Η Ζιλιέτ Μπινός στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης: «Προσπαθώ να είμαι αληθινή»

Το βράδυ της Τρίτης (10/3), το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης απέκτησε μια ιδιαίτερη λάμψη. Η κατάμεστη αίθουσα του Ολύμπιον υποδέχτηκε μία από τις σημαντικότερες μορφές του ευρωπαϊκού κινηματογράφου, τη Ζιλιέτ Μπινός. Η Γαλλίδα ηθοποιός βρέθηκε στη χώρα μας για την ειδική προβολή του ντοκιμαντέρ «In-I In Motion», το οποίο αποτελεί το σκηνοθετικό της ντεμπούτο.

Η ατμόσφαιρα ήταν γεμάτη ενθουσιασμό και προσμονή. Τη διάσημη καλεσμένη καλωσόρισε ο καλλιτεχνικός διευθυντής του φεστιβάλ, Ορέστης Ανδρεαδάκης, με λόγια γεμάτα θαυμασμό. «Έχοντας διανύσει μια μακρά πορεία μπροστά από την κάμερα αποφάσισε πρόσφατα να περάσει και πίσω από αυτή, και μάλιστα σκηνοθετώντας ένα ντοκιμαντέρ, ένα είδος με τις δικές του προκλήσεις και απαιτήσεις. Στην ταινία Ιn-I In Motion, που θα κυκλοφορήσει το φθινόπωρο στις ελληνικές αίθουσες, μας δείχνει ότι τα κατάφερε θαυμάσια, και ότι από εδώ και στο εξής το όνομά της δεν θα παραπέμπει αποκλειστικά σε μια σπουδαία ηθοποιό αλλά και σε μια σημαντική σκηνοθέτρια με προσωπικό βλέμμα, αισθητικό αποτύπωμα και χαρακτηριστική φωνή».

Η ιδέα πίσω από το «In-I In Motion»

Όταν πήρε τον λόγο, η Ζιλιέτ Μπινός ευχαρίστησε θερμά το κοινό και τους διοργανωτές, λέγοντας ότι η Θεσσαλονίκη αρχίζει να μοιάζει με δεύτερο σπίτι της. Στη συνέχεια μίλησε για την αφετηρία του ντοκιμαντέρ. Η ιδέα γεννήθηκε από υλικό που είχε κινηματογραφήσει η αδελφή της, η σκηνοθέτρια Μαριόν Σταλένς. Η ίδια της έδωσε πρόσβαση σε πολλές αχρησιμοποίητες σκηνές από γυρίσματα που δεν είχαν ποτέ μονταριστεί. Αυτό το υλικό αποτέλεσε τη βάση πάνω στην οποία η Ζιλιέτ Μπινός άρχισε να χτίζει την ταινία.

Όπως εξήγησε, ο βασικός στόχος της δεν ήταν να αφηγηθεί μια παραδοσιακή ιστορία. Ήθελε να μεταφέρει στο κοινό την εμπειρία της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Μια διαδικασία συχνά ασαφή, γεμάτη αβεβαιότητα, όπου κανείς δεν γνωρίζει ακριβώς πού θα οδηγηθεί. «Δεν ξέρεις πού πηγαίνεις, αλλά εξακολουθείς να πηγαίνεις, επειδή έχεις την πεποίθηση ότι θα βρεις τον τόπο που ψάχνεις» είπε. Η ίδια περιέγραψε τη δημιουργία σαν ένα ταξίδι στο άγνωστο. Ένα ταξίδι που περιλαμβάνει φόβους, εντάσεις, αλλά και στιγμές πραγματικής μαγείας. Εξάλλου εκεί βρίσκεται και η ουσία της τέχνης, να συνεχίζεις να προχωράς ακόμα κι όταν δεν ξέρεις τι ακριβώς θα βρεις μπροστά σου.

