Πώς η κλιματική αλλαγή απειλεί με αφανισμό τις αρχαιότερες βραχογραφίες του κόσμου
NewsroomΗ κλιματική αλλαγή εκδηλώνεται με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους: από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και την υποχώρηση των παγετώνων έως τις ολοένα συχνότερες πλημμύρες, τις περιόδους ξηρασίας και την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας. Οι επιπτώσεις της, ωστόσο, δεν περιορίζονται μόνο στο φυσικό περιβάλλον, αλλά επεκτείνονται και στην πολιτιστική κληρονομιά, απειλώντας μνημεία και ίχνη ανθρώπινης παρουσίας που διατηρούνται επί χιλιάδες χρόνια.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα απομακρυσμένα σπήλαια της Ινδονησίας, τα οποία φιλοξενούν μοναδικές βραχογραφίες, μαρτυρίες της ανθρώπινης δραστηριότητας από την παλαιολιθική εποχή. Σήμερα, αυτά τα ανεκτίμητα ίχνη του παρελθόντος βρίσκονται αντιμέτωπα με έναν ολοένα αυξανόμενο κίνδυνο: την πιθανότητα να υποστούν ανεπανόρθωτες φθορές ή ακόμη και να χαθούν οριστικά, όπως αναφέρει το CNN.
Οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής επιταχύνουν μια φυσική διαδικασία γνωστή ως αλοκλασία (ο γεωλογικός όρος που περιγράφει τη φυσική διάβρωση των πετρωμάτων μέσω της ανάπτυξης κρυστάλλων αλατιού), σύμφωνα με τους επιστήμονες.
Κατά τη διαδικασία αυτή, διαλυμένα άλατα εισχωρούν μέσα από τους πόρους του διαβρωμένου ασβεστόλιθου και σχηματίζουν κρυστάλλους. Όταν μεταβάλλονται οι συνθήκες στο εσωτερικό των σπηλαίων, οι κρύσταλλοι συστέλλονται και διαστέλλονται, ασκώντας πίεση στο πέτρωμα. Με την πάροδο του χρόνου, η επιφάνεια του βράχου ρηγματώνεται, απολεπίζεται και τελικά αποκολλάται.
Το φαινόμενο προκαλεί έντονη ανησυχία στους αρχαιολόγους, καθώς τα σπήλαια της Ινδονησίας φιλοξενούν μερικές από τις αρχαιότερες γνωστές μαρτυρίες ανθρώπινης καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Μακριά από τα διάσημα σπήλαια Σοβέ στη Γαλλία και Αλταμίρα στην Ισπανία, οι τοιχογραφίες της Ινδονησίας αποκαλύπτουν ότι οι πρώιμοι άνθρωποι δημιουργούσαν σύνθετες παραστάσεις δεκάδες χιλιάδες χρόνια νωρίτερα από ό,τι πίστευαν μέχρι πρόσφατα οι επιστήμονες. Ανάμεσά τους βρίσκεται και ένα αποτύπωμα ανθρώπινου χεριού, το οποίο θεωρείται σήμερα η αρχαιότερη γνωστή βραχογραφία στον κόσμο.
Τα σπήλαια της Ινδονησίας κρύβουν ανεκτίμητα ίχνη της ανθρώπινης ιστορίας
Ανάμεσα στους επιστήμονες που μελετούν την πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής βρίσκεται ο Σινατρία Αντιτιατάμα, αρχαιολόγος στην Εθνική Υπηρεσία Έρευνας και Καινοτομίας της Ινδονησίας.
«Εξακολουθούμε να ανακαλύπτουμε βραχογραφίες που θα μπορούσαν να αλλάξουν ριζικά όσα γνωρίζουμε για τις πρώιμες μορφές ανθρώπινης πολιτιστικής και καλλιτεχνικής έκφρασης. Την ίδια στιγμή, ορισμένα από τα έργα που έχουμε ήδη εντοπίσει καταστρέφονται προτού προλάβουμε να τα καταγράψουμε και να τα μελετήσουμε σε βάθος», δήλωσε στο CNN.
Στο Σουλαουέζι, το τέταρτο μεγαλύτερο νησί της Ινδονησίας, έχουν εντοπιστεί περισσότερες από 500 θέσεις με βραχογραφίες, σύμφωνα με τον Μπασράν Μπουρχάν, αρχαιολόγο στο αυστραλιανό Πανεπιστήμιο Γκρίφιθ.
