη αρχίσει να εξετάζουν ποια θα είναι η επόμενη μέρα χωρίς αυτόν. Πίσω από κλειστές πόρτες, στη σκιά του Κρεμλίνου, οι ολιγάρχες μελετούν τα δεδομένα και προσπαθούν να βρουν λύση, ώστε να ανακτήσουν τη χαμένη τους πολιτική επιρροή, αποφεύγοντας, ωστόσο, αυτές τους οι δράσεις να γίνουν αντιληπτές από την ηγεσία.  

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του BBC, η συζήτηση αυτή αντανακλά τη δυσαρέσκεια που έχει συσσωρευτεί σε τμήματα της ρωσικής επιχειρηματικής ελίτ. Ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι δυτικές κυρώσεις έχουν περιορίσει την ελευθερία κινήσεων των ολιγαρχών, ενώ η οικονομική τους ισχύς δεν συνοδεύεται πλέον από την πολιτική επιρροή που απολάμβαναν στο παρελθόν.

Χαρακτηριστική ήταν η εικόνα στις 24 Φεβρουαρίου 2022, λίγες ώρες μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Ο Πούτιν συγκέντρωσε στο Κρεμλίνο δεκάδες από τους πλουσιότερους επιχειρηματίες της χώρας και τους κάλεσε να στηρίξουν την οικονομία.

Από την παντοδυναμία στην απόλυτη εξάρτηση

Κανείς δεν πήρε τον λόγο. Η σιωπή εκείνης της συνάντησης αποτυπώνει πόσο έχουν αλλάξει οι ισορροπίες από τη δεκαετία του 1990, όταν οι ολιγάρχες μπορούσαν να επηρεάζουν κυβερνητικές αποφάσεις και να διαμορφώνουν πολιτικές συμμαχίες.

Μετά την ανάληψη της προεδρίας το 2000, ο Πούτιν περιόρισε συστηματικά την ανεξαρτησία τους. Η φυλάκιση του άλλοτε ισχυρότερου Ρώσου επιχειρηματία Μιχαήλ Χοντορκόφσκι το 2003 αποτέλεσε προειδοποίηση για όσους θα επιχειρούσαν να αμφισβητήσουν την εξουσία του, καθώς πέρασε τα επόμενα 10 χρόνια πίσω από τα κάγκελα, καταδικασμένος για φοροδιαφυγή, απάτη και υπεξαίρεση.

Έκτοτε, η σχέση του Κρεμλίνου με την επιχειρηματική ελίτ βασίζεται σε ένα σύστημα ανταμοιβών και κυρώσεων. Όσοι παραμένουν πιστοί εξασφαλίζουν επικερδείς κρατικές συμβάσεις, ενώ οι επικριτές του πολέμου κινδυνεύουν να χάσουν περιουσιακά στοιχεία.

Το παράδοξο είναι ότι ο πλούτος των Ρώσων δισεκατομμυριούχων έχει φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ. Σύμφωνα με το Forbes, αριθμούν πλέον 155, με συνολική περιουσία που πλησιάζει τα 700 δισ. δολάρια. Ωστόσο, τα χρήματα δεν τους εξασφαλίζουν την επιρροή του παρελθόντος.

«Δεν έχουν χαρτιά, δεν συμμετέχουν στο παιχνίδι», αναφέρει στο BBC ο εξόριστος πολιτικός και αναλυτής Ντμίτρι Νεκράσοφ, εξηγώντας ότι η σημερινή τους θέση εξαρτάται από τις σχέσεις τους με τον Πούτιν και όχι το αντίστροφο.

Όμως, ακόμη και μέσα σε αυτή τη σιωπή, υπάρχουν ψίθυροι: ορισμένα μέλη της άλλοτε πανίσχυρης επιχειρηματικής ελίτ της Ρωσίας φαίνεται να φαντάζονται μια Ρωσία μετά τον Πούτιν. Αναρωτιούνται αν, μόλις ο πρόεδρος αποχωρήσει από το αξίωμα ή πεθάνει, η χώρα θα μπορούσε να μοιάζει περισσότερο με τη δεκαετία του 1990, όταν οι ολιγάρχες απολάμβαναν τους καρπούς της εξουσίας ή ακόμη και αν θα μπορούσε να ριζώσει μια πιο υγιής πολιτική ζωή.

Ο δημοσιογράφος Αρκάντι Οστρόφσκι, διακεκριμένος αναλυτής θεμάτων του Κρεμλίνου στην εφημερίδα The Economist, ο οποίος πέρασε πρόσφατα ώρες παίρνοντας συνέντευξη από έναν από τους πλουσιότερους άνδρες της Ρωσίας, δηλώνει ότι αισθάνεται πως συντελείται μια «ιστορική, πολιτική αλλαγή» όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι υπερπλούσιοι βλέπουν το μέλλον της χώρας.