Η συνάντηση με τον Άκραμ Καν

Το ντοκιμαντέρ καταγράφει τη συνεργασία της Ζιλιέτ Μπινός με τον διάσημο Βρετανό χορευτή και χορογράφο Άκραμ Καν. Η συνεργασία αυτή ξεκίνησε το 2007 και οδήγησε στη δημιουργία της παράστασης «In-I», η οποία παρουσιάστηκε, το 2008, στο National Theatre του Λονδίνου. Η ιδέα ήταν απλή αλλά τολμηρή. Δύο καλλιτέχνες που βρίσκονται στην κορυφή των δικών τους πεδίων να ανταλλάξουν ρόλους και δεξιότητες. Η Μπινός, αν και σπουδαία ηθοποιός, δεν ήταν επαγγελματίας χορεύτρια. Από την άλλη πλευρά, ο Καν ήταν ένας κορυφαίος χορογράφος αλλά όχι ηθοποιός. Έτσι, η συνεργασία τους έγινε ένα είδος καλλιτεχνικού πειράματος. Προσπάθησαν να μάθουν ο ένας από τον άλλον, να συνδυάσουν την υποκριτική με τον χορό και να δημιουργήσουν κάτι εντελώς νέο.

Το ενδιαφέρον στοιχείο της ταινίας είναι ότι δεν ακολουθεί τη συμβατική δομή ενός ντοκιμαντέρ. Δεν υπάρχουν αφηγήσεις, συνεντεύξεις ή επεξηγηματικά σχόλια. Αντί γι’ αυτό, η Ζιλιέτ Μπινός επιλέγει να δείξει απευθείας το υλικό από τις πρόβες και την τελική παράσταση. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο θεατής νιώθει σαν να βρίσκεται μέσα στη διαδικασία δημιουργίας. Βλέπει τις στιγμές αβεβαιότητας, τις αποτυχίες, τα λάθη αλλά και τις μικρές ανακαλύψεις που οδηγούν τελικά στη γέννηση μιας παράστασης. «Δεν ξέρω αν νιώσατε με κάποιο τρόπο ότι ήσασταν μέρος της δημιουργίας, αν νιώσατε όλη αυτή τη θολούρα και ορισμένες από τις εντάσεις, επειδή η ιδέα μου ήταν το κοινό να συμμετάσχει. Δεν προσπαθούσα να εξηγήσω τι έχουμε περάσει, ούτε να πω μια ιστορία για όσα έχουμε περάσει, με ενδιέφερε να επιτρέψω στο κοινό να γίνει κομμάτι της διαδικασίας».

Η πρώτη μισή ταινία παρουσιάζει μήνες πρόβας σε απλούς, σκοτεινούς χώρους χορού. Εκεί βλέπουμε τους δύο καλλιτέχνες να δοκιμάζουν κινήσεις, να συζητούν, να διαφωνούν και να προσπαθούν να βρουν τον σωστό τρόπο έκφρασης. Η δεύτερη μισή δείχνει την ολοκληρωμένη παράσταση στη σκηνή. Εκεί όλα μοιάζουν πιο οργανωμένα, πιο θεατρικά, σχεδόν κινηματογραφικά. 

«Ήταν ένα ταξίδι για αρχάριους. Και ήταν διασκεδαστικό γιατί μου έδειξε ότι μπορούμε να δοκιμάζουμε νέα πράγματα. Ορισμένες φορές δεν τολμάμε, επειδή φοβόμαστε μήπως μας κρίνουν ή φοβόμαστε ότι θα εξαπατήσουμε τον εαυτό μας ή τους άλλους. Αλλά αν έχεις πίστη και προσπαθείς κάθε μέρα, τότε θα συμβούν όμορφα πράγματα, τότε μπορούμε να μεταμορφωθούμε. Αυτή είναι πραγματικά η πολυτέλεια του να είσαι άνθρωπος, ότι υπάρχει μια μεταμόρφωση στον καθένα μας. Και γι’ αυτό ένιωσα ότι ήταν σημαντικό να δείξω την ταινία. Πιστεύω ότι πρέπει να τολμάμε να ταξιδέψουμε σε νέα μέρη, γιατί αυτό ακριβώς είναι το δώρο της ζωής».