Ανάμεσα στα έργα που έχουν εντοπιστεί ξεχωρίζει μια παράσταση με τρεις ανθρώπινες μορφές και έναν αγριόχοιρο, ηλικίας τουλάχιστον 51.200 ετών. Θεωρείται το αρχαιότερο γνωστό δείγμα αφηγηματικής τέχνης στον κόσμο.
Στην ίδια περιοχή έχει βρεθεί και απεικόνιση ενός ενδημικού χοίρου, ηλικίας τουλάχιστον 45.500 ετών, καθώς και μια σκηνή κυνηγιού που χρονολογείται τουλάχιστον 43.900 χρόνια πριν.
Το πώς έφτασαν οι πρώτοι άνθρωποι στο Σουλαουέζι εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης. Μία από τις θεωρίες υποστηρίζει ότι ενδέχεται να παρασύρθηκαν προς το νησί από τσουνάμι ή να έφτασαν εκεί κατά λάθος, παρασυρμένοι από τα θαλάσσια ρεύματα.
Ο Αντιτιατάμα, ωστόσο, θεωρεί πιθανότερο ότι η μετακίνησή τους ήταν συνειδητή και οργανωμένη.
«Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σύνθετη κοινωνία», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι οι βραχογραφίες αποτελούν σαφή ένδειξη πως οι άνθρωποι εκείνης της εποχής δεν περιορίζονταν στις δραστηριότητες που ήταν απαραίτητες για την επιβίωσή τους. «Δημιουργούσαν πράγματα που ξεπερνούσαν τις ανάγκες της καθημερινής επιβίωσης».
Πώς μπορεί να προστατευτεί η ανεκτίμητη πολιτιστική κληρονομιά
Το ερώτημα που απασχολεί πλέον τους επιστήμονες είναι κατά πόσο μπορεί να περιοριστεί η φθορά και να διασωθούν οι αρχαίες παραστάσεις.
Ο Αντιτιατάμα υποστηρίζει ότι απαιτούνται στοχευμένες παρεμβάσεις σε τοπικό επίπεδο, αλλά και ευρύτερα μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Σε πρώτο στάδιο, θεωρεί απαραίτητη τη συστηματική παρακολούθηση των επιφανειών όπου βρίσκονται οι βραχογραφίες, καθώς και των συνθηκών στο εσωτερικό των σπηλαίων. Η υγρασία, η θερμοκρασία και η δραστηριότητα των αλάτων πρέπει να καταγράφονται με ακρίβεια, ώστε να εντοπίζονται εγκαίρως οι παράγοντες που προκαλούν τη φθορά.
Όπως εξηγεί, η κατανόηση των μηχανισμών καταστροφής αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση πριν από οποιαδήποτε επέμβαση συντήρησης. Παράλληλα, χρειάζεται να διερευνηθεί σε μεγαλύτερο βάθος η σχέση ανάμεσα στη γεωργική ανάπτυξη, τη διαχείριση των υδάτων και τις μικροκλιματικές συνθήκες που επικρατούν γύρω από τα σπήλαια.
Ωστόσο, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις τοπικές συνθήκες.
«Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μια πολύ μεγαλύτερη πρόκληση. Ακόμη κι αν καταφέρουμε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά τις τοπικές απειλές, η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας και οι μεταβολές στα πρότυπα των βροχοπτώσεων θα εξακολουθήσουν να επηρεάζουν αυτά τα περιβάλλοντα», προειδοποίησε.
«Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ανακαλύψουμε την αρχαιότερη βραχογραφία στον κόσμο, αλλά να διασφαλίσουμε ότι αυτή η μοναδική πολιτιστική κληρονομιά θα διατηρηθεί και θα παραδοθεί στις επόμενες γενιές».
- Αδειάζει κι άλλο η ΟΣΥ: 12 ακόμη λεωφορειακές γραμμές περνούν σε ιδιώτες με συμβάσεις 180 εκατ. ευρώ
- Γιατί η «μάχη» της Αττικής έχει ιδιαίτερη σημασία για την κυβέρνηση: Συνεχίζονται οι περιοδείες Μητσοτάκη με στόχο την συσπείρωση
- O Πάνας έκανε την αρχή – Τα καρφιά Τσίπρα σε Δούρου και Παππά
- Ο πάνας άνοιξε την πόρτα και το σκληρό παζαρι στο Βερολίνο