Τα τρία σενάρια για την επόμενη ημέρα

Παρότι δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι επίκειται αποχώρηση του Ρώσου προέδρου, αναλυτές που συνομιλούν με την επιχειρηματική ελίτ διακρίνουν αυξανόμενο ενδιαφέρον για το μελλοντικό πολιτικό σύστημα της χώρας.

Το πρώτο ενδεχόμενο είναι η διατήρηση ενός αυταρχικού καθεστώτος υπό νέο ηγέτη. Το δεύτερο αφορά μια δημοκρατική μετάβαση, την οποία αρκετοί αναλυτές θεωρούν λιγότερο πιθανή, λόγω της αποδυνάμωσης των δημοκρατικών θεσμών.

Το τρίτο σενάριο προβλέπει επιστροφή σε ένα σύστημα όπου ισχυρές επιχειρηματικές ομάδες θα αποκτήσουν ξανά καθοριστικό ρόλο στη διακυβέρνηση, θυμίζοντας τη Ρωσία της δεκαετίας του 1990. Αυτή η προοπτική φαίνεται να συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον μεταξύ ορισμένων ολιγαρχών.

«Θα ήθελαν να επιστρέψουν σε μια εποχή που τους άκουγαν, δεν τους αφαιρούσαν περιουσιακά στοιχεία και γνώριζαν τους κανόνες του παιχνιδιού», εξηγεί η αναλύτρια Αλεξάνδρα Προκοπένκο.

Η ίδια εκτιμά ότι ένας ενδεχόμενος διάδοχος του Πούτιν θα ήταν αρχικά πιο αδύναμος πολιτικά, δημιουργώντας περιθώρια για νέες ισορροπίες ανάμεσα στο κράτος και τα επιχειρηματικά συμφέροντα.

Η παρέμβαση Μέλνιτσενκο και ο φόβος της σύγκρουσης

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια της αλλαγής κλίματος ήταν η δημόσια παρέμβαση του δισεκατομμυριούχου Αντρέι Μέλνιτσενκο, ο οποίος σε συνέντευξή του στον Economist υποστήριξε την ανάγκη τερματισμού της μονοπρόσωπης διακυβέρνησης στη Ρωσία.

Παρότι δεν ζήτησε την αποχώρηση του Πούτιν και επανέλαβε ορισμένες θέσεις του Κρεμλίνου για τον πόλεμο, η τοποθέτησή του προκάλεσε αίσθηση λόγω της σπανιότητας τέτοιων παρεμβάσεων από ισχυρούς Ρώσους επιχειρηματίες.

Ο δημοσιογράφος Αρκάντι Οστρόφσκι, που του πήρε τη συνέντευξη, θεωρεί ότι ο Μέλνιτσενκο εξέφρασε προβληματισμούς που δεν περιορίζονται στον ίδιο. Όπως αναφέρει, αρκετοί από τους πλουσιότερους Ρώσους αισθάνονται ότι ο πόλεμος έχει οδηγήσει τη χώρα σε αδιέξοδο, χωρίς σαφή προοπτική για το μέλλον.

Η μεταστροφή αποτυπώνεται ακόμη και στον τρόπο με τον οποίο ορισμένοι αναφέρονται ιδιωτικά στον πρόεδρο. Σύμφωνα με την Προκοπένκο, οι παλαιότερες προσφωνήσεις σεβασμού έχουν σε κάποιες περιπτώσεις αντικατασταθεί από τον χαρακτηρισμό «παππούς», με μια δόση περιφρόνησης.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι προετοιμάζεται κάποια οργανωμένη αμφισβήτηση της εξουσίας του. Ο φόβος της φυλάκισης και της απώλειας περιουσιών παραμένει ισχυρός, με τους περισσότερους επιχειρηματίες να αποφεύγουν οποιαδήποτε κίνηση που θα μπορούσε να θεωρηθεί απειλή για το Κρεμλίνο.

Από την άλλη ο Πούτιν δεν σκέφτεται την προοπτική της άμεσης αποχώρησής του και δεν υπάρχει λόγος να ππιστεύει κανείς πως ο Ρώσος πρόεδρος πάσχει από κάτι, ειδικά, την ώρα που εκείνος έκλεισε τα 74 τον περασμένο μήνα, υπηρετεί στο Κρεμλίνο εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα. Οι άνθρωποι στη Μόσχα γνωρίζουν ότι η έξοδός του θα έρθει μια μέρα, κάποια μέρα. Όταν ρωτήθηκε από το Reuters πέρυσι εάν σκοπεύει να υπηρετήσει μέχρι το 2036, οπότε και λήγει τυπικά η συνταγματική του θητεία, ο Πούτιν απάντησε: «Μόνο ο Θεός ξέρει αν θα είμαι καλά στην υγεία μου».

ΚρεμλίνοεπιχειρηματίεςπόλεμοςΡωσίαειδήσεις τώραΒλαντίμιρ Πούτιν