Η ιστορία αγάπης στο κέντρο της παράστασης

Η παράσταση «In-I» αφηγείται την πορεία μιας ερωτικής σχέσης. Από την πρώτη ματιά και τον ενθουσιασμό της αρχής, μέχρι τη φθορά και τον δύσκολο χωρισμό. Η αρχική συνάντηση των ηρώων συμβαίνει σ' έναν κινηματογράφο. Μια σκηνή που δημιουργείται με φωτισμούς που θυμίζουν την τρεμοπαίζουσα λάμψη της μεγάλης οθόνης. «Η αγάπη είναι τόσο μεγάλη λέξη. Αναζητούμε την αγάπη και, φυσικά, μπορούμε να ερωτευτούμε. Όταν έρχεται η αγάπη μας ξαφνιάζει, είναι κάτι τόσο μεγάλο και χρειάζεται να είμαστε ικανοί να τη δεχτούμε, αυτό είναι που την καθιστά πιθανή».

Στη συνέχεια, η σχέση εξελίσσεται μέσα από χορευτικές και θεατρικές σκηνές γεμάτες ένταση. Υπάρχουν καβγάδες, συγκρούσεις και στιγμές έντονης σωματικής έκφρασης που δείχνουν πόσο περίπλοκη μπορεί να γίνει μια ανθρώπινη σχέση. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του ντοκιμαντέρ είναι η ειλικρίνειά του. Η κάμερα δεν φοβάται να δείξει τις δύσκολες στιγμές. Οι πρόβες είναι συχνά εξαντλητικές, τόσο σωματικά όσο και συναισθηματικά. Υπάρχουν στιγμές απογοήτευσης, στιγμές που τίποτα δεν φαίνεται να λειτουργεί.

Και όμως, μέσα σε αυτές τις στιγμές γεννιούνται και οι πιο αληθινές ιδέες. Μερικές φορές μια αποτυχία οδηγεί σε μια νέα καλλιτεχνική κατεύθυνση. Η Ζιλιέτ Μπινός δεν διστάζει να δείξει ακόμη και τον εαυτό της σε αμήχανες ή «γελοίες» στιγμές. Όπως είπε η ίδια στο Q&A που ακολούθησε μετά την προβολή, αυτό είναι μέρος της διαδικασίας. Για να δημιουργήσεις κάτι νέο, πρέπει να αποδεχτείς ότι κάποιες φορές θα εκτεθείς. 

«Η σκηνοθεσία έχει να κάνει με το να διαλέγεις και να είσαι επιλεκτικός με το τι αφήνεις. Σε διάφορα πλάνα που έχω επιλέξει φαίνομαι εντελώς γελοία, αλλά δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα με αυτό. Ως ηθοποιός και δημιουργός πρέπει σε κάποιες στιγμές να φαίνεσαι γελοίος, είναι μέρος της διαδικασίας. Και ο φόβος που αναδύεται είναι η πραγματική πρόσκληση. Όταν όμως απελευθερώνεσαι από τον φόβο, η αίσθηση είναι πραγματικά υπέροχη».

Η αξία του να δοκιμάζεις νέα πράγματα

Σε ερώτηση του Ορέστη Ανδρεαδάκη γιατί επέλεξε το είδος του ντοκιμαντέρ και αν σκέφτεται στο μέλλον να ασχοληθεί με τη μυθοπλασία, η Ζιλιέτ Μπινός διευκρίνισε: «Δεν μπορώ να πω ότι επέλεξα το ντοκιμαντέρ, το ντοκιμαντέρ ήταν που με επέλεξε. Όταν ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ είπε ότι "πρέπει να κάνεις ταινία για αυτή την παράσταση", αμέσως ένιωσα ότι έχει δίκιο και ότι θα το κάνω. Αυτός ήταν λοιπόν που ένιωσε την ανάγκη, αλλά αμέσως μετά δεσμεύτηκα και εγώ απαντώντας θετικά στην παρότρυνσή του. Δεν ήξερα πότε θα συνέβαινε επειδή ήμουν πολύ απασχολημένη ως ηθοποιός, και όταν αγαπάς αυτό που κάνεις είναι πολύ δύσκολο να αποσυνδεθείς και να αφιερώσεις δύο χρόνια της ζωής σου κάνοντας κάτι τελείως διαφορετικό. Ωστόσο, είχα ήδη πει "ναι", και για μένα οι λέξεις που βγαίνουν από το στόμα μας είναι συμβάσεις, τις οποίες πρέπει να τηρούμε ολόψυχα και ολοκληρωτικά».

Συνεχίζοντας τη συζήτηση με το κοινό την επόμενη μέρα, στην αίθουσα Τζον Κασσαβέτης, η Ζιλιέτ Μπινός στάθηκε ιδιαίτερα σ' ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που έχει πάρει μέσα από τη μακρά πορεία της στον κινηματογράφο. «Αυτό που έμαθα είναι ότι ο καθένας είναι διαφορετικός. Απλώς εμπιστεύσου τον εαυτό σου, τη διαφορετικότητά σου και προχώρα» υπογράμμισε. Για την ίδια, η αυθεντικότητα δεν είναι κάτι εύκολο. Αντίθετα, απαιτεί θάρρος, γιατί σημαίνει ότι πρέπει να εμπιστευτείς αυτό που νιώθεις βαθιά μέσα σου. Και αυτό, όπως παραδέχτηκε, είναι συχνά πιο δύσκολο από το να ακολουθήσεις έναν ασφαλή δρόμο.

Η δύναμη του υποσυνείδητου

Στη συνέχεια, η συζήτηση στράφηκε στη δύναμη που έχουν οι ταινίες και γενικότερα οι μορφές τέχνης να επηρεάζουν τον άνθρωπο. Η Ζιλιέτ Μπινός μίλησε με ενθουσιασμό για αυτή τη «μυστική» διάσταση της τέχνης, για το πώς ένα έργο μπορεί να αγγίξει τον θεατή ακόμα κι όταν εκείνος δεν το αντιλαμβάνεται συνειδητά. Όπως εξήγησε, όταν βλέπουμε μια ταινία ή ακούμε μουσική, δεν παίρνουμε όλοι τα ίδια πράγματα. Ο καθένας κρατά κάτι διαφορετικό. Κάποιες φορές, μάλιστα, η επίδραση ενός έργου περνά κατευθείαν στο υποσυνείδητο και λειτουργεί εκεί, χωρίς να το καταλαβαίνουμε. «Είναι σημαντικό να επιλέγεις την ταινία που παρακολουθείς, γιατί μπαίνει στα όνειρά σου, μπαίνει στο υποσυνείδητό σου και λειτουργεί πάνω σου». 

Σ' ένα από τα ενδιαφέροντα κομμάτια της συζήτησης ήταν όταν εξήγησε η Ζιλιέτ Μπινός γιατί αγαπά τόσο βαθιά την υποκριτική. Για εκείνη, η τέχνη αυτή ήταν πάντα ένας τρόπος να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό της. «Ως ηθοποιός, πρέπει πραγματικά να πας σε ένα μέρος όπου θέλεις να βγάλεις τη μάσκα, όχι μόνο του εαυτού σου, αλλά και της ανθρωπότητας, επειδή είσαι εδώ για να εκπροσωπήσεις ανθρώπινα όντα που προσπαθούν να εξελιχθούν, να μεταμορφωθούν. Πρέπει λοιπόν να υπάρχει μια γνώση, πρέπει να ξέρεις λίγα πράγματα για τον εαυτό σου ως άνθρωπο και να αντιμετωπίζεις τους δαίμονές σου και το σκοτάδι σου. Πρέπει να βρεις γιατί είσαι εδώ. Ποιος είναι ο δικός σου δρόμος. Που μπορείς να υπηρετήσεις; Πού μπορείς να συμμετάσχεις στον κόσμο;» σημείωσε. «Προσπαθώ να είμαι αληθινή», είπε κλείνοντας τη συζήτηση. «Και η αλήθεια μπορεί να βρεθεί μόνο όταν είμαστε ταπεινοί. Είμαστε εδώ για να υπηρετήσουμε τις ιστορίες, το πνεύμα και τις ανθρώπινες ζωές».